देवानां वचनानि श्रुत्वा मैत्रावरुणिः मुनिः सप्रश्नं प्राह—“किमर्थं आगताः यूयं? किम् वरं इच्छथ?” तस्य वचनेन प्रेरिताः देवाः तं मुनिं उचुः—“वयं एकं अद्भुतं वरम् इच्छामः, हे दिव्य मुने, हे महात्मन्—सागरं पिबामः।” तद् यद्यस्माभिः साध्यं भवति, हे महर्षे, यदि सागरः सम्पूर्णतः पीतो भवति, तर्हि कालेयाः देवद्विषः तेषां बन्धुभिः सह वयं विनाशयिष्यामः। देववचनं श्रुत्वा तदा महर्षिः प्रत्युवाच—“एवं भवतु, लोकोपकाराय यद् इच्छथ तद् करिष्यामि।” एवं उक्त्वा स महर्षिः तपसि सिद्धैः तपस्विभिः देवैः सह जलनिधिं अगच्छत्, जलराशिं, हे पुण्यश्लोक। तं अद्भुतं कार्यं द्रष्टुम् मानवाः, नागाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, किम्पुरुषाः च महात्मनं अनुव्रजन्। ततो मिलित्वा ते सागरं दृष्टवन्तः—सः महाघोषः, तरङ्गैः नृत्यमिव, वायुनाः उत्प्लवितमिव प्रतीतिः। फेनसमूहेन हासमिव, नद्यां पतनं इव, विविधजलचरैः पक्षिसमूहैः च पूर्णः स सागरः दृश्यते स्म। देवाः अगस्त्येन सह, गन्धर्वैः, महाबलिनागैः, कीर्तिमन्तः ऋषयः च महासागरस्य तटे उपविष्टाः। तत्र आगत्य दिव्यः मैत्रावरुणिः मुनिः समागतान् देवर्षीन् संबोधितवान्। सागररक्षणे इच्छया श्रेष्ठः अगस्त्यः उवाच—“लोकहिताय वरुणालयं पिबामि।” यद् युष्माभिः कर्तव्यम्, तत् शीघ्रं व्यवस्थितं भवतु—एवं उक्त्वा मैत्रावरुणिः अग्रे प्रस्थितवान्। क्रुद्धः सः सर्वलोकदृष्ट्या सागरं पितवान्; सागरं पीयमानं दृष्ट्वा देवाः इन्द्रेण सह अत्यद्भुतं विस्मयं प्राप्य स्तुतिभिः सम्मानितवन्तः—“त्वम् अस्माकं रक्षकः, स्रष्टा, लोकधारकः; तव कृपया विश्वं परमं पदं प्राप्नोति।” देवैः सम्मानितः स महात्मा, गन्धर्वश्रेष्ठैः गीतैः, दिव्यपुष्पवृष्ट्या च, महासागरं जलरहितं कृतवान्। महासागरं शुष्कं दृष्ट्वा सर्वे देवाः अत्यन्तं हृष्टाः अभवन्; दिव्यायुधानि गृहीत्वा दानवान् निर्भयात्मानः हत्वा। ते दानवाः, देवैः हताः, महात्मनः, महाबलिनः, शीघ्रगामिनः, घोषवन्तः, तेषां देवबलं न शक्नुवन्। ते दानवाः, देवैः हताः, भीषणघोषैः क्षणमिव युद्धं कृतवन्तः, हे भारत। पूर्वं शुद्धचित्तैः तपस्विभिः तपसा दग्धाः, यत्नपूर्वकं अपि ते देवैः विनष्टाः। सुवर्णाभरणैः भूषिताः, कुण्डलैः, केयूरैः च, हताः किम्शुकवृक्षान् इव शोभन्ते स्म। अवशिष्टाः दानवाः, कालेयपुत्रश्रेष्ठाः, भूमिं विदार्य अधोभूमौ शरणं गृहीत्वा गताः। दानववधं दृष्ट्वा देवाः मुनिश्रेष्ठं विविधैः वाक्यैः स्तुतवन्तः, एवं च उक्तवन्तः—“तव कृपया, हे भाग्यशालिन्, लोकाः महानन्दं प्राप्तवन्तः; तव शक्त्या महाबलिनः, भीषणाः कालेयाः विनष्टाः। हे महर्षे, लोकसंवर्धक, सागरं पुनः पूरय; यत् त्वया पीतम् जलं तत्र पुनः विसृज।” एवं उक्तः ऋषिश्रेष्ठः प्रत्युवाच—“तत् जलं मया पच्यते, अन्यः उपायः चिन्त्यः।” सागरपूरणाय सर्वैः यत्नः कर्तव्यः—एवं महर्षेः स्थिरचित्तस्य वचनं श्रुत्वा देवाः सर्वे विस्मिताः, विषण्णाः च अभवन्। परस्परं नमस्कृत्य, मुनिश्रेष्ठं प्रणम्य, सर्वजनाः, हे महराजन्, ब्राह्मणाः च यथागतं प्रत्यगच्छन्; देवाः विष्णुना सह पितामहं अनुव्रजन्। सागरपूरणाय ते परस्परं मन्त्रयन्तः, अञ्जलिपुटैः सर्वे समुद्रपूरणं चर्चा कृतवन्तः। तदा ब्रह्मा, लोकपितामहः, तान् समागतान् उवाच—“गच्छत, हे देवाः, यथेष्टं, यथाकामं। कालेन सागरः स्वभावं प्राप्स्यति; राजा भागीरथः, पितृकर्मणि कारणं कृत्वा, गङ्गास्रोतसा पुनः सागरं पूरयिष्यति।” ब्रह्माज्ञया देवाः ऋषिश्रेष्ठैः सह प्रस्थितवन्तः। ततः ब्रह्मा प्रसन्नः अगस्त्यं मुनिश्रेष्ठं उवाच—“त्वया देवकार्यं—दानववधः—संपन्नम्। देवाः त्वया उद्धृताः, अतः अहं तव तुष्टः; यद् इच्छसि वरं ब्रूहि, दास्यामि।” एवं उक्तः अगस्त्यः विनयपूर्वं उक्तवान्—“हे देव, देवकार्यं मया इह स्थितेन कृतम्। मम आश्रमः सर्वाश्रमेषु श्रेष्ठः भवतु; यथा त्वया उक्तं, तथा स्यात्—नात्र संशयः।” ब्रह्मा उवाच—“ये पुरुषाः पुष्करतीर्थं कृत्वा अत्र आगच्छन्ति; ये एषु सरस्सु स्नानं कृत्वा पितृदेवताभ्यः तर्पणं कुर्वन्ति; देवपूजां च अत्र कुर्वन्ति—सर्वे अक्षयपुण्यं प्राप्नुवन्ति। ये अर्घ्यं, महत् वा, लघु वा, पिष्टं च तिलयुतं ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः ददति, तेषां वासः स्वर्गे भवति; तेषां श्राद्धेन पितरः प्रलयपर्यन्तं तृप्ताः स्युः। ये अपि मूलफलकन्दैः मुनिं तुष्टवन्तः सप्तर्षिस्थानं गत्वा अनन्तकालं मुदं प्राप्नुवन्ति।” इति सागरपानं, दानववधं, सागरपूरणं, अगस्त्यवरप्रदानं च पुण्यकथां देवर्षिपूजितां शान्तया, आदरपूर्वकं वर्णितवान्।