अत्रिः महर्षिः उवाच— “न वयं मन्दबुद्धयः, न च दुर्बुद्धयः; वयं जाग्रत्, विवेकिनः, जानीमः एतानि सुवर्णमयानि।” तत्र सः अवदत्— “एषा धनसमृद्धिः अस्मिन् लोके सुखाय, मृत्युं प्राप्त्वा वैकुण्ठं नयति; अतः यः शाश्वतं सुखं इच्छति, सः एतत् न स्वीकारयेत्। यदि कश्चन शतगुणितं सहस्रसंयुक्तं मुद्रां परस्य स्रोतसः गृह्णाति, सः महापातकं प्राप्नोति। पृथिव्यां यत् यत् धान्यं, यवः, सुवर्णं, पशवः, स्त्रियः च, तानि एकस्य जनस्य पर्याप्तानि न; अतः तुष्टिं अन्वेष्टव्यम्।” ततः वसिष्ठः उवाच— “एकस्य तपः संचयः, अन्यस्य धनस्य संचयः; अत्र तपः संचयः धनसंचयात् श्रेष्ठः। यः सर्वं संचयं त्यजति, तस्य क्लेशः नश्यति; संचयवान् कश्चन दुःखात् मुक्तः न दृश्यते। ब्राह्मणः यावत् अनाचितदानं त्यजति, तावत् तुष्ट्या तस्य ब्राह्मतेजः वर्धते। सः दरिद्रता—राज्यं तुलायाम् उपस्थाप्य, आत्महितं इच्छतः दरिद्रता राज्यात् श्रेष्ठा।” कश्यपः उवाच— “ब्राह्मणस्य महद् धनसंचयः दारुणं दुःखम्। ब्राह्मणः धनसमृद्ध्या मोहितः श्रेष्ठत्वात् पतति; धनस्य अधिकता मोहं, नरकं च जनयति। अतः यः परमं हितं इच्छति, सः दूरात् दारुणं धनं त्यजेत्; धर्मार्थं धनस्य अन्वेषणं यः कुर्यात्, तस्य अन्वेषणं न कर्तव्यं। वस्तुतः, दूरात् मलम् अस्पृश्यं कर्तुं श्रेयः, तं शुद्धं कर्तुं न; धनसाधितः धर्मः क्षणिकः इति प्रसिद्धम्। परार्थं त्यागः, यः हानिसंयुक्तः, स एव मोक्षलक्षणम्।” भरद्वाजः उवाच— “यथा केशः दन्ताः च वृद्ध्या क्षीयन्ते, तथापि धनकामना, जीवितकामना वृद्ध्या न क्षीयते; नेत्रे, कर्णे च क्षीयन्ते, तृष्णा तु दुःखरहितं स्थिता। यथा सूच्याः साहाय्येन तन्तुः वस्त्रं योज्यते, तथा संसारस्य तन्तुः तृष्णासूच्याः द्वारा आकर्ष्यते। यथा पशोः शरीरे शृंगं वर्धते, तथा तृष्णा अनन्ता, अतृप्तिः, शतदुःखजननी च। अधर्मपूर्णत्वात् तां तृष्णां त्याज्यम्।” गौतमः उवाच— “कः तुष्टः सन् कर्मफलानि न जयेत्? लोभात् चञ्चलैः इन्द्रियैः दुःखानि प्राप्नोति; तुष्टचित्तस्य सर्वत्र संपदः दृश्यते। यः पादौ चर्मणा आच्छादयति, तस्य भूमिः सर्वत्र चर्ममयी इव; एवं तुष्टस्य, तुष्टरसस्य, शान्तचित्तस्य सुखम्। धनलोभिनां, यः सर्वत्र मनः सञ्चालयति, तस्य सुखम् कुतः? अतुष्टिः महद् दुःखम्, तुष्टिः परमं सुखम्। अतः सुखकामः सदा तुष्टः भवेत्।” विश्वामित्रः उवाच— “यस्य कामः पूर्णः, तस्य पुनः अन्यः कामः शरः इव आघातं करोति; कामः भोगेन न तृप्तः। घृतसम्प्रयुक्तः अग्निः इव, सः केवलं वर्धते; कामसन्तप्तः पुरुषः सुखं न प्राप्नोति। यथा चटकः वृक्षच्छायां गृहीत्वा यत्र गृध्रः तत्र गच्छति, तथा पृथिव्यां चत्वार्यां समुद्रेषु भोग्यं कृत्वा, सः सुखं न प्राप्नोति। यः एकवारं स्वार्थं साधयति, सः पाषाणसुवर्णयोः समः, न राजा।” जमदग्निः उवाच— “यद्यपि दानं स्वीकारयितुं समर्थः, यः न गृह्णाति, सः दानशीलानां नित्यलोकान् प्राप्नोति; ब्राह्मणः यः राज्ञः धनं इच्छति, सः महर्षिभिः अनुकम्पनीयः। सः मोहितात्मा नरकत्रासं न पश्यति; समर्थः अपि दानं नासक्तः स्वीकरोतु। दानस्वीकृत्या ब्राह्मणस्य ब्रह्मतेजः क्षीयते; यः दानं स्वीकारयितुं समर्थः, न गृह्णाति, तस्य दातृणां लोकाः अपि लभ्यन्ते। दातृणां यः लोकः, तं दानानग्रहणेन अपि लभ्यते।” अरुन्धती उवाच— “यथा पद्मतन्तुः सदा वार्यां तिष्ठति, तथा तृष्णा अनन्ता, देहे सदा स्थितः; मूढस्य तृष्णा दुःखेन त्याज्या, वृद्ध्या न क्षीयते। तृष्णा मृत्युशल्यवत्; यः तां त्यजति, तस्य सुखम्।” चाण्डालः उवाच— “बलवतां भीत्या, हे महादेवाः, अहं बलवतः भीतोऽस्मि, दुर्बलात् अपि भीतोऽस्मि।” पशुमित्रः उवाच— “यत् आत्महितं, तद् एव कर्तव्यम् विवेकिना।” इति उक्त्वा, सर्वे ऋषयः तानि सुवर्णबीजानि त्यक्त्वा, तेषां फलानि परित्यज्य, तत्रैव स्थगिताः। ते सर्वे तपोव्रतधारिणः अन्यत्र गच्छन्तः, विचरन्तः, मध्यपुष्करं अगच्छन्। तत्र आकस्मात् शुनःशखं परिव्राजकं आगतम् अपश्यन्; तेन सह वनं प्रविष्टाः। तत्र महद् सरः, पद्मैः आवृतं, जलाशयं दृष्ट्वा, तस्य तीरे उपविश्य, शुभं कर्तव्यं चिन्तयामासुः। ततः शुनःशखः सर्वान् ऋषीन्, क्षुधार्तान्, संबोधितवान्— “सर्वे एकत्र मिलित्वा क्षुधायाः स्वरूपं वर्णयन्तु।” तस्य उत्तरं सर्वे ऋषयः एकत्र शुनःशखाय प्रत्युवाचुः— “शूलैः, खड्गैः, गदाभिः, चक्रैः, परशुभिः, बाणैः च— यत् दुःखं तैः जन्यते, तदपि क्षुधया जय्यते। श्वासः, कुष्ठः, क्षयः, पक्षाघातः, ज्वरः, अपस्मारः, शूलः च— रोगैः यत् दुःखं, तदपि क्षुधया न अतिशयति। सुवर्णकङ्कणैः, कटकैः, मुकुटैः, दीप्तकुण्डलैः—” इत्येवं ऋषयः, तुष्टिम्, त्यागम्, तृष्णायाः दोषम्, क्षुधायाः दुःखम्, धर्मस्य श्रेष्ठताम्, ब्राह्मणस्य धनत्यागम्, तथा आत्महितं विवेच्य, सुवर्णबीजानि त्यक्त्वा, तपोवनं प्रति गच्छन्ति, शुभं मार्गं अन्वेष्टुम्।