सर्वेषां भूतानां निर्भयता दानं महत्तमं दानं अस्ति; यः प्राणीभ्यः—चराचरभ्यः—निर्भयता ददाति, स सर्वैः भयैः विमुक्तः परमं ब्रह्म प्राप्नोति। अहिंसा तुल्यं दानं नास्ति, अहिंसा तुल्यं तपः अपि नास्ति। यथा सर्वाणि पदानि गजस्य पदे लीयन्ते, तथा सर्वाः धार्मिकाः क्रियाः अहिंसायां लीयन्ते, हे व्याघ्र। योगवृक्षस्य छाया त्रिविधं तापं नाशयति; तस्य पुष्पाणि धर्मज्ञानं, फलानि स्वर्गमोक्षौ। त्रिविधेन तापेन तप्तस्य योगवृक्षस्य छाया स्मर्यते; परमं निर्वाणं प्राप्त्वा पुनः दुःखेन न बाध्यते। एवं ते संक्षेपेण परमं श्रेयः उक्तं; सर्वं त्वया अवगतम्, तथापि पुनः मां पृच्छसि। ततो व्याघ्रः उवाच—पूर्वं मया मृगस्य शापेन व्याघ्ररूपे स्थितः; प्राणिनां वधेन सर्वं स्मरणं नष्टम्। तव संगतिसंवादेन स्मरणं पुनः प्राप्तम्; एतस्य सत्यस्य प्रभावात् त्वं अपि परमं मार्गं गमिष्यसि। अतः, हे शुभे, शतवर्षपर्यन्तं हृदि स्थितं प्रश्नं पुनः पृच्छामि। तव सौभाग्ययोगेन, कदाचित् दिव्ये स्वर्गे, धर्मस्य आधारः सत्पथस्थः संस्थापितः। किं तव नाम, हे पुण्ये? वद, अहं अज्ञः। गौः उवाच—मम नाम स्वामिना नन्दा इति दत्तम्। त्वं 'नन्दां खादिष्यामि' इति उक्तवान्—किं कारणम् एवं स्थितः? नन्दा नाम श्रुत्वा शापः भग्नः, नष्टः च। सः पुनः राजत्वं प्राप्तवान्, बलरूपसम्पन्नः; धर्मः तु सत्यवादिनीं तां जानन् तत्र आगच्छत्। गौः प्रति धर्मः उवाच—तव सत्येन प्रेरितः अहं धर्मः अत्र आगतः। नन्दे, वरं वरय; त्वं शुभा भव। यत् परमं वरं इच्छसि, तत् ब्रूहि। एवं उक्ता देवी नन्दा स्वं वरं याचितवती। 'तव कृपया, हे निष्पाप, अहं परमं पदं प्राप्नुयाम्; अयं तीर्थः पुण्यः भूत्वा ऋषिभ्यः धर्मं ददातु।' तथा 'अयं नदी मम नाम्ना नन्दा सरस्वती इति प्रसिद्धा भवतु। हे देवेश, त्वया वरं दत्त्वा मम इच्छितं पूर्णम्।' पुलस्त्यः उवाच—तस्मिन्नेव क्षणे देवी सत्यस्थानं गता, प्रभञ्जनः अपि पूर्वं राज्यं पुनः प्राप्तवान्। नन्दा स्वर्गं प्राप्तवती, नदीरूपेण नन्दा सरस्वती अभवत्; अतः सा नन्दा सरस्वती इति विद्वद्भिः कथ्यते। सरस्वती पुनः खर्जूरवनात् निर्गता, दक्षिणं प्रवहन्ती भूमिं प्लावयति। यः तां समीपं गच्छन् तस्य नाम उच्चारयति, स जीवने सुखं प्राप्नोति, मृत्यौ दिव्यत्वं। ये पुण्यकर्म कृत्वा तत्र शरीरं त्यजन्ति, ते विद्याधराणां मध्ये राजानः भूत्वा सुखं भुञ्जते। तत्र सरस्वत्याः स्नानं, पानं स्वर्गस्य सीढी भवति; विधिनि स्नात्वा भक्त्या विशेषतः पुण्यं लभ्यते। ये तत्र मृत्युः प्राप्तवन्तः, स्वर्गं गत्वा परमं आनन्दं अनुभवन्ति; सरस्वती तत्र स्त्रीभ्यः सर्वदा शुभं ददाति। तृतीयदिवसे उपवासेन अपि शुभं लभ्यते; तत्र दर्शनमात्रेण पापानां मुक्तिः। ये तां स्पृशन्ति, ते महर्षयः इति गणनीयाः; तत्र रजतं दत्वा मनुष्यः सुन्दरः जायते। एषा पुण्यसलिला नदी ब्रह्मणः धर्मपुत्री, नन्दा नाम्ना, विशालाः दक्षिणं प्रवहन्ती। ततः अल्पं गत्वा सा पुनः अन्यां दिशं प्रस्थितवती; तस्मात् देवी तत्र प्रकटिता। तस्याः पुण्यतीरेषु तीर्थानि, देवस्थानानि सर्वतः ऋषिभिः, सिद्धैः सेवितानि। सर्वेषु स्थलेषु सरस्वती धर्मस्य कारणं; स्नानं, पानं, सुवर्णदानं महती नदी पुण्यं ददाति। नन्दा-तीर्थे स्नात्वा यत् दानं सुवर्णवर्णायाः पृथिव्याः देव्या दत्तं, तस्य फलम् अक्षयम्। महर्षयः तत्र धान्यधनदानं प्रशंसन्ति; यत् तीर्थेषु दत्तं, तत् धर्मस्य परमं कारणं। यः तत्र संयमेन, प्रयत्नेन, उपवासव्रतं यः आचरति—स्त्री वा पुरुषः—तीर्थे दिव्ययोगं प्राप्त्वा ब्रह्मलोकस्य इच्छितं फलम् भुञ्जते। तत्र समीपे मृताः—स्थावरजङ्गमाः—येषां कर्मक्षयः, ते अपि सह सर्वैः दानस्य दुर्लभं फलम् आकस्मात् प्राप्नुवन्ति। अतः सा महती नदी सरस्वती, धर्मफलप्रदा, जन्मादि दुःखैः तप्तानां जनानां सेवनीया; सा सर्वं पुण्यं शुभं ददाति। भीष्मः उवाच—पुष्करस्य नन्दा च परमं ऐश्वर्यं श्रुतम्; यदा ऋषिगणः पुष्करे आगच्छत्, तस्य दर्शनमात्रेण सर्वे परमं सौन्दर्यं प्राप्तवन्तः; सर्वं एतत् श्रुतम्। तत्र यज्ञसूत्राणि, भक्तिकर्माणि कथय। महात्मभिः तीर्थविभागः कथं कृतः? महर्षिभिः आश्रमे के तीर्थस्थलानि स्थापितानि? पुरा विष्णुना यज्ञपर्वते पदानि स्थापिता; तत्र महाबलैः सर्पैः पञ्चतीर्थं विषेण निर्मितम्। कस्य द्वारा पितृकृत्याय सरोवरः प्रथमं निर्मितः? उत्तरवाहिनी गङ्गा सरस्वती च भूमौ कथं भूमिगतौ अभवताम्? इति कथा संपूर्णा।