महाभये शपथैः सत्यवचोभिश्च छन्नं कृत्वा, पुरुषः कदापि न यत्नेन नाशं गच्छेत्। तदा कश्चन ब्राह्मणः नन्दां प्रति उवाच—"नन्दा, त्वं गन्तुम् अर्हसि न; स्वपुत्रं परित्यज्य सत्यम् अनुवर्त्य गन्तुम् अधर्मं करोति।" अत्र हि प्राचीनैः ब्रह्मविद्भिः श्लोकः प्रोक्तः—"जीवनत्यागे समुपस्थिते शपथभङ्गे दोषो नास्ति।" यत्र च अनृतवचनं प्राणरक्षणाय भवति, तत्र अनृतं सत्यम् इव, सत्यम् अपि अनृतं भवति। स्त्रीषु, विवाहे, गोमोक्षे, ब्राह्मणानां आपदि च, शपथभङ्गे दोषो नास्ति। तदा नन्दा उवाच—"अन्येषां प्राणरक्षणाय अहं अनृतं वदामि, स्वस्य तु प्राणरक्षणे अपि वदितुं न शक्नोमि। एकैव गर्भे संयोगं लभते, एकैव म्रियते, भारं च वहति; एकैव सुखदुःखयोः भोगं प्राप्नोति—तस्मात् अहं सत्यम् एव वदामि।" "सत्ये एव लोकाः प्रतिष्ठिताः, धर्मः अपि सत्ये स्थितः; सत्यबलात् सागरः स्वसीमां न अतिक्रामति। विष्णवे भूमिं दत्त्वा बली पाताले वसति; मुषायित्वा अपि बन्धितः सः सत्यवचनं न परित्यज्य। शतमूलो महान् विन्ध्यगिरिः सत्येन एव स्थितः, स्वसीमां न अतिक्रामति। स्ववाक्ये सत्ये स्वर्गः, मोक्षः, नरकश्च प्रतिष्ठिताः; यो वाक्ये सत्यं नाशयति, सः सर्वं नाशयति। आत्मनि अन्यः सन् अन्यथा आत्मानं दर्शयति—कः पापः न कृतः तेन आत्मापहर्त्रा?" "यः स्वात्मानं स्वयमेव नाशयति, सः घोरे नरके गच्छति; तस्य धर्मार्धं यमराजः छिनत्ति। सत्यतीर्थे, क्षमासरोवरे, शुद्धे सलिले स्नात्वा, पापमुक्तः परमां गतिं प्राप्नोति। सहस्राश्वमेधाः च सत्यम् तुलायाम् स्थाप्य, सत्यं तेषां परं भवति। सत्यं श्रेष्ठं फलम्, विद्या च सर्वोत्तमा, सर्वक्लेशविनिर्मुक्ता; सत्पुरुषाणां निधानम्, सर्वाश्रमफलम्; तद् प्राप्य स्वर्गं गच्छति—कथं तद् परित्यज्येत? अस्मिन्सभायां सत्यम् एव नित्यं वद।" तदा सखायः ऊचुः—"नन्दे, त्वं सर्वैः पूज्या, देवदैत्यैः अपि; यत् त्वं परमसत्येन अतिदुर्लभं प्राणत्यागं करोति। ब्रह्मणि धर्मभारिणि, त्वया त्यागेन त्रिषु लोकेषु किम् अप्राप्यं? अस्य त्यागस्य कारणात् तव पुत्रात् पृथक्करणं न भविष्यति; सतीनां हि कुत्रापि व्यसनो नास्ति।" ततः नन्दा सर्वान् गोपालान् दृष्ट्वा, गोकुलं प्रदक्षिणीकृत्य, देवतरूणां च अनुमत्य पुनः प्रस्थितवती। सा भूमिं, वरुणं, अग्निं, वायुम्, चन्द्रं, दिशां पालकान्, वृक्षान्, नक्षत्राणि, ग्रहांश्च सस्मार। सर्वान् सिद्धान्, वनवासिनः, वनदेवताः च, प्रणम्य पुनः पुनः निवेदयामास। "यः कश्चन वनगतः तृणः अस्ति, सः मम पुत्रं रक्षतु। हे चम्पक, अशोक, पुन्नाग, सरल, अर्जुन, किंशुक वृक्षाः, सर्वे श्रुणुत; मम वत्सः दुःखार्तः, विपिने भ्रमन्, मातृपितृहीनः, अनाथः, शोकसंतप्तचित्तः, तं स्नेहेन स्वपुत्रवत् रक्षत।" "एष मम पुत्रः पृथिव्यां भ्रमन्, महता शोकजलेन आकुलः, अत्र महावने, रुदन् कष्टम् अनुभवति। घोरशोकसम्पीडितः, क्षुधातृषार्तः, एकाकी, शून्यं जगत् पश्यन्। यः कश्चन विप्रस्थितः, तस्मै दयया रक्षणं करणीयम्।" एवं स्नेहवशात् नन्दा पुत्रस्नेहेन उपदिश्य, दुःखाग्निना दग्धा, पुत्रदर्शनवियोगात्, चक्रवाकेव वियुक्ता, लतानिव वृक्षात् पतिता। दृष्टिपरित्यक्तेव, पङ्गुवद् पतन्, सा पुनः तस्य मांसभोजिनः समीपं गच्छति। स तु व्याघ्रः, विवृतास्यः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, भीषणदर्शनः, उपविष्टः आसीत्। तत्रैव तस्याः पुत्रः, वेगेन, ऊर्ध्वपुच्छ इव, आगतः। सः मातरं पुरतः स्थित्वा, व्याघ्रस्य समक्षं तस्थौ। पुत्रागमनं दृष्ट्वा, सा मृत्युम् एव पुरतः दृष्टवती। व्याघ्रं दृष्ट्वा, सा धेनुः उवाच—"हे मृगराज, अहम् आगता, सत्यधर्मनिष्ठा। तव कामं सम्पादय, मांसममृत्य तृप्तिं कुरु, स्वजातिं पुष्णु, मम रुधिरं पिब। मम मरणे, अनेन वत्सेन भोक्तव्यम्।" तदा व्याघ्रः उवाच—"स्वागतम्, साध्वी, सत्यवादिनि। सत्यनिष्ठेषु कदापि अमङ्गलम् न भवति; यत् पूर्वं उक्तवती, तत् सत्यं, पुनः त्वम् आगता।" "अतः मम कौतूहलं जातम्, कथं त्वम् पुनरागता। सत्यपरीक्षणाय त्वां पुनः प्रेषितवान्। अन्यथा, मम समागमे जीवितुम् अशक्यम्; सत्यस्य अन्वेषणाय मम कौतूहलं जाता। तस्मात्, अस्य सत्यस्य प्रभावात् त्वं मया मोक्षिता; त्वं मम भगिन्यसि, अयं पुत्रः मम सुतुल्यः।" "हे शुभे, त्वं माम् उपदिशतु, पापकर्मणि अपि, सत्ये एव लोकाः प्रतिष्ठिताः, धर्मः अपि सत्ये स्थितः।