श्रीकृष्णः धर्मपुत्रं युधिष्ठिरं प्रति उवाच—“महाभाग धर्मपुत्र! शृणु, यदहं त्वां कथयामि, यत् पूर्वं मां मन्धातृणा च महर्षिणा वसिष्ठेन च पृष्टम्। राजन्, फाल्गुनमासस्य विशेषमाहात्म्यं पूर्वं निरूपितम्; आमलकीव्रतस्य च माहात्म्यं विष्णुलोकप्राप्तिफलदं भवति। यः कश्चित् आमलकीतरुं समीपं गत्वा तस्याधः रजनीं जागरणं करोति, सः सहस्रगवां दानस्य फलं प्राप्नोति। तदा मन्धाता उवाच—‘द्विजोत्तम! कदा एषा आमलकी उत्पन्ना? सर्वं मे कथय, यतोऽहं महता कौतूहलेन युक्तः। किमर्थं एष वृक्षः शुद्धः? कथं पापनाशकः? कथं जागरणेन सहस्रगवां दानफलप्राप्तिः?’ ततः वसिष्ठः उवाच—‘महाभाग! कथयामि ते यथाऽयं महावृक्षः आमलकी, सर्वपापनाशकः, पृथिव्यां समुत्पन्नः। कदाचित् केवलमेकः सागरः आसीत्; तदा स्थावरजङ्गमं सर्वं विनष्टम्, देवादिदैत्याः, नागराक्षसाश्च सर्वेऽपि नासन्। तत्र देवानां प्रभुः, परमात्मा, नित्यः, परं ब्रह्माधिष्ठानं गत्वा स्थितवान्। तस्मिन्नवस्थायां, ब्रह्मणः मुखात् एकः चन्द्रसमप्रभः बिन्दुः निष्क्रान्तः, स पृथिव्यां पतितः। तस्मात् बिन्दोः स्वयमेव महान् धात्रीवृक्षः उत्पन्नः, स बहुशाखासमायुतः, फलभारनमितशाखः। सर्ववृक्षाणां आद्यः उद्गमः ब्रह्मणा कथितः; ततः सर्वाणि भूतानि सृष्टानि। भगवान् देवः ततः देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसान्, नागांश्च, शुद्धान् महर्षींश्च सृष्टवान्। तत्र देवाः यत्र हरिप्रियः धात्रीवृक्षः स्थितः, तत्र गत्वा तां दृष्ट्वा परमाश्चर्येण पूर्णाः अभवन्। ते तत्र स्थित्वा चिन्तयामासुः—‘न वयं एतं वृक्षं जानिमः’ इति। तेषां चिन्तयतां देहविहीनः शब्दः प्रववृते। ‘एषा आमलकीवृक्षः, वैष्णवानां श्रेष्ठः; केवलं चिन्तनमात्रेण गोदानस्य फलं लभ्यते। स्पर्शनात् पुण्यं द्विगुणं, धारयित्वा त्रिगुणं; अतः आमलकी सदा सेव्या प्रयत्नेन। सा सर्वपापनाशिनी, वैष्णवी, पापनाशिनी; विष्णुः तस्याः मूले स्थितः, तस्योपरि च पितामहः ब्रह्मा। तस्याः काष्ठे श्रीरुद्रः परमेश्वरः वसति; शाखासु सर्वे ऋषयः, उपशाखासु देवताः। पत्रेषु देवाः, पुष्पेषु मरुतः, फलेषु सर्वे प्रजापतयः प्रतिष्ठिताः। सा धात्री सर्वैर्देवैः संश्रिता मया वर्णिता, अतः सा विष्णुभक्तैः पूज्या। ऋषयः ऊचुः—‘त्वं कः? न वयं जानिमः। किमर्थं आगतः? देवोऽसि किमन्यो वा? यथातथ्यं वद।’ तदा शब्दः उवाच—‘अहं विष्णुः, नित्यः, सर्वभूतसृष्टिकर्ता, सर्वलोककर्ता; भवतां विस्मयं दृष्ट्वा आत्मानं प्रकाशयामि।’ एवं देवदेवस्य वचः श्रुत्वा, ब्रह्मपुत्राः तत्र अनाद्यन्तं देवं स्तोतुं प्रचक्रुः—‘नमः सर्वभूतात्मने, परात्मने; नमोऽच्युताय, नित्याय, अनन्ताय पुनः पुनः नमः। नमो दामोदराय, प्राज्ञाय, यज्ञेशाय पुनः पुनः नमः।’ एवं मुनिभिः स्तूयमानः श्रीहरिः तुष्टः अभवत्। ततः सः महर्षीन् उवाच—‘किं वरं दातुमिच्छथ?’ ऋषयः ऊचुः—‘यदि भगवन् त्वं तुष्टः, अस्माकं कल्याणाय—स्वर्गमोक्षफलदं, धनधान्यप्रदं, पुण्यं, आत्मतुष्टिदं व्रतम् उद्घोषय। यद् व्रतं सुलभं, महाफलदं, व्रतश्रेष्ठं, येन कृतं त्वयि पूजिते विष्णुलोके मान्यः भवति।’ विष्णुः उवाच—‘यदि फाल्गुनमासे शुक्लपक्षे द्वादशी पुष्यनक्षत्रयुक्ता भवति, सा तिथि: परममंगलदायिनी, पापनाशिनी। तदा विशेषव्रतं कर्तव्यम्; आमलकीतरुं प्राप्त्वा तत्र रजनीं जागरणं कुर्यात्। सर्वपापविनिर्मुक्तः सहस्रगवां दानस्य पुण्यं प्राप्नोति। अयं व्रतराजः; अत्र अच्युतं पूजयन् विष्णुलोकात् कदापि न च्युतः भवति।’ ऋषयः ऊचुः—‘तस्य व्रतस्य सम्पूर्णविधिं कथय—कान् मन्त्रान्, कान् नमस्कारण्, कं देवतां आह्वयेत्? दानं कथं, स्नानं कथं, पूजाविधिः कः? होमपूजायाः मन्त्रं यथावत् वद।’ विष्णुः उवाच—‘शृणु व्रतस्य विधिं, द्विजश्रेष्ठ! एकादश्यां उपोष्य, तदन्यस्मिन्हनि—संकल्पं कुर्यात्: “श्वः भोक्ष्ये, पद्मनाभ! त्वमेव शरणं मम, अच्युत।” एवं संकल्प्य, दन्तधावनपूर्वकं, पतितैः, चौरैः, पाखण्डिभिः, दुष्टाचारैः, सीमालङ्घकैः, गुरुपत्न्यतिक्रान्तैः न सह संभाषेत्। मध्यान्हे नियतेन्द्रियः नदीतडागकूपगृहादिषु यथाविधि स्नानं कुर्यात्। प्रथमं मृदं गृहित्वा स्नानं कुर्यात्, उच्चारयन्—‘हे पृथिवि! अश्वैर्युक्तरथैः विष्णुपदैः स्पृष्टे! हे मृद्, यत्पापं मया कृतं तदपाकुरु।’ अयं मृन्मन्त्रः—‘त्वं आपः, सर्वभूतानां प्राणा, देहपालिनी; स्वेदजाण्डजोत्पन्नरसानां नाथाय नमः।’” एवं श्रीकृष्णेन धर्मपुत्राय फाल्गुनमासस्य आमलकीव्रतस्य माहात्म्यं, उत्पत्तिं, पूजाविधिं च भक्त्या, क्रमशः, सम्यग् आख्यातम्।