काऽलकेयाः कनकवर्माभरणधारिणः, लोहमुसलानि गृहीत्वा, वनाग्निना दग्धतरव इव देवतान् प्रति समुपजग्मुः। तेषां सहिता: शीघ्रगतयः शत्रवः प्रबलत्वात् देवाः ताड्यमानाः न स्थातुं शक्ताः, भयविवर्णाः भग्नाः पलायितवन्तः। तान् भयभीतान् पलायमानान् दृष्ट्वा, सहस्राक्षः इन्द्रः, वृतत्रस्य वर्धमानबलस्य समक्षं, महता शोकसम्प्लवेन पीडितः अभवत्। तदा शाश्वतः विष्णुः, इन्द्रेण व्याप्तं तं महाशोकम् आलोक्य, स्वशक्तिं तस्मिन् न्यधत्त, येन तस्य बलं महदभवत्। विष्णुना संवर्धितं तमिन्द्रं सर्वे देवाः, विशुद्धब्रह्मर्षिभिः सह, स्वस्वबलैः समनुजग्मुः। एवमिन्द्रः विष्णोः देवतानां महर्षीणां च बलैः संवर्धितः, महाबलसम्पन्नः अभवत्। इन्द्रेण संवर्धितबलं दृष्ट्वा, वृतत्रः तं देवेश्वरं ज्ञात्वा, भीमस्वनेन निनादम् अकरोत्, येन तस्य शब्देन पृथिव्याः, दिशः, व्योम, दिवः, पर्वतानां च कम्पनम् अभवत्। तदा महेन्द्रः, तेन घोरमहाशब्देन व्याकुलचित्तः, भयाकुलः सन्, त्वरया स्वं वज्रं वृतत्रस्य मूर्धनि प्राहिणोत्। इन्द्रवज्राहतेन वृतत्रः, सुवर्णमालाविभूषितः, मन्दरः इव विष्णोः हस्तात् पतितः, भूमौ महापतनं चकार। तं दैत्यवरं निहत्य, इन्द्रः, भयग्रस्तः, "वज्रं क्षिप्तम्" इति मन्यमानः, निहतं वृतत्रं न दृष्ट्वा, सरः प्रविश्य पलायितवान्। ततः सर्वे देवाः प्रमुदिताः हृष्टाः तमिन्द्रं स्तुतवन्तः; शेषाः दैत्याः वृतत्रवधदुःखिताः, देवैः शीघ्रं निपातिताः। ते महाबलाः असुराः, देवैः हन्यमानाः, वातवेगसमाः, भयात् समुद्रं, तं अगम्यं सागरं, विविशुः। तत्र मीनसमाकीर्णे रत्नसमृद्धे च सागरे, ते सर्वे समागत्य यथाशक्ति कर्माणि चक्रुः; केचित् धृतात्मानः उपायान् विचिन्तयन्ति स्म। देवतेजसा दग्धाः, भयपीडिताः, त्रिलोकविनाशाय निश्चिताः; कालान्ते तेषां भीषणा बुद्धिः समुत्पन्ना। "ये ज्ञानतपसां युक्ताः, तान् प्रथमं नाशयामः, यतो तपसा एव विश्वं स्थितम्; तस्मात् तपोविनाशाय शीघ्रं प्रयतध्वम्। ये तपस्विनः धर्मज्ञाश्च पृथिव्यां सन्ति, तान् शीघ्रं हन्यताम्; तेषां विनाशेन जगदपि नश्यति," इति निश्चित्य, ते सर्वे, जगद्विनाशे मनः कृत्वा, दुर्गतयः, वरुणालये रत्नसमृद्धे सागरे शरणं जग्मुः। सागरं गत्वा, तं जलनिधिं वरुणालयं, कालकेयाः तत्र त्रिलोकविनाशाय समवेताः। ततः रात्रौ, द्वेषसमन्विताः, आश्रमेषु तीर्थेषु च मुनीन् भक्षयामासुः। वसिष्ठस्याश्रमे ब्राह्मणान्, अष्टाशीतिसहस्राणि अन्ये तपस्विनः वनान्तरे, तैः दुष्टात्मभिः भक्षिताः। च्यवनस्याश्रमं, पवित्रं द्विजर्षिभिः सेवितं, गत्वा, फलकन्दभोजनान् शतं मुनीन् निशाचराः जग्धवन्तः। एवं रात्रौ कृत्वा, दिवा वनं प्रविश्य, भरद्वाजाश्रमं, यत्र ब्रह्मचारिणः मुनयः स्थिताः, अगच्छन्। तत्र, वाताम्बुप्राणिनः विंशतिमुनयः हताः; एवं निशाचराः क्रमशः मुनीन् भक्षयन्तः जग्मुः। रात्रौ बाहुबलाश्रयिणः भूत्वा विचरन्तः, समये समये बहून् मुनिगणान् हत्वा, तत्रैव स्थिताः। न तद् जनाः अवेदयन्; न वेदपाठः, न स्वाहा, न यज्ञोत्सवः, सर्वं निरस्तम्। कालकेयभीतेन लोको विषण्णः, नाशप्राप्तः। जनाः, भयभीताः, आत्मरक्षणाय दशसु दिशः पलायितवन्तः; केचित् गुहाः प्रविश्य, केचित् विकीर्णा द्विजर्षयः। अन्ये, भयात् संतप्ताः, प्राणान् त्यक्तवन्तः; केचित् धन्विनः, वीर्यशालिनः, तत्रैव स्थिताः। ते राक्षसान् जिघांसन्तः प्रयत्नं कुर्वन्ति स्म, न तु सागरे शरणं गतान् अनुययुः। न ते शान्तिम् अलभन्त, केवलं नाशम्; यज्ञोत्सवानां निरोधेन, लोको विकृतः। तदा, नराधिप, देवाः, महता शोकसमुच्चयेन, इन्द्रेण सह, भीताः, एकत्र समागम्य मन्त्रयामासुः। अजितं वैकुण्ठनाथं नारायणं पुरः स्थाप्य, समवेताः देवाः मधुसूदनं वाक्यमूचुः— "त्वमेव नः स्रष्टा, पालकः, धारकः च, जगन्नाथ; यत् चलम् अचलम् अस्ति, तत् सर्वं त्वया निर्मितम्। पुरा, पद्मनाभ, पृथिवी सागरनिमग्ना अभूत्; तदा त्वं वराहरूपं धारयित्वा, लोकहिताय तां उद्धृतवान्।" "पूर्वं हिरण्यकशिपुं, प्रथमं दानवम्, त्वं नरसिंहरूपं कृत्वा, पुरुषोत्तम, हत्वा। बलिं महाबलम्, सर्वभूतविघातिनम्, त्वं वामनरूपेण त्रिलोकात् अपास्य। जम्भं दानवम्, धनुर्धरं यशस्विनम्, यज्ञविघ्नकरं, त्वं देवैः सह, मधुसूदन, हत्वा।" "एवं तव कर्माणि असंख्यानि; वयं भीता, त्वमेव शरणम्, मधुसूदन। तस्मात्, देवेश, लोकानां हितार्थं त्वां प्रार्थयामः; लोकान्, देवान्, इन्द्रं च, अस्मात् महाभयात् रक्ष।" "त्वदनुग्रहेण, चतुर्योनयः समृद्धाः; मनुष्याः सुखिनः, देवाः हविर्भागैः पितृकर्मभिः च तृप्ताः।