राजन्, तदा देवाः महतीं विपत्तिं अनुभूय, इन्द्रसहिताः समागत्य, भयात् मन्त्रयन्तः एकत्र समासेदुः। ते सर्वे, अविजित्यं वैकुण्ठवासिनं नारायणं पुरस्कृत्य, मधुसूदनं संबोधयामासुः। "भगवन्, त्वं जगतः कर्ता, रक्षकः, पालनकर्ता च असि। यत् चराचरं सर्वं त्वया निर्मितम्।" "एकदा, कमललोचन, भूमिः समुद्रे नष्टा सति, त्वं वराहरूपं धृत्वा लोकहिताय ताम् उद्धृतवान्। प्राचीनकाले हिरण्यकशिपुं प्रथमं दैत्यं त्वं नरसिंहरूपेण हत्वा, परमपुरुषः अभवः। बलिः महादैत्यः सर्वभूतैः अजितः, त्वया वामनरूपेण त्रिलोकात् अपाकृतः। जम्भो नाम असुरः, महाबाणधन्वा, यज्ञविघ्नकारी, त्वया देवैः सह हतः।" "एवं तव कर्माणि अनन्तानि सन्ति। वयं भयाकुलाः तव शरणं प्रपन्नाः, मधुसूदन। अतः, देवाधिदेव, लोकहिताय त्वां याचामः—लोकान्, देवांश्च, इन्द्रं च, अस्मात् महतः भयात् रक्ष। तव प्रसादेन चतुर्विधाः प्राणीः समृद्धाः सन्ति, मानवाः सुखिनः, देवाः हविर्भिः, पितृयज्ञैः च तुष्टाः।" "एवं लोकाः परस्परं आश्रिता यथावत् वर्तन्ते; तव शक्त्या दुःखरहिताः, तव एव रक्षिता भवन्ति। किन्तु, अधुना परमं भयम् लोकान् प्राप्तम्। न वयं जानिमः—रात्रौ केन ब्राह्मणाः हन्यन्ते। यदि ब्राह्मणाः विनश्यन्ति, भूमिः विनष्टा भवेत्। तव कृपया, महाबाहो, जगन्नाथ, सर्वभूताः संरक्षिताः। तव रक्षायाम् विनाशं न प्राप्नुवन्ति; अन्यथा, नश्यन्ति।" तदा विष्णुः उवाच—"देवाः, अहम् भूतविनाशस्य कारणं सम्यक् जानामि। अहम् अपि वः कथयामि; चिन्ता विना शृणुत। कालकेयाः नाम भीषणा गणाः सन्ति। वृष्ट्रस्य बुद्धिमता सहस्राक्षेण हते, ते जीवितं रक्षयन्तः वरुणस्य आश्रयम् प्राप्ताः। भीषणे समुद्रं प्रविश्य, बहुजलचरसमाकीर्णे, रात्रौ मुनीन् हन्ति, लोकविनाशाय।" "किन्तु, ते समुद्रे गूढाः सन्ति, न विनश्यन्ति। अतः, सम्यक् विचिन्त्यताम्—कथं समुद्रः शोषयितुं शक्यः।" इति विष्णोः वचनं श्रुत्वा, देवाः परमं ब्रह्माणं उपेत्य, अगस्त्याश्रमं गच्छन्ति। तत्र, वरुणपुत्रं महात्मानं, तेजस्विनं, ऋषिभिः पूज्यमानं, ब्रह्मणः इव देवैः पूज्यं दृष्ट्वा, तं महात्मानं मित्रवरुणयोः पुत्रं, तपोधनं, स्वकर्मनिरतं, समीपं गत्वा, देवाः उक्तवन्तः— "पूर्वे, नहुषेण लोकाः पीडिताः सन्ति, तदा त्वं शरणं अभवः; लोकहिताय देवाधिपत्यं त्यक्तवान्, लोकतापहर।" "विन्ध्यः महागिरिः, क्रोधात् वृद्धिं त्यक्त्वा, तव आज्ञाम् उल्लङ्घ्य, सूर्यं विरोध्य, स्थगितः।" "यदा लोकः तमसा आच्छादितः, प्राणी मृत्युपीडिताः, ते त्वां रक्षकम् उपेत्य, परमं शान्तिं प्राप्ताः।" "वयं सदा भयाकुलाः, त्वं सदा शरणमसि; अतः, अद्य वरेण याचामः, वरदः त्वमेव।" भीष्मः उवाच—"विन्ध्यः किमर्थं सहसा क्रोधात् वृद्धिं प्राप्तः? एतत् विस्तरेण श्रोतुम् इच्छामि, महर्षे।" पुलस्त्यः उवाच—"सूर्यः मेरुं, महागिरिं, शिखरिणां राजानं, सुवर्णगिरिं, उदये अस्तमये च परिक्रामति।" "तदा, विन्ध्यः पर्वतः द्रष्ट्वा सूर्यं उक्तवान्—'यथा मेरुः सदा त्वया परिक्रम्यते—' '—तथा मम अपि परिक्रमणं कुरु, भास्कर।' इति उक्ते, सूर्यः पर्वताधिपं प्रत्युवाच—'स्वेच्छया अहं एतं पर्वतं न परिक्रामामि। एषः मार्गः मम नियुक्तः, येन एषं जगत् सृज्यते।'" "एवं उक्तः पर्वतः क्रुद्धः, सूर्यचन्द्रयोः मार्गं बाधितुं इच्छति। तदा सर्वे देवाः इन्द्रसहिताः समागत्य, महान् पर्वतराजं उत्थाय, तं नियंत्रयितुं प्रयत्नं कुर्वन्ति; किन्तु सः तेषां वचनं न शृणोति।" "ततः, ते सर्वे अगस्त्यस्य आश्रमं गत्वा, तपस्विनां श्रेष्ठं धर्मिष्ठं, अगस्त्यं अद्भुततेजसम्, सम्प्राप्ताः, देवाः तं संबोधयन्ति—'विन्ध्यः क्रोधात् सूर्यचन्द्रयोः मार्गं बाधते, नक्षत्राणां गतिं अपि।' 'अन्यः कश्चन, ऋषे, तं नियंत्रयितुं न शक्नोति।' इति देववचनं श्रुत्वा, महर्षिः पर्वतं समीपं गत्वा, विन्ध्यं सन्निहितं विनयेन उक्तवान्—'मम किञ्चित् प्रयोजनं दक्षिणं गन्तव्यम्; तव अनुग्रहः मार्गः इच्छामि।' 'मम आगमनपर्यन्तं त्वं प्रतीक्षां कुरु।' 'मम पुनः आगते, पर्वताधिप, यथेष्टं वृद्धिं कुरु।'" पुलस्त्यः उवाच—"अद्यापि दक्षिणदिशा वारुणिना न त्यक्ता। एतत् सर्वं तव उक्तं—कथं विन्ध्यः न वर्धते, अगस्त्यस्य शक्त्या, यथा त्वया पृष्टम्।" "यथा कालकेयाः सर्वैः देवैः अगस्त्याश्रमं प्राप्त्वा विनष्टाः—एतत् मम वचनं शृणु।