यदा अहं शिशुं स्तनं ददामि स्म, तदा त्वं, वनं आगता, निर्दोषा माम्, वज्रसमानं बाणेन हतः। तस्मात्, दुष्टचित्त, त्वमपि मांसभक्षी भविष्यसि; कण्टकवनमध्ये व्याघ्रस्वरूपं धारय। एवं शापं घोषयन्त्या मृगीया, राजा तस्याः पुरतः स्थित्वा, विक्षिप्तेन्द्रियः, अञ्जलिं कृत्वा, मृगीं उवाच। 'मम न अभिप्रायः शिशुं स्तनं ददन्तीं हन्तुम्; अज्ञानात् कृतं मया, सौम्ये। प्रसादं कुरु, धृत्या युक्ता भव।' 'कदा व्याघ्ररूपं त्यक्त्वा मानवदेहं पुनः प्राप्स्यामि? वद, मृगे, शापस्य मोक्षं।' एवं उक्त्वा, मृगी शुभं वचनं ब्रवीति—'राजन्, शतवर्षान्ते, शापस्य समाप्तौ, नन्दया सह संवादं करिष्यसि।' 'नन्दया मिलित्वा संवादं कृत्वा, अन्तः भविष्यति।' इत्युक्त्वा, राजा तत्कालं व्याघ्रः अभवत्। ततः, व्याघ्ररूपेण, तीक्ष्णनखदंष्ट्रः, तत्र वासं चकार, चतुर्भुजान् हिंसन्, खादन्। कालान्तरे, द्विपदां तत्र वसन्तीं अपि खादितवान्; एवं वने शतवर्षाणि व्यतीतानि। मृगमांसं खादन्, आत्मनं तिरस्कृतवान्—'कदा पुनः मानवावस्थां प्राप्तवान् भविष्यामि?' इति। 'न पुनः तादृशं दुष्कृतं करिष्यामि, न च महान् दुःखं यास्यामि; मांसलोभेन शिकारं कृतवान्।' 'विपत्तिं प्राप्तवान्, मानवेषु भयम् उत्त्पादितम्; मृगाणां मानवैः सह दृष्टिः दुःखं जनयति।' 'पापेन पापत्वं प्राप्तम्, धर्मपरिवारस्य निर्दोषस्य जातः; मानवः सन्, इदं दशां प्राप्तवान्—भाग्यविपर्ययः पश्य।' 'तस्मात्, मम गुणः नास्ति; एकः हिंसाकृत्यः अपि निन्द्यः। तेन दुःखं प्राप्यते, मोक्षः न भवति।' 'कथं मोक्षं प्राप्स्यामि? कथं मृगी सत्यं भविष्यति?' एवं शतवर्षाणि वने वासं कृत्वा— तस्मिन्नेव काले, यवजलार्थम्, सः गोकुलं अगच्छत्, यत्र गोशाला गोपगोठाः स्थापिताः, तत्र स्थितः। वनस्य सीमायाम्, मन्थननिनादेन पूर्णे, मदान्वितैः गोपैः कुटुम्बिते, तरुभिः छायायुक्ते, तत्तद् वनम् आसीत्। रात्रिचरपक्षिणां घोषैः निनादिते, गोपस्त्रीणां शुभे, तत्र खर्जूरवनमध्ये सः वासं चकार। तत्र नन्दा नाम्ना, हृष्टा, तुष्टा, पुष्टवर्णा, गणस्य प्रमुखा, हंसवर्णा, सलिलगत्या, आसीत्। दीर्घनासिका, समवयवा, तन्वी, नीलग्रीवा, सुग्रीवा, घंटायुक्ता, मधुरस्वरा। सा निर्भया सर्वगणस्य अग्रे गच्छन्ती, इच्छया चरन्, कदाचित् एकाकिनी विचरन्ती। सुरभिः अपि, इच्छया, गुप्तं तृणं चरन्ती, तत्र अन्यः पर्वतः रोहितः नदीतीरे आसीत्। तस्य गुहासु विवरेषु बहुजन्तूनां वासः, उत्तरपूर्वभागे, भीषणः, तृणसंपन्नः। सङ्कुचिते, विषमे, दुःसाध्ये, भयङ्करे स्थले, मृगसिंहैः पूर्णे, बहुजन्तुभिः सेविते। लता-वृक्षघने, शतशृगालरवेन निनादिते, तत्र दुर्गे, रूपविच्छिन्नः भीषणः जन्तुः वासं चकार। रक्तवदनः, भीषणदंष्ट्रनखायुधः, नाम नन्दः, धर्मात्मा, गोपस्त्रीहितनिष्ठः। दीर्घतृणैः गोगणं रक्षन्, तस्य गणात्, नन्दा तृणलोभेन पृथग् चरन्ती दूरं गता। तृणं चरन्ती व्याघ्रस्य पुरतः, सा गौः समीपं गता; तदा चीता तां अभ्यधावत्—'तिष्ठ, तिष्ठ!' 'अद्य त्वं भोजनं, गौः, स्वयमेव आगता!' चीतेः कठोरं वचनं श्रुत्वा— सा श्वेतवर्णं, शुभं, चन्द्रसमानं वत्सं स्मृत्वा, स्नेहपूर्णा, गौः कण्ठगदेन वाचा अब्रवीत्। पुत्रशोकदग्धा, वत्सस्नेहयुक्ता, नन्दा, दीनं रुदन्ती, पुत्रदर्शनस्य आशां त्यक्त्वा। तां गौः दुःखेन क्रन्दन्तीं दृष्ट्वा, चीता ताम् उवाच—'गौः, किमर्थं रोदिषि?' दैवेन मम समीपं आगता, सहजं भोजनं प्राप्य; रोदिषि वा हाससि वा, तव जीवितं मया हरिष्यते। यद् विधि, तद् खाद्यं लोके; त्वं स्वयमेव मम समीपं आगता, गौः; तव मृत्युः आज्ञापितः—वृथा किम् शोकः? पुनः व्याघ्रः तां पृच्छति—'किमर्थं रोदिषि? एषा मे जिज्ञासा—कारणं वद, महत्त्वं मम।' व्याघ्रस्य वचनं श्रुत्वा, नन्दा उवाच—'क्षम्यताम्, प्रभो, इच्छारूपाधिप, नमः।' त्वां दृष्ट्वा, कोऽपि मोक्षः न; मम जीविते शोकः नास्ति—मृत्युः निश्चितः। जातस्य मृत्युः निश्चितः, मृतस्य जन्म निश्चितम्; तस्मात्, अनिवार्ये, शोकः नास्ति, पशुपते। सर्वे देवाः अपि, अनिच्छन्तः, निश्चितं म्रियन्ति; तस्मात्, व्याघ्र, अहं न केवलं जीवितशोकेन दुःखिता। किन्तु, महात्मन्, स्नेहशोकात् अहं रुदितवती; हृदयदुःखं अस्ति, तद् त्वया श्रोतव्यम्।