पुष्करनाम्ना पितृतीर्थं पुण्यं वैखानससिद्धर्षिभिः प्रसिद्धं पुण्यदायकं तत्र स्थितमस्ति। तत्र सरस्वती सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठा, या महासागरं प्रति प्रवहति; आद्यः देवः महायोगी मधुसूदनः तत्र निवसति। तद् आदिवाराहनाम्ना विख्यातं देवैरर्चितं च, यत्र पतितजातयः पितृतीर्थं प्राप्ताः। तत्र महात्मनः तीर्थे स्नात्वा पुनर्जन्म नाप्नुवन्ति; विशेषतः कार्तिके पुष्करं ये समुपयान्ति, तत्र फलं अक्षयमिति श्रुतम्। सन्ध्याकाले प्रातःकाले च पुष्करं स्मरन् नमस्कारं कुर्वन्, सर्वतीर्थेषु स्नात इव शुद्धो भवति, जन्मतः स्त्रीपुंसयोः पापं यदुत्पन्नं तदपि नश्यति। पुष्करतीर्थे स्नानमात्रेण सर्वं पापं विनश्यति; यथा पितामहः सर्वासुरेषु श्रेष्ठः, तथा पुष्करः सर्वतीर्थेषु प्रमुखः गण्यते। पुष्करं दृष्ट्वा दशवर्षाणि तत्र व्रतस्थः शुद्धो भवति। सर्वयज्ञफलमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति; यः शतवर्षाणि अग्निहोत्रं पूजयति, अथवा एकं कार्तिकमासं पुष्करे निवसति, तयोः फलं तुल्यम्। पुष्करे यज्ञः कठिनः, तपः कठिनम्, दानं कठिनम्, निवासः अत्यन्तं कठिनः। वेदविद् ब्राह्मणः ज्येष्ठपुष्करं गत्वा स्नानाद् मुक्तिं लभते, पितृयज्ञेन पितृनुद्धरति; ब्राह्मणः केवलं तत्र गत्वा सन्ध्यायाः पूजनं कुर्वन् अपि, यदि द्वादशवर्षाणि सन्ध्यापूजनं करोति, तत्र संदेहः नास्ति; एतत् प्राचीनकाले स्वयम्भुवाः उक्तम्। सावित्र्याः दोषः तस्य वंशे न जायते; या पतिं सन्ध्यापूजायाम् साहाय्यं करोति, तां ताम्रपात्रेण वारि विसृज्य स्वर्गं याति। ब्रह्मलोकं प्राप्त्वा ब्रह्मणः एकदिनं तत्र वसति। एकः अपि गच्छेत्, सन्ध्यापूजनं विधिवत् कर्तव्यम्; पुष्करवारि लौहपात्रे स्थाप्येत्। दक्षिणदिशं प्रति गायत्रीपठनेन पितरः द्वादशवर्षाणि परमं तुष्टिं लभन्ति। श्राद्धे पिण्डदानात् पितरः सहस्रयुगपर्यन्तं अनन्तं पुण्यं लभन्ति; तस्मात् बुद्धिमन्तः पत्नीसंग्रहं कुर्युः। तीर्थं गत्वा वयम् उचितश्राद्धेन पिण्डं दास्यामः; तेषां पुत्राः अखण्डधनधान्यवंशं लभन्ति। एतद् निश्चयं पितामहः उक्तवान्; पितृदेवताः तुष्ट्वा अग्निष्टोमफलमवाप्नोति। अश्रमाणां वर्णनमपि वक्ष्यामि; शृणु राजन्। अत्र अगस्त्यस्य आश्रमः देवैः समः प्रतिष्ठितः। पुरातने काले सप्तर्षिणां आश्रमः देवैः पूजितः, ब्रह्मर्षिमनुषां परमाश्रमः च। यत्र यज्ञगिरिपादे नागनगरं रम्यं अस्ति, तत्र अगस्त्यस्य अद्भुतं सामर्थ्यम्, यस्यात्मा अपरिमेयः। तस्य कथा संक्षेपेण वक्ष्यामि; शृणु। कृतयुगे दानवाः युद्धमदेन उत्पन्नाः। कालयाः नाम्ना गणाः अत्यन्तं भीषणाः, वृत्के शरणं गत्वा देवान् हन्तुं उद्युक्ताः। तदा देवाः दुःखिताः ब्रह्माणं उपगच्छन्; नमस्कारं कृत्वा तं परमेश्वरं प्रस्थिताः, स तान् उवाच। "अहं सर्वं जानामि, देवाः, यद् युष्माभिः कर्तव्यम्; वर्तयामि उपायं येन वृत्कं हन्तुम् शक्यते।" "दधीचिर्नाम्ना महर्षिः पुण्यात्मा प्रसिद्धः; तं सर्वे गत्वा वरं याच्यन्तु। स धर्मात्मा प्रसन्नचित्तः वरं दास्यति; सर्वे विजयं इच्छन्तः तं संबोध्य याचन्तु। त्रैलोक्यहिताय तस्य अस्थीनि याच्यन्तु; स देहं त्यक्त्वा अस्थीनि दास्यति। तैः अस्थिभिः महाबलं घोरं वज्रं रच्यताम्, दृढं दिव्यं, वज्रनाम्ना शस्त्रं, महारिपुहन्ता। तेन वज्रेण शतक्रतुः वृत्कं हन्ति; एतद् सर्वं उक्तं, तस्मात् सर्वं यथोक्तं क्रियताम्।" एवमुक्त्वा देवाः पितामहं नमस्कृत्य दधीच्याश्रमं शतक्रतुप्रधानाः अगच्छन्। सरस्वत्याः पार्श्वे तटमणि, विविधवृक्षलताभिः आवृतम्, भृंगनिनादैः समाकीर्णम्, सामगानैः पूर्णमिव। जीवजन्तवः कोकिलजिवकनिनादैः मिश्रितस्वरेण, महिषवराहमृगशृगालैः सह। यत्र तत्र गजगणाः व्याघ्रभीतिविहीनाः विचरन्ति, सुघण्टमुखाः। सर्वत्र पशूनां क्रीडानिनादैः सिंहव्याघ्रनिनादैः गुञ्जितम्। मयूराः गुहाशिलातलान्तरेषु लुप्ताः, तेषां रम्यनिनादैः तद्वनं पूर्णम्। ते दधीच्याश्रमं दिव्यं स्वर्गसमं प्राप्ताः, तं सूर्यसमानप्रभं दधीचिं दृष्ट्वा। स तेजोमयः, चतुर्भुजः लक्ष्मीवद् दीप्तिमान्, तं देवाः राजन्, पादयोः प्रणम्य, ब्रह्मणा यथोक्तं वरं याचितवन्तः।