नन्दिन्याः पुत्रं प्रति स्नेहेन सान्त्वनया चोपदेशः प्रारब्धः। सा तं समुपवेश्य प्रहर्षेणोक्तवती—"वत्स, लोभेन कदापि न विपत्तिस्थले तृणमपि गृहीतव्यम्। लोभात् सर्वेषां नाशः स्यादिहामुत्र च। लोभेन मोहिता जनाः समुद्रं वनं वा प्रविशन्ति। लोभो हि प्राज्ञस्यापि महद् दुष्कृत्यं जनयति। लोभात् प्रमादात् विश्वासात् च नाशः प्रजायते, तस्मात् लोभं प्रमादं चातिविश्वासं च त्यजेत्। सदा स्वयमेव यत्नेन सर्वेभ्यः पशुभ्यः, परदेशिनां चोराणां चादिभ्यश्च, रक्षां कुर्वीत। पापयोनिषु पशुषु अपि, यदा समवसन्ति, तेषां मनांसि विपरीतानि भवन्ति। न खुरिनां नद्यां न शृङ्गिषु न शस्त्रधारिषु न स्त्रीषु न दासेषु च विश्वासः कर्तव्यः। अविश्वास्ये न विश्वासः, विश्वास्ये च नातिविश्वासः; विश्वासात् भीः जायते, सा मूलमपि छिनत्ति। स्वदेहेऽपि, बलवति सति, न विश्वासः कर्तव्यः भयाकुलचित्तस्य; निद्रायां मत्ते प्रमत्ते च रहस्यानि प्रकाशन्ते। सर्वत्र गन्धः परीक्ष्यः, गवां गन्धेन, राज्ञां च गूढचक्षुषा परिज्ञायते। भीषणे वने कश्चिद् एकाकी न स्थेयात्; धर्ममेव चिन्तयेत्, न च विचेति, मृत्युः सर्वेषां निश्चितः। यथा पन्थाः छायायां विश्राम्य पुनर्यायात्, तथैव भूतानां संयोगः। वत्स, यतः सर्वं जगद् एवं नित्यं प्रवर्तते, किमर्थं त्वं केवलं शोचसि? अतः शोकं त्यक्त्वा मम वचनं कुरु।" एवं सान्त्वयित्वा, सा जननी पुत्रस्य शिरसि गन्धं घ्रात्वा शिरो लिलिह्य महता शोकावेगेन नेत्राभ्यां बाष्पं मुमोच। सापि पुनः पुनः दीर्घोष्णनिःश्वासं कृत्वा, सर्पवद्, पुत्रवियोगदुःखेन शून्यं जगद् इव दृष्टवती। सा गाढे पङ्के निमग्नेव स्थित्वा, शोकाकुला, पुत्रं पुनरुवाच। "नास्ति स्नेहः पुत्रसदृशः, न तादृशं सुखं, न तादृशी प्रीतिर्न च तादृशं दैवतम्। यस्य पुत्रो नास्ति तस्य जगद् रिक्तम्, गृहं च न सुखदं; पुत्रेण लोकः प्राप्यते, पुत्रहीनस्तु नरकं याति। चन्दनं शीतलमिति कथ्यते, किन्तु पुत्राङ्कस्य आलिङ्गनं चन्दनात् शीतलतरम्।" एवं पुत्रगुणान् कीर्तयित्वा, सापि मातरं सखीं गोप्यश्च पुनः पुनः निरीक्ष्य, शीघ्रं पप्रच्छ—"मृगपतिः मां गवां मध्ये अग्रे गच्छन्तीं समुपेत्य, शपथैः मुक्त्वा, पुनरत्र प्रत्यागन्तव्या इति न्यगदत्। सत्यमेव वदामि, पुत्रं मातरं सखीं गोष्ठं च द्रष्टुं प्राप्तास्मि; पुनरपि तत्र गन्तव्या। मातः, मया यद् यद् अपराधं कृतं, तद् सर्वं क्षन्तव्यं; अयं ते पौत्रः—किं वदामि? "आर्याः मातरः—विपुला, चम्पका, मातर्भद्रा, सुरभिः, मानिनी, वसुधारा, प्रियानन्दा, महानन्दा, घटश्रवा—यद् यद् दुःखं वाक्यं मया ज्ञात्वाज्ञात्वा प्रोक्तं, तत् सर्वं क्षन्तव्यं, अन्यच्च यद् कृतं। सर्वगुणसम्पन्नाः यूयं जगन्मातरः, सदा सर्वदा दात्रीः, मम पुत्रं पालयन्तु। दुःखितं क्लेशितं दीनं मम शोकदग्धं पुत्रं रक्षन्तु, भगिन्यः। "यः खलु अयं दीनः शक्तिहीनश्च, तमपि स्वपुत्रवत् पालयिष्यथ, अतः क्षम्यतां, सत्येनैव गन्तास्मि। मम सख्यः किञ्चिदपि महदपि दुःखं न अनुभवन्तु; मृत्युः अस्य ज्येष्ठपुत्रस्य पुरतः स्थितः।" एवं नन्दायाः वाक्यं श्रुत्वा, जननी सख्यश्च दुःखेन पीडिताः, गाढशोकेन पतित्वा, विस्मिताः इदं वचोऽब्रुवन्—"हा, किमेतद्! नन्दा सत्यवादिनी, व्याघ्रस्य भीषणं वचनं कर्तुम् उद्यता। शपथैः सत्येन च महद्भयं परिहृत्य, न कदापि प्रयत्नेन आत्मनाशं कर्तव्यम्। "नन्दा, त्वं न गन्तव्या; सत्येऽनुरक्तया स्वपुत्रं परित्यज्य यास्यसि, अयं धर्मविपर्ययः। मुनिभिः पूर्वं उक्तं—प्राणत्यागे शपथभङ्गे न दोषः। यत्रानृतं प्राणरक्षायै भवति, तत्रानृतं सत्यम्, सत्यमप्यनृतं भवति। स्त्रीषु विवाहे गोमुक्तौ विप्रविपत्तौ च, शपथभङ्गे न पातकम्।" नन्दा उवाच—"अन्येषां प्राणरक्षायै सत्यं त्यजामि, किन्तु स्वस्य रक्षायै न शक्नोमि, स्वजीवनायापि। एकाकी गर्भे प्रविश्य, एकैव मृत्यौ, भारबन्धने च; एकैव सुखदुःखयोः भोक्त्री, तस्मात् सत्यं वदामि। सत्ये लोका निष्ठिताः, धर्मः सत्ये प्रतिष्ठितः, सत्यबलात् समुद्रः स्वसीमां न लङ्घयति। "बलेः विष्णवे भूमिं दत्त्वा, सुतलस्थोऽपि, मायया बद्धः, सत्यं न जहौ। सत्येनैव शतशिखरो विन्ध्योऽपि स्थिरः, सीमां नातिक्रामति।" एवं स्नेहशोकसत्योपदेशैः सान्त्वनं कृत्वा कथा प्रवहति।