सत्येन गावः प्रियं दुग्धधारां स्रवन्ति, यस्य दुग्धेन जीवति स गोपालकः धन्यः स्मृतः। या भूमिः भगवत्याः तृणेन पूर्यते, सा पुण्या, ये तत्र सुकृतानि कृतवन्तः, ते सम्पूर्णफलाः। या दुग्धं पिवन्ति, तैः जन्मसारः लभ्यते; मृगराजः अपि तद्विश्वासं प्राप्य, परमाश्चर्येण पूरितः। देवैः प्रतिपादितं सत्यं अस्माकं शासनम्; गावः सत्यं दृष्ट्वा मम जीवने स्पृहानास्ति। अतः पापात् मोक्षाय किञ्चिद् कर्म करिष्यामि; मया सहस्रशः शतानि जीवितानि भक्षितानि। मम पन्थानं इच्छन्, सत्यम् दृष्ट्वा गवां, अहं पापी, दुष्टाचारः, क्रूरः, प्राणिनां नाशकः, गच्छामि। कियद्भिः पापकृत्यैः कतमां लोकान् गमिष्यामि? पुण्यतीर्थानि गत्वा, पापशुद्धिं करिष्यामि। पर्वतम् आरोह्य, तस्मात् पतिष्यामि, वा वह्नौ प्रविशामि; हे गौः, किं तपः अद्य करणीं यत् पापात् शुद्धये? अतः संक्षेपेण मां उपदिश, न हि दीर्घस्य कालः अस्ति। गौः उवाच—कृतयुगे तपः प्रशस्यते, त्रेते केवलं ज्ञानम्। द्वापरे यज्ञः, कलौ दानमेव; सर्वेषां दानानां मध्ये एतद्दानं श्रेष्ठम्। सर्वेषां दानानां मध्ये, सर्वभूतानां अभयदानं महत्तमम्; यः प्राणिषु अभयं ददाति, स सर्वभयात् विमुक्तः, परं ब्रह्म प्राप्नोति। अहिंसा सदानुत्तमा, न दानं तस्य तुल्यं, न तपः। यथा गजपदेन सर्वाणि पदानि लीयन्ते, तथा सर्वे धर्माः अहिंसायां लीयन्ते, हे व्याघ्र। योगवृक्षस्य छाया त्रिविधतापं नाशयति; तस्य पुष्पाणि धर्मज्ञानं, फलानि स्वर्गमोक्षौ। त्रिविधतापदग्धस्य योगवृक्षस्य छाया स्मर्यते; परं निर्वाणं प्राप्य, दुःखेन न बाध्यते। एवं ते परं श्रेयः संक्षेपेण उक्तम्; त्वं सर्वं ज्ञात्वापि, पुनः मां पृच्छसि। ततः व्याघ्र उवाच—पूर्वं मया मृगशापेन व्याघ्ररूपं प्राप्तम्; जीवघातेन सर्वस्मृतिः नष्टा। तव संगत्या, उपदेशेन च, स्मृतिः पुनः उत्पन्ना; तेन सत्येन त्वं अपि परमार्गं यास्यसि। अतः, शतसंवत्सरपर्यन्तं हृदि स्थितं प्रश्नं त्वां पुनः पृच्छामि, हे शुभे, यं चिन्तयामि। तव सौभाग्ययोगेन कदाचित् दिव्ये स्वर्गे धर्मस्य मूलं स्थापितम्, सत्पथे संस्थितम्। किं तव नाम, हे भगवति? ब्रूहि, अहं अज्ञः अस्मि, हे सुभगे। गौः उवाच—मम नाम स्वामिना नन्दा इति दत्तम्। त्वं वदसि—‘नन्दां खादामि’—कस्मात् स्थितः असि? नन्देति नाम श्रुत्वा, शापः भग्नः, विनष्टः। सः पुनः राज्यम् अवाप्तवान्, बलसम्पन्नः रूपवान्; धर्मः अपि तां सत्यवादिनीं ज्ञात्वा, तत्र आगत्य, उवाच—‘त्वया सत्येन प्रेरितः अहं धर्मः अत्र आगतः। नन्दे, वरं वृणीष्व, भवतु ते शुभम्। यं परं वरं इच्छसि, तं वद।’ तया देवी नन्दा वरमयाचत—‘तव प्रसादात्, पापरहित, परं स्थानं प्राप्नोमि; अयं पुण्यतीर्थः ऋषिभ्यः धर्मदायकः अस्तु। एष नदी मम नाम्ना नन्दा सरस्वती इति प्रसिद्धा भवतु। भगवन्, तव वरदानात् मम मनोरथः सिद्धः।’ पुलस्त्य उवाच—तस्मिन्नेव क्षणे देवी सत्यनिवासं जगाम, प्रभञ्जनः अपि पूर्वं राज्यं प्राप्तवान्। यतः नन्दा स्वर्गं गता, नन्दा सरस्वती नदी अभवत्, तस्मात् सा नन्दा सरस्वती इति विद्वद्भिः कथ्यते। सरस्वती पुनः खर्जूराख्यं वनं त्यक्त्वा, दक्षिणं प्रवहन्ती, भूमिं प्लावयामास। यः कश्चन तां प्रति गच्छन्, तस्या नाम उच्चारयति, स जीवने सुखं प्राप्नोति, मृतः च दिव्यत्वं लभते। ये पुरुषाः पुण्यकर्माणि कृत्वा, तत्र शरीरं त्यजन्ति, ते विद्याधराणां मध्ये राजानः सन्तः, सुखं भुञ्जते। तत्र सरस्वत्याः जले स्नानं पानं वा स्वर्गस्य सोपानम्; विशेषतः नियतदिने भक्त्या स्नानं कुर्वन्तः पुण्यभागिनः भवन्ति। ये तत्र मृत्युम् यान्ति, स्वर्गे परमसौख्यं प्राप्य, हृष्टाः भवन्ति; सरस्वती तत्र स्त्रीभ्यः सदा सौभाग्यं ददाति। तृतीय्यां उपोष्य शुभं लभ्यते; तत्र दर्शनमात्रेण अपि पापसंघातात् विमुक्तिः। ये पुरुषाः तां स्पृशन्ति, ते महर्षयः इव; तत्र रूप्यदानात् नरः सुन्दरः भवति। एषा पुण्यसलिला नदी ब्रह्मणः धर्मपुत्री, नन्दा नाम्ना, विशालिनी, दक्षिणाभिमुखी प्रवहन्ती। सा अल्पं गत्वा, पुनः अन्यां दिशं प्रत्यगच्छत्; तदादारभ्य देवी साक्षात् प्रकटिता। तस्याः पुण्यतीरेषु, तीर्थानि मन्दिराणि च, ऋषिसिद्धैः समन्तात् सेव्यमानानि। सर्वत्र तत्र सरस्वती धर्मस्य कारणम्; तत्र महानद्यां स्नानात्, पानात्, सुवर्णदानात् च पुण्यलाभः।