ऋषयः समायाताः तस्याः दिव्यायाः स्थले विस्मयमूढाः आपृच्छन् — “त्वं कः? न वयं जानिमः। किमर्थं आगतः? देवः वा अन्यः कश्चन वा? यथार्थं वद।” तदा दिव्यः स्वरः व्याजहार — “अहं विष्णुः, सनातनः, सर्वभूतविश्वसृज्। युष्माकं विस्मयम् अपश्यं, विवेचनं च श्रुत्वा, आत्मानं प्रकाशयामि।” एवं देवदेवस्य वचनं श्रुत्वा, तत्र ब्रह्मपुत्राः अनाद्यन्तं देवम् स्तोतुं आरब्धवन्तः। ते ऊचुः — “नमः सर्वभूतात्मने, परमात्मने। नमः अच्युताय, नित्याय, अनन्ताय। पुनः पुनः नमः। नमः दामोदराय, विदुषे, यज्ञपतये। पुनः पुनः नमः।” ऋषिभिः एवं स्तुतः श्रीहरिः प्रसन्नः अभवत्। ततः स भगवान् तान् महर्षीन् उवाच — “किं वरं दास्यामि?” ऋषयः ऊचुः — “यद्यस्माकं प्रसन्नः, भगवन्, तदा अस्माकं हितार्थं—” “स्वर्गमोक्षफलप्रदं व्रतं कथय; धनधान्यदायकं, पुण्यं, आत्मतुष्टिदायकं।” “सुलभं, महाफलदं, श्रेष्ठं व्रतं; यस्य पालनात्, देवदेव, विष्णुलोके सम्मानं लभ्यते।” विष्णुः उवाच — “यदि फाल्गुनस्य शुक्लपक्षे द्वादशी पुष्ययोगेन संयुक्ता भवति, सा दिवसा परममङ्गला, महापापविनाशिनी च।” “तत्र विशेषं व्रतं कर्तव्यम्; शृणुत द्विजश्रेष्ठाः। आमलकीवृक्षं सम्प्राप्य, तत्र जागरणं कुर्यात्।” “सर्वपापविमुक्तः, सहस्रगोदानस्य पुण्यं लभते। एष व्रतश्रेष्ठः, ब्राह्मणाः। तत्र अच्युतं पूज्य, विष्णुलोकात् न वियुक्तः भवति।” ऋषयः ऊचुः — “तस्य व्रतस्य सम्पूर्णविधिं कथय — के मन्त्राः, के नमस्काराः, कं देवतां आह्वयति?” “दानं कथं, स्नानं कथं, पूजाविधिः कः? मन्त्रं च आहुत्याः पूजायाः च, यथावत् व्याख्याय।” विष्णुः उवाच — “शृणुत व्रतस्य विधिं, द्विजश्रेष्ठाः। एकादश्यां उपवासं कुर्यात्, अनन्तरदिने—” “संकल्पं कुर्यात् — ‘श्वः खादिष्यामि, कमलनयन। अच्युत, मे आश्रयः भव।’ इति। तद्व्रतं कृत्वा, प्रथमं दन्तधावनं कुर्यात्।” “पतनजनैः, चौरैः, नास्तिकैः, दुष्टाचारैः, सीमा-लङ्घकैः, गुरुपत्नी-लङ्घकैः सह संवादं न कुर्यात्।” “मध्यान्हे, विधिना स्नानं कुर्यात् — नदी, तडाग, कूप, गृह वा, संयमेन।” “प्रथमं मृदं गृहित्वा, स्नानं कुर्यात्, मन्त्रं वदन् — ‘हे पृथिवि, अश्वैः, रथैः, विष्णुना च पदस्पृष्टा—’” “‘हे मृद्, मम पापं अपाकरो, यत्किञ्चित् दुष्कृतं कृतम्।’” एष मृन्मन्त्रः — ‘त्वं आपः, सर्वभूतानां जीवः, शरीररक्षिता। स्वेदजाण्डजोत्पन्नरसनाथाय नमः।’” “‘अहं सर्वतीर्थेषु स्नातः, सरः, पुष्कर, नदी, दिव्यतडागेषु; एष मे स्नानम्।’” एष स्नानमन्त्रः। ततः सुवर्णेन जमदग्न्यस्य ऋषेः प्रतिमां निर्माय, सुवर्णस्य प्रमाणेन, अथवा अर्धेन, पुनः— “गृहं प्रत्यागत्य, पूजाऽहुतिं च कुर्यात्। ततः सर्वसामग्रीयुक्तः आमलकीवृक्षं गच्छेत्।” “तत्र आगत्य, वृक्षस्य परिसरं शुद्धं कुर्यात्, ततः निर्मलकलशं स्थापयेत्, मन्त्रपूर्वकम्।” “कलशः पञ्चरत्नैः भूषितः, दिव्यगन्धयुक्तः, छत्रपादुकासंयुतः, शुक्लचन्दनलेपनः।” “मालया कण्ठे लम्बमानया, सर्वधूपसम्पूर्णः, दीपश्रेणीं सर्वतः स्थापयेत्, अतीव शोभायमानम्।” “तस्य उपरि दिव्यभृत्यशाल्या पूर्णं पात्रं स्थापयेत्; तस्मिन् पात्रे श्रीजमदग्न्यं देवतां स्थापयेत्।” “विशोकाय पादयोः नमः; विश्वरूपिणे जानुयोः; उग्राय ऊरुषु; दामोदराय कटिस्थले नमः।” “पद्मनाभाय उदरे; श्रीवत्सधारिणे उरःस्थले; चक्रधारिणे वामभुजे; गदाधारिणे दक्षिणभुजे नमः।” “वैकुण्ठाय कण्ठे; यज्ञमुखाय मुखे; दुःखहराय नासिकाय; वासुदेवाय नेत्रयोः नमः।” “वामनाय ललाटे; रामाय भ्रूयोः नमः; सर्वव्यापिने शिरसि ‘नमः’ इति पूजां कुर्यात्।” एष पूजामन्त्रः। ततः देवदेवाय अर्घ्यं दद्यात्, शुद्धफलसहितं, भक्तियुक्तचित्तेन। “तदनन्तरं भक्तिपूर्णचित्तेन जागरणं कुर्यात् — नृत्यैः, गीतैः, वाद्यैः, धर्मपाठैः, स्तुतिभिः च।” “वैष्णवकथाभिः रात्रिं यापयेत्; ततः कलशस्य प्रदक्षिणं कुर्यात्, विष्णुनामानि जपन्।” “शताष्टकृत्यं वा अष्टविंशतिः कृत्यं वा प्रदक्षिणं कुर्यात्; ततः प्रभाते हरये दीपार्चनं कुर्यात्।” “ब्राह्मणं पूज्य, सर्वं तस्मै समर्पयेत् — जमदग्न्यकलशे युग्मवस्त्रपादुकौ च।” “केशवः जमदग्न्यरूपेण मे प्रसन्नः भवतु; ततः आमलकीफलम् स्पृशित्वा, प्रदक्षिणं कुर्यात्।” “नियमेन स्नानं कृत्वा, ब्राह्मणान् भोजयेत्; ततः स्वजनैः सह स्वयं खादेत्।” “एवं कृत्वा, सर्वतीर्थेषु प्राप्तं पुण्यं, सर्वदानफलम्, अहं वः कथयामि।” “यत् सर्वयज्ञात् श्रेष्ठं, तत् निश्चितं लभ्यते; सर्वं एतत् व्रतश्रेष्ठं, युष्माकं उद्घोषितम्।” इति श्रीविष्णुनाः वचनानुसारं, ऋषयः भगवतः विधिं श्रुत्वा, हर्षपूर्णाः अभवन्।