सा नन्दा, मातृस्नेहेन व्याकुला, पृथिवीं वरुणं चाग्निं च वायुम् चन्द्रमसं च, दिशां रक्षिणः, वृक्षान् नक्षत्राणि ग्रहांश्च, सर्वान् साभिवाद्य प्रणम्य च, स्वगमनाय अनुमतिम् याचिता। पुनः पुनः प्रणम्य, वने निवसन्तः सर्वे सिद्धगणाः, सर्वे च वनदेवताः, ताभिः साभिवादनं कृत्वा, स्वगमनस्य सूचना दत्तवती। सा उवाच—‘वनचारिणः ये तृणानि, ते मम पुत्रस्य रक्षणं कुर्वन्तु। हे चम्पक, अशोक, पुन्नाग, सरल, अर्जुन, किंशुक वृक्षाः, सर्वे अपि मम सन्देशं शृण्वन्तु। मम वत्सः एकाकी दुःखार्तः कठिनं वनं विचरन् अस्ति—तस्मात् सर्वे वृक्षाः मम चिन्तायाः सन्देशं शृण्वन्तु। ‘मम वत्सः मातृपितृविहीनः, अनाथः, दुःखितचित्तः, क्षुद्रः बालः, तं स्वसुतवत् स्नेहेन रक्षन्तु। पृथिव्याम् एषः महान् वने, दुःखेन रुदन्, विपन्नः, एकाकी, सर्वं जगद् रिक्तमिव पश्यन्, भूत्वा भ्रमन् अस्ति। ‘एवं दुःखाग्निना संतप्तः, क्षुधातृषार्तः, एकाकी, रक्षणं दयया अवश्यं कर्तव्यम्।’ एवं स्नेहेन नन्दा मातृभावेन सर्वेभ्यः उपदेशं दत्तवती। सा दुःखाग्निना संतप्तवती, पुत्रदर्शनवियोगेन, चक्रवाकेव विहिता, लतैव वृक्षात् पतिता। दृष्टिप्रमुखता रहिता, अन्धेव पतन् पतन्, सा पुनः तस्य मांसभोजिनः समीपं ययौ। स तु व्याघ्रः, विकटदंष्ट्रः, विशालवक्त्रः, भीषणः, तत्र उपविष्टः। तस्यां काले, तस्याः पुत्रः, वेगेन उन्नतपुच्छः, मातरं समीपं प्राप्तवान्। सः मातरं पुरतः स्थित्वा, व्याघ्रस्यापि पुरतः स्थितः। पुत्रं आगतम् दृष्ट्वा, सा मृत्युम् एव पुरतः स्थितम् इव अपश्यत्। व्याघ्रं दृष्ट्वा, सा गौः उवाच—‘हे मृगराज, अहम् सत्यधर्मनिष्ठा आगता। स्वकामं सम्पादय, मम मांसं भक्षय, स्वजातिं पुष्णु, मम रुधिरं पिब।’ ‘मम निधनानन्तरम्, हे आर्य, एषं वत्सं खाद।’ व्याघ्रः उवाच—‘स्वागतम् ते, हे साध्वी, सत्यवादिनि। सत्यनिष्ठानां कदापि अमङ्गलं न भविष्यति। पूर्वं यत् उक्तवती, तत् सत्यं, पुनः प्रत्यागता च त्वम्। ‘अतः, अहम् विचिकित्साम् एतां कुर्यां कथम् त्वं पुनः प्रत्यागता। तव सत्यस्य परीक्षणाय त्वां पुनः प्रेषितवान्। ‘अन्यथा, मम समीपं आगत्य, कथं जीवता गच्छेयः। मम सत्यजिज्ञासा अत्र जाता। ‘अतः, अस्य सत्यस्य प्रभावेन त्वं मया मुक्ताः। त्वं मम भगिन्यस्ति, तव पुत्रः च मम भानुजः। ‘मम पापकर्मणि अपि, त्वत्तः उपदेशं लब्ध्वा, लोका सत्ये प्रतिष्ठिता, धर्मः अपि सत्ये प्रतिष्ठितः। ‘सत्येन एव गौः प्रियं दुग्धं स्रवति, यस्य दुग्धेन गोपालः कृतार्थः। ‘यत्र तव तृणं वर्धते, ते देशाः धन्याः। ये तैः उपकृताः, ते अपि पूर्णकृत्याः। ‘ये तव दुग्धं पिबन्ति, ते जन्मसारं लभन्ते। इत्येवं मम श्रद्धा जाता, परमाश्चर्येण पूरितः। ‘एषः ममाज्ञा, देवैः दर्शितं सत्यम्। गावः सत्यं दृष्ट्वा, मम जीविते स्पृहा नास्ति। ‘अतः, अहम् कर्म करिष्यामि येन पापात् मुच्येय। मया सहस्रशः शतशश्च जीवाः भक्षिताः। ‘मार्गं इच्छन्, अहम् गच्छामि, गवां सत्यं दृष्ट्वा। पापी, दुश्चरितः, क्रूरः, प्राणिनां संहारकः। ‘कथं कर्मणा घोरैः, के लोकेषु गमिष्यामि? तीर्थानि गच्छामि, पापक्षालनं करिष्यामि। ‘शैलम आरोह्य, तस्मात् पतिष्यामि, अथवा अग्निं प्रविशामि। हे गौः, किं तपः अद्य मया कर्तव्यम्?’ ‘संक्षेपेण उपदिश, विस्तरेण न कालेः।’ गौः उवाच—‘कृतयुगे तपः श्रेयः, त्रेतायां ज्ञानमेव। द्वापरे यज्ञः, कलौ दानमेव। सर्वेषां दानानां मध्ये, एतद्धि उत्तमम्। ‘सर्वभूतेभ्यः अभयदानं नास्ति अन्यत् श्रेष्ठतरम्। यः प्राणिनां चराचराणां अभयं ददाति, ‘सः सर्वभयात् विमुक्तः, परं ब्रह्म आप्नोति। अहिंसाया दानं नास्ति समम्, न तपः अहिंसासमम्। ‘यथा सर्वाणि पदानि गजपदे विलयं यान्ति, तथैव सर्वे धर्माः अहिंसायाम् एव लीयन्ते। ‘योगवृक्षस्य छायया त्रिविधं तापं नश्यति; तस्य पुष्पाणि धर्मज्ञानम्, फलं स्वर्गमोक्षः। ‘त्रिविधतापदग्धस्य योगवृक्षस्य छाया स्मर्यते; परं निर्वाणम् आप्नुवन्, सः पुनः दुःखेन न बाध्यते। ‘एवं संक्षेपेण श्रेयः उक्तम्; सर्वं त्वया ज्ञातम्, किं पुनः पृच्छसि?’ व्याघ्रः उवाच—‘कदाचित् मृगस्य शापेन व्याघ्ररूपे स्थितः। प्राणिवधात् सर्वं स्मरणं मम नष्टम्। ‘त्वया सहवासात् उपदेशाच्च, स्मरणम् पुनः प्राप्तम्; अस्य सत्यस्य प्रभावेन त्वं अपि परं मार्गं गमिष्यसि। ‘अतः, त्वां पुनः पृच्छामि, यत् शतवर्षपर्यन्तं हृदि मे सन्देहः स्थितः, हे शुभे। ‘तव सौभाग्ययोगेन, कदाचित् दिव्ये स्वर्गे, धर्मस्य प्रतिष्ठा, सत्पथेन स्थापितम्।