ततः परमप्रहृष्टः दधीचिः तान् देवान् प्रमुख्यान् समालोक्य उवाच— "अद्य, हे देवाः, अहं भवतां हितं करिष्यामि, अथवा स्वदेहम् एव परित्यजामि।" एवं उक्त्वा स धर्मात्मा मनुष्यश्रेष्ठः तेषां पुरतः त्वरया प्राणान् त्यक्तवान्। ततः देवा इन्द्रेण सह तस्य अस्थीनि स्वकार्यसिद्धये जगृहुः। ते हर्षविकस्वराः देवा विजयाय त्वष्टारम् उपजग्मुः, तं प्रार्थयन्तः मधुरवचः प्रोचुः। त्वष्टा तेषां वचः श्रुत्वा प्रमुदितः सावधानः च, महतीं घोरशक्तिं वज्रं निर्ममे। स हृष्टः उवाच— "एषः परमायुधः, अस्य साहाय्येन अद्य त्वं, हे देव, देवशत्रुम् उग्रं विनाशय।" "ततो रिपुं तं च सैन्यं हत्वा, सर्वं स्वर्गलोकं सुखेन पालय, हे इन्द्र।" इति त्वष्ट्रा उक्तः पुरन्दरः हर्षितः भक्त्या च वज्रं स्वीकृतवान्। ततः वज्रधारी इन्द्रः देवैः पूजितः, वज्रं गृहीत्वा, स्वर्गमपि भूमिम् अपि पीडयन्तं वृत्रम् उपससार। स वृत्रः सर्वतो बलिनः कालकेयैः रक्षितः, ये शस्त्रपाणयः पर्वताकाराः शृङ्गिनः आसीत्। तदा देवानाम् असुराणां च महान् युद्धः अभवत्, यः क्षणमात्रं लोकान् भीषयामास। शूरबाहुभिः उत्तोलनकृपाणैः विक्षिप्तैः च, घोरध्वनिः अभवत्, पतन्ति च देहाः। शिरांसि नभः पतित्वा भूमौ अपतन्, भूमिः तैः ताळवृक्षैः इव आसीत्। कालकेयाः सुवर्णवर्मभिः वृताः, आयसीमुषलपाणयः, वनाग्निना दग्धवृक्षा इव, देवान् अभ्यधावन्। तेषां संयुक्तानां शीघ्रगामिनां बलम् देवा न शेकुः सोढुम्; भग्नाः भयाकुलाः पलायितवन्तः। तेषां पलायमानानां दृष्ट्वा, सहस्राक्षः इन्द्रः, वृत्रस्य वर्धमानबलस्य, महता शोकवशः अभवत्। तं विषण्णं दृष्ट्वा, सनातनः विष्णुः स्वशक्तिं तस्मिन् न्यधत्त, तेन तस्य बलम् अतिवर्धितम्। विष्णुना समवीकृतम् इन्द्रं दृष्ट्वा, सर्वे देवा शुद्धब्रह्मर्षिभिः सह, स्वबलानि तस्मै ददुः। एवं विष्णुना देवैः महर्षिभिः च संप्रयुक्तः इन्द्रः महाबलः अभवत्। इन्द्रेण बलवता ज्ञात्वा, वृत्रः भीषणनादं ननाद; तस्य नादेन पृथिवी, दिशः, नभः, स्वर्गः, पर्वताश्च कम्पिताः। तदा महेन्द्रः, तेन घोरनादेन संतप्तचित्तः, भयेन त्वरया महावज्रं वृत्रस्य मूर्धनि प्राक्षिपत्। वज्रहतेन इन्द्रेण वृत्रः सस्वनं पतितः, सुवर्णमाल्यभूषितः, यथा विष्णोः हस्तात् मन्दरः पर्वतः पतितः। वृत्रे दैत्यश्रेष्ठे निहते, इन्द्रः भयकम्पितः, वज्रं क्षिप्त्वा, वृत्रं निहतम् अपश्यन्, सरः प्रविवेश। सर्वे देवा हृष्टाः तं स्तुत्वा, अवशिष्टाः दैत्याः दुःखिता इन्द्रेण हताः, शीघ्रं देवैः निपातिताः। ते महाअसुरा देवैः निहता वातवेगसमा, भीताः अप्रमेयम् उदधिं विविशुः। तत्र मकरसंघाकीर्णे मणिमयूखसंपूर्णे उदधौ, ते यथेष्टं कृत्यं चक्रुः; केचित् धृतनिश्चयाः उपायान् चिन्तयामासुः। भयार्ताः देवतेजसा दग्धाः, त्रैलोक्यविनाशाय संकल्पं चक्रुः; कालपर्याये समुपस्थिते, भीषणः विचारः तेषां अभवत्— "ये ज्ञाना तपस्विनश्च, ते प्रथमं हन्तव्याः, यतः तपसा सर्वं जगत् स्थितम्; तस्मात् तपोविनाशं शीघ्रं कुरुत।" "ये तपस्विनः धर्मज्ञाश्च पृथिव्यां सन्ति, ते त्वरया हन्तव्याः; तेषां विनाशेन जगत् अपि विनश्यति।" एवमभिप्रायाः सर्वे, जगद्विनाशे प्रवृत्तचित्ताः, दुर्गे, तरङ्गिते, वरुणालये, मणिसंपन्ने उदधौ शरणं जग्मुः। समासाद्य सागरं, जलनिधिं वरुणालयम्, कालकेयाः तत्र त्रैलोक्यविनाशाय समागम्य स्थिताः। ततः रात्रौ, द्वेषेण पूर्णाः, आश्रमेषु तीर्थेषु चर्षयन्तः ऋषीन् अद्यन्त। वासिष्ठे आश्रमे ब्राह्मणान् पापबुद्धयः अद्यन्त; अन्ये अष्टाशीतिसहस्राणि वनस्थाः तपस्विनः अपि। च्यवनस्य आश्रमे, पुण्ये द्विजर्षिभिः सेविते, फलमूलाशिनः शतं तपस्विनः पिशाचैः अद्यन्त। एवं रात्रौ कर्म कुर्वन्तः, दिवा वनं प्रविश्य, भरद्वाजस्य आश्रमम् अगच्छन्, यत्र नियमशीलाः ब्रह्मचारिणः ऋषयः निवसन्ति। तत्र वाताम्बुपरायणान् तपस्विनः विंशतिं अद्यन्त; एवं पिशाचाः क्रमशः मुनीन् खादन्तः जग्मुः। रात्रौ बाहुबलेन विश्वस्ताः विचरन्तः, समये समये बहून् मुनिसंघान् हत्वा। न तद् जनाः, नृपते, अवेदयन्; न वेदपाठः, न स्वाहा, न यज्ञोत्सवाः अभवन्। जगत् शोकसंतप्तं कालकेयभयार्तम् अभवत्; एवं नराधिप, लोकः विनश्यन् आसीत्। त्राणाय भयभीताः दशसु दिशः पलायितवन्तः; केचित् गुहाः विविशुः, अन्ये द्विजर्षयः विकीर्णाः। अन्ये भयार्ताः प्राणान् त्यक्तवन्तः; केचित् धनुष्मन्तः, वीर्यवन्तः, महागर्विताः तत्रैव स्थिताः। ते सर्वे पिशाचान् अनुयातुम् उद्युक्ताः, परन्तु उदधिं यत्र ते शरणं गता, तत्र न जग्मुः। ते न शान्तिं न प्राप्नुवन्, केवलं नाशम् एव; यज्ञोत्सवविरामे जगत् विकृतिम् अगमत्।