श्रीमान् पृच्छति— यदा अहम् प्रथमयौवनं प्राप्तवती, हे पशुपते, तदा अहम् पुत्रं जनयामास, स मे प्रथमजातः वत्सः परमप्रियः। स वत्सः अद्यापि स्तन्यं पिबति, न तृणं अपि घ्राणयति; स गोकुले गोपालैः बद्धः, क्षुधार्तः, मातरं मां अन्वेषयन् तिष्ठति। तस्य कृते अहम् शोकाकुला—कथं मे पुत्रः जीविष्यति? मम मातृस्नेहेन आक्रान्ता, तस्मै स्तन्यं दातुम् इच्छामि। यदा अहम् तं वत्सं स्तन्यं पाययित्वा, शिरसि च लिलिह्य, सखिभ्यः तं समर्प्य, हिताहिते च उपदिश्य, पुनः आगमिष्यामि; तदा त्वं यथेष्टं मां खादितुं शक्नोषि। नन्दायाः वचनं श्रुत्वा स पशुपतिः पुनरुवाच—"किं त्वं पुत्रेण कर्तुमिच्छसि? मृत्युं न जानासि वा? सर्वे प्राणिनः मां दृष्ट्वा कम्पन्ते, मृत्युम् उपगच्छन्ति। त्वं तु करुणया पूर्णा सततं पुत्रस्यैव चिन्तयसि; न पुत्रः, न तपः, न दानं, न माता, न पिता, न अपि गुरु—कश्चन कालपीडितं नरं रक्षितुं समर्थः। कथं त्वं गोकुलं गवां स्त्रीभिः समाकीर्णं, वृषभनिनादयुतं, दिव्यं, वत्सबालोपशोभितं, सुरलोकस्य भूषणं, स्वर्गसमानं, नित्यानन्दमयं, सर्वैः देवैः पूजितं, शुद्धतमं, कल्याणानां कल्याणतमं, तं श्रीनिकेतनं दृष्ट्वा पुनरागन्तुम् इच्छसि? स एव पुण्यतीर्थः सर्वगुणसम्पन्नः परमेश्वरस्य महालयः, पृथिव्यां स्वर्गे च 'गोपीमन्थन' तथा 'बालवत्सरवेण' इति विख्यातः। तत्र गावां रवं श्रुत्वा पापं पलायते; तत्र वत्साः मातरं प्रति आकुला रुदन्ति। वीरैः गोपालकैः रक्षितं, बाहुयुद्धक्लान्तैः, गीतनृत्यहासवादित्रसहितं, हर्षपूर्णकृततालध्वनिसंयुक्तं तद् गोकुलं, वत्सैः सर्वत्र स्थितैः, रवं कुर्वद्भिः, सरोवरमिव चलपद्मैः शोभते। तं श्रीनिकेतनं, हृष्टस्वस्थजनसमाकीर्णं, गोलोकसदृशं दृष्ट्वा, कथं त्वं पुनरागन्तुम् इच्छसि? पंचमहाभूतानि, भवति, तव रुधिरं पातुं अर्हन्ति; अहं तु वचनेन तान् तृप्तान् न करोमि।" नन्दा उवाच—"एवं, हे पशुपते, मे वचनं शृणु। स्वसखीन्, पुत्रं, तस्य रक्षकान् गोपालान्, मातरं विशेषतः, गवां स्त्रीणां च सन्निधौ, सपरिचयं कृत्वा, शपथं कृत्वा, यदि विश्वासः अस्ति, मां विमोचय। यदि पुनरागत्य न आगच्छेयम्, ब्राह्मणवधपापेन, मातृपितृवधपापेन, शिकारिणां, चाण्डालानां, विषदातृणां च पापेन, गोनिन्दकपापेन, सुप्तदण्डकपापेन, द्वितीयवारं कन्यादानपापेन, अयोग्यबल्लवयोजनपापेन, आख्यानविघातकपापेन, अतिथिसंतापकपापेन च, सर्वैः घोरपापैः लिप्येय। एतेन सत्येन पुनरागमिष्यामि।" एवं प्रतिज्ञां श्रुत्वा स व्याघ्रः पुनरुवाच—"एतेन शपथेन, धेनुके, त्वयि विश्वासः जातः। यदि त्वं चिन्तयसि—'एष मूढः मां छित्वा गतः'—तर्हि केचन वदन्ति शपथस्य पापं नास्ति। स्त्रीषु, विवाहे, गोमुक्तौ, प्राणत्यागे च, विश्वासः न कर्तव्यः। केचन नास्तिकाः, बुद्धिमन्तः इति मन्यन्ते, ते त्वां क्षणेन भ्रमयन्ति। कुतर्ककथाभिः, मूढबुद्धयः, शास्त्रकुशलत्वाभावात्, अन्यान् अपि विपथं नयन्ति। कौशलिनः असत्यं सत्यमिव दर्शयन्ति, चित्रकारा इव समं विषममिव कुर्वन्ति। सामान्यतः, जनाः स्वकार्यसिद्धौ कृतज्ञं न स्मरन्ति; वत्स इव स्तन्ये क्षीणे मातरं त्यजति। अहं न पश्यामि कञ्चन लोके कृतज्ञं; कार्यसिद्धौ मनः अन्यत्र प्रवर्तते। पूर्वं शपथाः ऋषिभिः, देवैः, दानवैः, मनुष्यैः च कार्यसिद्धये कृताः, किन्तु अधुना न मन्यन्ते। यः सत्यं अपि शपथं देवाग्निगुरुसन्निधौ करोति, तस्य पुण्यस्य अर्धं यमराजः छिनत्ति। अतः शपथैः त्वं न मोहितः भूयाः; सर्वं त्वया प्रकाशितम्—यथेष्टं कुरु।" नन्दा उवाच—"एवं, महर्षे! कः त्वां छेत्तुं समर्थः? यो अन्यं छेत्तुम् इच्छति, स एव आत्मानं छिनत्ति।" व्याघ्रः उवाच—"गवि, स्वपुत्रं पश्य, मातृस्नेहयुक्ते! तं स्तन्यं पायय, शिरसि च लिलिह्य। जननीं भ्रातरं सखीन् बान्धवान् च दृष्ट्वा, सत्यं पूर्वं स्थापयित्वा, शीघ्रं प्रतिनिवर्तस्व।" इति।