कालयस्य पुत्रेषु शेषितेषु दानवेषु केचित् भूम्याः देवीम् विदार्य भूमितलात् अधः स्थिते विषये शरणं प्राप्तवन्तः। तेषां दानवानां विनाशं दृष्ट्वा देवाः मुनिश्रेष्ठं विविधैः स्तवैः प्रशंस्य, एवं वचनम् ऊचुः— “तव कृपया, भाग्यशालिन् मुने, लोकाः महान् सुखम् प्राप्तवन्तः; तव शक्त्या, बलिनः घोराः कालयाः विनष्टाः। महर्षे, लोकानां पुनः पूर्तये समुद्रम् पुनः स्थापय; त्वया पीतं जलम् पुनः तत्र विमोचय।” एवं उक्ते, मुनिश्रेष्ठः अगस्त्यः प्रत्युवाच— “तत् जलम् मया पच्यमानम्; अन्यः उपायः चिन्तनीयः।” समुद्रस्य पूर्तये सर्वैः यत्नः कर्तव्यः इति महर्षेः स्थिरचित्तस्य वचनम् श्रुत्वा, देवाः विस्मिताः, शोकग्रस्ताः अभवन्। परस्परम् अभिवाद्य, अगस्त्यं प्रणम्य, सर्वजनाः, हे महाबाहो, ब्राह्मणाः च यथागतं निर्गताः। देवाः विष्णुना सह पितामहं ब्रह्माणं अनुसृतवन्तः। समुद्रस्य पूर्तये ते परस्परम् विचारयन्तः, अञ्जलिं कृत्वा, समुद्रस्य पुनः पूर्त्यर्थम् वदन्तः। तदा ब्रह्मा, लोकपितामहः, तान् समवेतान् उवाच— “यथेष्टं, यथाकामं, सर्वे देवाः गच्छन्तु।” कालान्तरात् समुद्रः स्वाभाविकं रूपं पुनः प्राप्तः; किन्तु भगिरथः राजा, पितृभिः हेतुभूतैः, पुनः गङ्गायाः प्रवाहेन समुद्रं पूरयिष्यति। पितामहस्य आदेशात् देवाः मुनिश्रेष्ठैः सह निर्गताः। ततः ब्रह्मा, प्रसन्नः, अगस्त्यं मुनिश्रेष्ठं प्रति उवाच— “त्वया देवकार्यं—दानवानां विनाशः—सम्पन्नः। देवाः त्वया उद्धृताः, अतः अहं तव प्रसन्नः; यद् इच्छसि वरं वद, दास्यामि।” एवं उक्ते, अगस्त्यः सविनयं उवाच— “देव, इह स्थित्वा मया देवकार्यं कृतम्। मम आश्रमः सर्वेषां आश्रमाणां श्रेष्ठः भवतु; यथा त्वया उक्तम्, तथा भविष्यति, नात्र संशयः।” ब्रह्मा उवाच— “ये पुरुषाः पुष्करं तीर्थं कृत्वा अत्र आगच्छन्ति; ये च अत्र स्नानं कृत्वा पितृभ्यः देवैः च तर्पणं कुर्वन्ति, देवपूजां च अत्र कुर्वन्ति—सर्वे एते अक्षयम् पुण्यम् लभन्ते। ये अर्घ्यं, महत् वा, लघु वा, पिण्डं च तिलशालीनं ब्राह्मणेभ्यः ददाति, तेषां स्वर्गवासः भवति; तेषां श्राद्धेन पितरः प्रलयपर्यन्तम् तृप्ताः भविष्यन्ति। ये कन्दमूलफलैः मुनिं तृप्तवन्तः सप्तर्षिस्थानं प्राप्त्वा अनन्तकालं सुखम् अनुभवन्ति। यज्ञशैलं आरोह्य गङ्गायाः उत्पत्तिं दृष्ट्वा दिव्या नदी उत्तरदिशं गत्वा पुष्करं प्रति प्रवृत्ता। अत्र स्नानं कृत्वा, पितृदेवपूजायुक्तः, अश्वमेधस्य फलम् अवाप्नोति। एकं ब्राह्मणं अत्र तर्पयन् कोटिं तर्पयति; अत्र दत्तं अन्नपानं अक्षयम् भवति। यः यत्र यत् इच्छति, सर्वं तस्य सम्पद्यते; अत्र स्नानं कृत्वा, मनुष्यः अधमं जन्म न प्राप्नोति। स्थानेषु एतत् उत्तमं स्थानम्; तीर्थेषु एतत् श्रेष्ठम्; मया दत्तम्, मुनिश्रेष्ठ, न संशयः। जन्मतः स्त्रीपुंसयोः यत् पापम्, अत्र स्नानात् तत् सर्वं क्षणात् नश्यति।” एवं उक्त्वा, ब्रह्मा, लोकपितामहः, अगस्त्यं मुनिश्रेष्ठं अभिवाद्य निर्गतः। अगस्त्यः अपि स्वाश्रमे स्थितः, हे शत्रुनिषूदन; अगस्त्याश्रमस्य उत्पत्तिः एवं वर्णिता। अधुना, हे कुरुवंशज, सप्तर्षीणां आश्रमाणि वर्णयिष्यामि—अत्रिः, वसिष्ठः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, अङ्गिराः, गौतमः, सुमतिः, सुमुखः, विश्वामित्रः, स्थूलशिरा, संवर्तः, प्रतर्दनः, रैभ्यः, बृहस्पतिः, च्यवनः, कश्यपः, भृगुः, दुर्वासाः, जमदग्निः, मार्कण्डेयः, गालवः, उशनाः, भारद्वाजः, यवकृतः, स्थूलाक्षः, सकलाक्षः, कण्वः, मेधातिथिः, कृतः, नारदः, पर्वतः, स्वगन्धिः, च्यवनः द्विजः, त्रिणम्बुः, शबलः, धौम्यः, शतानन्दः, कृतव्रणः, जमदग्निः, रामः, अष्टकः, अन्ये च, कृष्णद्वैपायनः पुत्रैः शिष्यैः सह। एते सप्तर्षिपुष्करम् आगत्य सप्तर्ष्याश्रमम् स्थापयामासुः, नियमैः परिवृतम्, दयायुक्तम्, तपसा सम्पन्नम्। दया, विजयः, धैर्यं, तपः, सत्यम्, क्षमा, सरलता, सौम्यता, दानम्, जपः—एतेषु सर्वेषु संस्थितानि। यत्र यत् कर्म क्रियते, तत्र परलोकसुखम् लभ्यते; इति ज्ञात्वा, ऋषयः परमार्थनिष्ठाः। तत्र नास्तिकाः न गच्छन्ति, न चौराः, न अयुक्तचित्ताः; न क्रूराः, न निन्दकाः, न कृतघ्नाः, न गर्विताः। सत्यव्रताः, तेजस्विनः, धैर्यवन्तः, दयालवः, क्षमाश्रेष्ठाः, यज्ञनिष्ठाः, यज्ञकर्मनिष्ठाः, निराशाः, अहिंसकाः—ये निर्लोभाः, निरहंकाराः, ते पुष्करं गच्छन्ति; तेषां महात्मनां न रोगः, न वृद्धिः, न मृत्युर्भवति।