सत्यवाक्ये स्वर्गमोक्षनरकाणि प्रतिष्ठितानि, तस्य विनाशेन सर्वमेव विनश्यति। यः स्वयमेकः सन् अन्यथा आत्मानं प्रकाशयति, तेन आत्मचौर्येण किमपि पापं न कृतमस्ति? स्वयमेवात्मानं विनाश्य, स घोरं नरकं गच्छति; तस्य यमराजः धर्मार्धं छिन्द्यात्। सत्यतीर्थे क्षमासरोवरस्य शुद्धाम्भसि स्नात्वा, पापविनिर्मुक्तः परमां गतिं प्राप्नोति। सहस्राश्वमेधयज्ञे सत्यं तुलायाम् उपनिहिते, सत्यं तु तस्माद् अधिकं भवति। सत्यमेव श्रेष्ठफलम्, विद्या तु सर्वदुःखनिर्मुक्ता; सत्पुरुषेषु सा निधिः, चतुर्णां आश्रमाणां फलम्। तदवलम्ब्य स्वर्गं याति, कथं स परित्यज्येत? अत्र समाजे सर्वदा सत्यं वदेत। मित्राणि ऊचुः—"नन्द, त्वं सर्वैः पूजनीयः, देवासुरैः अपि; यः त्वं परमसत्येन प्राणान् त्यजसि, सुदुर्लभं हि तत्। वयं पृच्छामः—धर्मभारवाहक, त्यागेन त्रिषु लोकेषु किं न प्राप्यते? अस्माभिः द्रष्टं, यः त्वया एष त्यागः कृतः, तेन पुत्रवियोगो न भविष्यति; सतीनां हि नारीणां क्वापि दुःखं नास्ति।" सर्वान् गोपालान् दृष्ट्वा, गोकुलं परिक्रम्य, नन्दः देवान् वृक्षांश्च अभिवाद्य पुनः प्रस्थितवान्। सा पृथिवीं, वरुणं, अग्निं, वायुम्, चन्द्रमसि, दिशां पालकान्, वृक्षांश्च, नक्षत्राणि, ग्रहांश्च अभिवाद्य, सर्वान् सिद्धगणान् वनवासिनः, वनदेवताः च निवेद्य, पुनः पुनः प्रणम्य, अवदत्—"येषां कृपया मे पुत्रः रक्ष्यताम्। हे कम्पक, अशोक, पुन्नाग, सरल, अर्जुन, किंशुक वृक्षाः, मम सन्देशं शृणुत।" "एष मे वत्सः क्लिष्टवनचारी, दुःखितः, एकाकी; मम स्नेहात्, मातृपित्रहीनः, अनाथः, दुःखितचित्तः, तं रक्षन्तु। भूमौ भ्रमन्, महद् दुःखेन क्रन्दन्—एष मम पुत्रः अत्र महावने क्रन्दति। महाशोकविप्लुतः, क्षुधातृषार्तः, एकाकी, जगदिदं शून्यं पश्यन्।" "विचरन्तं करुणया रक्षितव्यं," इति मातृस्नेहेन नन्दः स्नेहपूर्वकं निदेशम् अकरोत्। शोकाग्निना संतप्तः, पुत्रदर्शनवियोगात् चक्रवाकयथा विभक्तः, लतायथा वृक्षात् पतितः। दृष्टिहीनवद्, पङ्गुवत्, प्रत्येकपदं विप्रलभ्य, यत्र स मांसादः तत्र पुनः जगाम। स तु व्याघ्रः विवृतमुखः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, भीषणः उपविष्टः। तत्रैव तस्याः पुत्रः शीघ्रगामी, उत्तानपुच्छ इव, आगतः। स मातरं पुरतः स्थित्वा, व्याघ्रस्य समक्षं स्थितवान्। पुत्रागमनं दृष्ट्वा, सा मृत्युम् एव समागतम् अपश्यत्। व्याघ्रं दृष्ट्वा, सा धेनुः उवाच—"हे मृगपतिः, अहं सत्यधर्मनिष्ठा आगता। यथेष्टं कुरु, मम मांसं भक्षय, स्वजातिं पालय, मम रक्तं पिब। मम मृत्यौ, एतं वत्सं खाद।" व्याघ्रः उवाच—"स्वागतम्, साध्वी, सत्यवदिनी; सत्यानिष्ठानां कदापि अमङ्गलं न भवति। पूर्वं यत् त्वया उक्तम्, तत् सत्यं, पुनरपि प्रत्यागतासि।" "तस्मात् अहं जिज्ञासाम्, कथं त्वं पुनरागता? सत्यपरीक्षार्थं त्वां पुनः प्रेषितवान्। अन्यथा, मम समागमे कः जीवेत्? सत्यस्य मे जिज्ञासा जाता। अतः, सत्येन त्वं मया मुक्तासि; त्वं मे भगिन्यसि, तव पुत्रः मे भ्रातृपुत्रः।" "मम पापिनोऽपि उपदेशं दत्त्वा, सत्ये लोका प्रतिष्ठिताः, धर्मः च। सत्येन धेनुः क्षीरधारां सृजति, या प्रियं नैवेद्यं; धन्यः स गोपालः, यः तव क्षीरं जीवति। धन्यानि तानि क्षेत्राणि, यत्र तव तृणं वर्धते; तैः कृतं पुण्यं पूर्णं च। तैः जन्मसारः लभ्यते, ये तव क्षीरं पिबन्ति।" "एवं सत्यम् दृष्ट्वा, मम जीविते न स्पृहः। अतः पापात् विमोक्षाय किञ्चिद् करिष्यामि; मया सहस्रशः शतशः प्राणिनः भक्षिताः। मार्गकामः, गवां सत्यं दृष्ट्वा, प्रस्थितवान्; अहं पापी, दुष्टाचारः, क्रूरः, प्राणिनां नाशकः। कतमं लोकं गमिष्यामि, एतादृशं कर्म कृत्वा? तीर्थयात्रां करिष्यामि, पापशुद्धये।" "गिरिं आरोह्य, आत्मानं पतिष्यामि, वा अग्निं प्रविशेयम्; हे धेनो, किं तपः कर्तव्यम् अद्य पापशुद्धये?" "संक्षेपेण उपदिश, विस्तारस्य समयो नास्ति।" धेनुरुवाच—"कृतयुगे तपः श्रेष्ठम्, त्रेतायां ज्ञानमेव, द्वापरे यज्ञः, कलौ दानमेव। सर्वेषां दानानां, एष दानं श्रेष्ठतमम्।