एवं हि लोका अन्योन्याश्रयाः स्वशक्त्या तव दुःखरहिताः केवलं त्वया रक्ष्यन्ते इति निश्चितम्। अथ लोकेषु परमभयं समुपस्थितम्—कः रात्रौ एतान् ब्राह्मणान् हन्ति, न वयं जानिमः। यदि ब्राह्मणाः विनश्येयुः, पृथिवी अपि विनश्येत्; तव प्रसादेन, हे महाबाहो लोकनाथ, सर्वाणि भूतानि रक्ष्यन्ते। त्वया रक्षिताः ते न विनश्येयुः; यदि न रक्ष्यन्ते, तदा नश्येयुः। विष्णुरुवाच—देवाः, अहं भूतविनाशस्य हेतुम् सम्यग् वेद्मि; अहम् अपि वः कथयिष्यामि, शृणुत युष्माकं चिन्ता नास्तु। अस्ति घोरः गणः कालकेयाः नाम; ते यदा वज्रिणा बुद्धिमता सहस्राक्षेण वृत्रः हतः इति दृष्ट्वा, प्राणान् रक्षितवन्तः वरुणस्य आलयम् प्रविश्य। तदनन्तरम् भयङ्करे सागरे, नानाविधजलचरैः पूर्णे, ते रात्रौ मुनीन् हत्वा, लोकविनाशाय प्रयुञ्जते। किन्तु ते न विनाशनीयाः, यतः सागरान्तर्गता: सन्ति; अतः युष्माभिः सम्यक् विचिन्त्यताम् कथम् सागरः शोषयितव्यः इति। एवम् विष्णोः वचः श्रुत्वा, देवाः परं ब्रह्माणम् उपगम्य, ततः अगस्त्याश्रमम् अगच्छन्। तत्र ते महात्मानं वरुणसुतं, दीप्ततेजसं, मुनिभिः पूज्यमानं, यथा देवाः पितामहम् पूजयन्ति, अपश्यन्। तम् महात्मानं, दीप्तमानसं, मित्रावरुणयोः पुत्रं, तपसाम् निधिं, स्वकर्मसु स्थितं, समुपेत्य, देवाः प्राहुः— "पूर्वे काले, यदा नहुषेण लोकाः पीडिताः, तदा त्वं शरण्यः अभूः; लोकहिताय त्वं स्वर्गराज्यं परित्यक्तवान्, संसारदुःखनाशन। स महागिरिः विन्ध्यः, कोपेन वर्धमानः, तव आज्ञां लङ्घ्य, सवितारं प्रत्युत्थाय, वर्धनं निरस्तवान्। यदा जगत् अन्धकारेण आच्छन्नम्, प्राणिनः मृत्युनाऽऽपीडिताः, तदा त्वां शरणं प्राप्य, परमां शान्तिम् अवापुः। वयं सदा भीताः, त्वमेव शरण्यः; अतः अद्य तव आश्रये वयं वरदानं याचामः, त्वमेव वरदः।" भीष्म उवाच—"कस्मात् कारणात् विन्ध्यः सहसा कोपेन वर्धितः? एतद् विस्तरेण श्रोतुम् इच्छामि, महर्षे।" पुलस्त्य उवाच—सूर्यः मेरुं, पर्वतराजं, सुवर्णमयं, उदये अस्तमये च परिक्रामति। तदा विन्ध्यः, पर्वतः, एतद् दृष्ट्वा सूर्यं वदति—"यथा मेरुः त्वया सदा परिक्राम्यते, तथा मम अपि प्रदक्षिणं कुरु, हे भास्कर।" एवं उक्तः सूर्यः पर्वतराजानं प्रत्युवाच—"मया स्वेच्छया एषः पर्वतः न परिक्राम्यते; ममायं मार्गः नियतः, येन लोकोऽयं सृज्यते।" इति श्रुत्वा, स पर्वतः सहसा क्रुद्धः सन्, सूर्यचन्द्रमसोः पन्थानं वारयितुम् अयत्नोत्। तदा सर्वे देवाः, इन्द्रेण सहिताः, समागम्य, वर्धमानं पर्वतराजानं निरोधयितुम् अयत्नोत्; किन्तु स तेषां वचांसि न शृणोति। ततः ते अगस्त्यस्य, तपस्विनां श्रेष्ठस्य, धर्मात्मनः, अद्भुततेजसः आश्रमम् अगच्छन्, तं मुनिं देवाः समूहम् उपगम्य, प्राहुः—"विन्ध्यः कोपेन अभिभूतः, सूर्यचन्द्रमसोः पन्थानं, तारागणस्य गतिं च वारयति। अन्यः कश्चन तं न निरोद्धुं शक्नोति, हे मुनिश्रेष्ठ।" इत्युक्त्वा, मुनिः पर्वतम् समीपं गत्वा, सस्मितं वदति—"मया तव प्रदत्तः पन्थाः इच्छितः, हे परमपर्वत। मम किञ्चित् कार्यम् अस्ति दक्षिणदिक् प्रति; मम प्रत्यागमनपर्यन्तम् त्वं प्रतीक्षस्व। मम पुनरागमने, हे पर्वतराज, यथेष्टं वर्धस्व।" पुलस्त्य उवाच—एष एव कारणः, यतः अद्यापि वायुनि दक्षिणदिक् न परित्यक्ता; अगस्त्यस्य प्रभावात् विन्ध्यः न वर्धते, यथाऽस्य त्वया पृष्टम्। यथा कालकेयाः सर्वैः देवैः अगस्त्याश्रमम् आगत्य विनाशिताः, तथा शृणु। तदा देववचनं श्रुत्वा, मैत्रावरुणिः अगस्त्यः उवाच—"कस्मिन्नर्थे आगताः? किं वाञ्छितं वः वरम्?" इत्युक्ते, देवाः तम् मुनिं प्राहुः—"एकं अद्भुतं वरं वाञ्छामः, हे दिव्य मुनि, हे महात्मन्—समुद्रं पिबाम। यदि त्वं एतत् साधयसि, महर्षे, सागरः सम्यक् पीतः स्यात्, तदा वयं कालकेयान् देवद्विषः स्वबन्धुभिः सहितान् विनाशयेम।" तदा मुनिः देववचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच—"एवं भविष्यति; यद् युष्माकं हितं लोकेषु, तत् करिष्यामि।" इत्युक्त्वा, स महात्मा सागरतटं, जलनिधिं, तपसा सिद्धैः मुनिभिः, देवैः च सह, जगाम। मानवाः, सर्पाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, किम्पुरुषाश्च, तं महात्मानं, तदद्भुतदर्शनाय, अन्वयुः। ते सर्वे तदा सागरं, घोररवं, उर्मिभिः नृत्यमानं, वातेन उत्फुल्लं, अपश्यन्। स सागरः फेनसमूहैः हसन्निव, नानाविधजलचरैः पूर्णः, विविधपक्षिसमूहैः च, स्वस्रोतसि पतन्निव दृष्टः। तत्र देवाः अगस्त्येन सह, गन्धर्वाः, महाविषाः, दीप्तमुनयः च, सागरतीरे उपविविशुः। सागरं प्राप्य, दिव्यः मुनिः वारुणिः, समागतान् देवमुनीन् प्रति वाक्यम् उदाहरत्।