सर्वेषु वृक्षेषु प्रथमं आरोहणं ब्रह्मणा उद्घोषितम्। ततोऽनन्तरं प्राणीः सृष्टाः। ततः भगवान् देवः सुराः, दानवान्, गन्धर्वान्, यक्षान्, राक्षसान्, सर्पान्, शुद्धान् महर्षींश्च सृजति स्म। तत्र देवाः आगच्छन् यत्र धात्रीवृक्षः, हरिप्रियः, स्थितः। तां दृष्ट्वा ते महाभागाः परमं विस्मयं प्राप्तवन्तः। ते तत्र स्थित्वा विचिन्तयन्तः 'न वयं एतां वृक्षं जानिमः' इति। तेषु एवं मन्यमानेषु, आकाशवाणी अभवत्। 'एषा आमलक्याख्या वृक्षः, वैष्णवानां प्रमुखा। केवलं स्मरणेन गोदानफलं लभ्यते। स्पर्शनेन पुण्यं द्विगुणं, धारयित्वा त्रिगुणं पुण्यं। अतः आमलकी सर्वदा यत्नेन सेवनीया।' 'सर्वपापहरि सा वैष्णवी, दुष्टनाशिनी। विष्णुः तस्य मूलस्थः, तस्योपरि पितामहः ब्रह्मा। तस्य काष्ठे भगवान् रुद्रः परमेश्वरः। शाखासु सर्वे ऋषयः, उपशाखासु देवाः। पत्रेषु देवाः, पुष्पेषु मरुतः, फलेषु सर्वे प्राणिपतयः प्रतिष्ठिताः।' 'एषा धात्री मया सर्वदेवतामयी वर्णिता। अतः सा विष्णुभक्तैः पूज्या।' इत्युक्ते, ऋषयः पृष्टवन्तः—'त्वं कः? न वयं जानिमः। किमर्थं आगतः? देवः वा अन्यः कश्चित्? यथार्थं वद।' आकाशवाणी पुनः—'अहं विष्णुः, सनातनः, सर्वभूतसर्गकर्ता। वः विस्मितान् पश्यन् आत्मानं प्रकटितवान्।' देवदेवस्य वचनं श्रुत्वा, ब्रह्मपुत्राः तत्र अनाद्यन्तं देवम् स्तोतुम् आरभन्त। 'सर्वभूतात्मने नमः, परमात्मने नमः। अच्युताय, नित्याय, अनन्ताय पुनः पुनः नमः।' 'दामोदराय, विदुषे, यज्ञपतये पुनः पुनः नमः।' एवं ऋषिभिः स्तुतः भगवान् हरिः प्रसन्नः अभवत्। सः महर्षीन् उवाच—'किं वरं दास्यामि?' ऋषयः ऊचुः—'यदि त्वं प्रसन्नः, भगवन्, अस्माकं हितार्थं—' 'स्वर्गमोक्षफलप्रदं व्रतं उद्घोषय, धनधान्यदं, पुण्यं, आत्मतुष्टिदं।' 'सुलभं, महाफलदं, व्रतानां श्रेष्ठं व्रतं, येन कृतं, देवदेव, विष्णुलोके पूज्यते।' विष्णुः उवाच—'यदि फाल्गुनशुक्लपक्षे द्वादशी पुष्ययोगे स्यात्, स तदा परमशुभः, महापापनाशकः। तदा विशेषं व्रतं कर्तव्यम्। शृणु द्विजश्रेष्ठ! आमलकीवृक्षं प्राप्त्वा तत्र जागरणं कुर्यात्।' 'सर्वपापविनिर्मुक्तः सहस्रगोदानपुण्यं लभेत्। एतत्, ब्राह्मणाः, व्रतानां परमं व्रतम्। तत्र अच्युतं पूज्य, विष्णुलोकात् न वियुज्यते।' ऋषयः ऊचुः—'व्रतस्य सम्पूर्णविधिं वद—कः मन्त्रः, कः नमस्कारः, कः देवता?' 'दानं कथं, स्नानं कथं, पूजाविधिः कः? आहुतिमन्त्रं पूजामन्त्रं यथावत् वद।' विष्णुः उवाच—'शृणु व्रतस्य विधिं, द्विजश्रेष्ठ! एकादशी उपवासः, ततोऽनन्तरं—' 'अहं श्वः भोक्ष्ये, पद्मनयन, अच्युत, मे शरणं भव' इति संकल्पः कर्तव्यः। तदनन्तरं दन्तधावनपूर्वकं—' 'पातितैः, चौरैः, नास्तिकैः, दुष्टाचारैः, सीमालङ्घकैः, गुरुपत्नीभ्रष्टैः सह संवादः न कर्तव्यः।' 'मध्यान्हे स्नानं विधिवत् कुर्यात्—नदी, सरः, कूपे, वा गृहे, संयमेन।' 'प्रथमं मृत्तिकां गृह्णीयात्, ततः स्नानं कुर्यात्—' 'हे पृथिव्याः, अश्वैर्युक्ता, रथैः, विष्णुना च स्पृशिता—' 'मृत्तिके, मम पापं हरे, यत्किञ्चित् दुष्कृतं मया कृतम्।' 'एष मृत्तिकामन्त्रः—' 'त्वं आपः, सर्वभूतजीविता, शरीररक्षिता। त्वं स्वेदजाण्डजोत्पन्नरसानां नाथः। तुभ्यं नमः।' 'सर्वतीर्थेषु, सरस्सु, नद्यः, दिव्यपुष्करिण्यः, तत्र स्नातः। एष मे स्नानं।' 'एष स्नानमन्त्रः।' तदनन्तरं सुवर्णेन जमदग्न्यर्षेः प्रतिमा निर्मीयात्—मात्रया वा, अर्धमात्रया वा, अथवा—गृहं गत्वा पूजाहोमं कुर्यात्। ततः सर्वोपकरणैः सज्जः आमलकीवृक्षं गच्छेत्। तत्र आगत्य वृक्षपरिसरं शुद्धीकरोति, ततः मन्त्रपूर्वकं निर्मलं घटं स्थापयेत्। घटः पञ्चरत्नैः भूषितः, दिव्यगन्धयुक्तः, छत्रपादुकायुक्तः, श्वेतचन्दनलेपनः। मालया कण्ठे लम्बमानया, सर्वधूपसम्पूर्णः, दीपावलिं सर्वतः स्थापयेत्, अतिविशिष्टं कुर्यात्। तत्र दिव्यभृत्यशाल्या पूर्णं पात्रं स्थापयेत्, तस्योपरि श्रीजमदग्न्यं देवतां स्थापयेत्। विशोकस्य पादयोः नमः, विश्वरूपिणे जानुयोर् नमः, उग्राय ऊरुषु, दामोदराय कटिषु नमः। पद्मनाभाय उदरे, श्रीवत्सधारिणे वक्षसि, चक्रधारिणे वामभुजे, गदाधारिणे दक्षिणभुजे नमः। वैकुण्ठाय ग्रीवाय नमः, यज्ञमुखाय मुखे, दुःखहराय नासिकाय, वासुदेवाय नेत्रयोः नमः। एवं व्रतविधिं भगवता निर्दिष्टं ऋषयः श्रद्धया शृण्वन्ति, पूजां कुर्युः, आमलकीवृक्षं सेवन्ति, अच्युतं पूजयन्ति, पुण्यं लभन्ति, विष्णुलोकं प्राप्नुवन्ति।