तदा सुतः मातरं प्रति स्निग्धया वाचा प्राह—निस्संशयं त्वया सह मम मृत्युर्हि श्रेयसी, एकाकिना दुःखेन विना त्वया मरणीयमेव। यदि मातः, वने व्याघ्रेण त्वया सह मम वधः क्रियते, तदा नूनं मातृभक्तानां गतिः या सा मम स्यात्। अतः निश्चित्य अहं त्वया सह यास्यामि; अथवा त्वं स्थाहि, तानि शपथानि मम स्युर्वा। किं जीवितेन मातुर्वियोगिनः? को वा वने मम रक्षिता स्यात्, सर्वदा अनाथस्य? नास्ति मातृसमा बान्धवः क्षीरपायिनां बालानां, नास्ति माता समो रक्षिता, नास्ति माता समा शरणम्। नास्ति मातृसमा स्निहा, नास्ति मातृसमा वदना, नास्ति माता समो देवो अस्मिन्लोके परत्र वा। एवं सृष्टिकर्त्रा परमधर्मः प्रतिष्ठितः—ये पुत्राः मातृसन्निधौ सदा तिष्ठन्ति, ते परमां गतिं यान्ति। ततः नन्दा सुतं प्राह—ममैव मृत्युर्नियतः, न तव गमनं सम्भवति। न च अन्यस्य मृत्युः अन्यस्य मृत्युनिमित्तेन भवति। एषा अन्तिमा परमोपदेशा तव मातुः, पुत्र। मम वचः शृणु, अत्रैव स्थातव्यम्, अनन्तरं मां पुनः सेविष्यसि। जलस्थले वा, कदापि प्रमादो न कर्तव्यः, पुत्र; प्रमादात् सर्वे प्राणिनः नश्यन्ति न संशयः। लोभेन कदापि न दुर्गमे स्थले तृणं गृह्णीयाः; लोभात् सर्वेषां नाशः भवति, अस्मिन्लोके परत्र च। लोभेन मोहिता जनाः सागरं वनं वा प्रविशन्ति; लोभात् प्राज्ञोऽपि घोरकर्माणि करोति। लोभात् प्रमादात् अतिविश्वासात् च जनानां नाशः भवति; अतः लोभो न कर्तव्यः, प्रमादो न कर्तव्यः, न च अतिविश्वासः। सर्वदा आत्मरक्षा कार्य्या यत्नेन, पुत्र, सर्वव्याघ्रादिभ्यः, परजन्तुभ्यः, चौरादिभ्यः च। पापयोनि: जन्तवः अपि यदा सह तिष्ठन्ति, तेषां मनांसि विपरीतानि ज्ञायन्ते, पुत्र। न खलु नखिनां, न नद्यां, न शृङ्गिणां, न शस्त्रिणां, न स्त्रीषु, न दासेषु विश्वासः कर्तव्यः। अविश्वास्ये न विश्वासः, विश्वस्ये अपि न अधिकविश्वासः; विश्वासात् भीः जायते, सा मूलमपि छिनत्ति। स्वदेहे अपि न विश्वासः कर्तव्यः, बलवति अपि, यदि मनः सन्दिग्धं स्यात्; निद्रायाम्, मद्ये, प्रमादे वा रहस्यं प्रकाश्यते। गन्धः सर्वत्र परीक्ष्यः; गवां गन्धेन, राज्ञां चरसचक्षुषा परीक्ष्यते। न कदापि एकाकी भीषणे वने स्थातव्यम्; केवलं धर्मं चिन्तयेत्, न च विचाल्यः, सर्वेषां मृत्युः निश्चितः। यथा यात्री छायायां विश्राम्य पुनः गच्छति, तथा प्राणिनां संगमः। पुत्र, यतः सर्वं जगत् एवं नित्यं, किमर्थं त्वं केवलं शोचसि? अतः शोकं त्यक्त्वा मम वचः पालय। एवं उक्त्वा सा जननी सुतस्य शिरसि घ्राणं कृत्वा, तस्य शिरो लिलिह्य, महाशोकेन पीडिता, अश्रुपूर्णलोचना बभूव। सा पुनः पुनः दीर्घनिःश्वासं कृत्वा, सर्पवदुष्णश्वासा, पुत्रवियोगेन शून्यमिव जगद् अपश्यत्। सा गाढे पङ्के निमग्नेव तिष्ठन्ती, निमज्जन्ती, विलपन्ती नन्दिनी पुनः सुतं प्रति वाक्यमिदं अवदत्— नास्ति पुत्रसमा स्निहा, नास्ति पुत्रसुखं, नास्ति पुत्रानन्दः, नास्ति पुत्रगति:। यस्य पुत्रो नास्ति, तस्य जगत् शून्यम्; यस्य पुत्रो नास्ति, तस्य गृहं न सुखदं; पुत्रेण लोकः प्राप्यते, अपुत्रस्य नरकगति:। जनाः चन्दनं शीतलमिति वदन्ति, किन्तु पुत्राङ्कसंश्लेषः चन्दनात् अपि शीतलतरः। इति स्वपुत्रगुणान् कीर्तयित्वा, पुनः पुनः मातरं, सखीः, गोपाङ्गनाः च निरीक्ष्य, शीघ्रं पप्रच्छ। स प्राणिनां नाथः मां गोसंघस्य अग्रे गच्छन्तीं प्राप्तवान्; स शपथैः मां विमुक्त्वा, पुनः तत्र गमिष्यामि। सत्यवाक्येन पुत्रं, मातरं, सखीः, गोष्ठं च द्रष्टुं प्राप्तास्मि; पुनः तत्र गमिष्यामि। मातः, मया यानि पापानि दुष्कृतानि कृतानि, तानि सर्वाणि क्षन्तव्यानि; अयं तव पौत्रः—किमधिकं वदामि? आर्याः मातरः—विपुला, चम्पका, मातर्भद्रा, सुरभिः, मानिनी, वसुधारा, प्रियानन्दा, महानन्दा, घटश्रवा—युष्माभिः यदि किञ्चित् अप्रियं मया अज्ञानतो वा जानता वा उक्तं, महाभाग्यवत्यः, तदपि क्षन्तव्यम्, अन्यच्च यत्कृतं। युष्माभिः सर्वगुणसम्पन्नाभिः, जगन्मातृभिः, सर्वदा दातृभिः, मम पुत्रः रक्ष्यः। अनाथं दुःखितं क्लिष्टं, मातृशोकतप्तं मम पुत्रं रक्षन्तु, भगिन्यः, युष्माभिः स्नेहेन पालयितव्यम्। युष्माभिः अनेन अनाथेन अशक्तेन स्वपुत्रवत् पालनं कर्तव्यम्, महाभाग्यवत्यः, मम गमनाय सत्ये प्रतिष्ठाय, क्षम्यताम्। मम सख्यः किञ्चिदपि महद्व्यसनं न अनुभवेयुः; एष प्रथमजस्य मृत्युः पुरतः स्थितः। नन्दायाः वाक्यं श्रुत्वा, माता च सखीश्च दुःखेन विवर्णाः, गाढशोके पतन्त्यः, विस्मिताः इदं वचोऽब्रुवन्— "हा, एषा महती विस्मयः—यत् त्वं नन्दे, सत्यवदिनी, व्याघ्रस्य घोरवचः कर्तुम् उद्युक्ता असि!