पितृभ्यः तर्पणं पिण्डदानं च कृत्वा, यः पुत्रः स्वपितरं नरकस्थं स्वर्गं नयति, तेन पितरः उद्धृताः भवन्ति। ये जनाः पुष्करे सरस्वतीजलं पिबन्ति, ते अक्षरं लोकं प्राप्नुवन्ति, ब्रह्मणा विश्वेशेन च पूजिताः। पुष्करे सरस्वती दिव्यः स्वर्गस्य सोपानः भवति; तं महतीं नदीं पुण्यात्मानः लभन्ति। तत्र सर्वत्र धर्मतत्त्वविद्भिः ऋषिभिः सा सरस्वती सेविता, अतः सा देवी शुद्धा, सर्वत्र उपस्थिताः। किन्तु पुष्करे सा शुद्धतमाः; सरस्वती तीर्थं संसारस्य सुलभं। कुरुक्षेत्रे प्रभासे च पुष्करे च सा दुर्लभा; तद् तीर्थं सर्वतीर्थेषु पृथिव्यां श्रेष्ठतमं प्रतिष्ठितम्। पूर्वां सरस्वतीं प्राप्त्वा चतुर्वर्गः साध्यः; यः तत्र गत्वा अन्यं तीर्थं इच्छति, स हस्तगतं अमृतं त्यक्त्वा विषं कामयते। तीर्थेषु पूर्वं श्रेष्ठं, मध्यं मध्यतमं कथ्यते। ततः बुद्धिमन्तः तस्य प्रदक्षिणं कुर्वन्ति, लघुतरं दक्षिणे स्थापयन्ति; त्रिषु तीर्थेषु स्नानं प्रदक्षिणं च कर्तव्यम्। यः तिलयुक्तं जलं पितृभ्यः ददाति, तेषां तुष्टिः अनन्तं फलम् ददाति। यः प्रतिदिनं स्नात्वा शुद्धः भूत्वा पितृणां दर्शनं करोति, पूर्वक्रमे, प्रतिक्रमे, पृथक् संयुक्तं च। पुष्करे प्रतिदिनं स्नानं कर्तव्यम्, ब्रह्मलोककाम्यया; तत्र त्रयः शुद्धाः शिखराः, त्रयः स्रोतांसि च सन्ति। पुष्कराणि प्रसिद्धानि, किन्तु तत्र कारणं न ज्ञायते; लघु, मध्य, तृतीयं ज्येष्ठं पुष्करम्। तानि शिखरस्य नाम्ना, पुण्यस्रोतांसि च कथ्यन्ते; धर्मार्थकाममोक्षार्थं यः पुरुषः तत्र गच्छति, स निश्चितं फलं प्राप्नोति। यः तत्र शरीरं त्यजति, स संशयः विना मोक्षं प्राप्नोति; शुद्धः संयतः स्नात्वा, शुभं दानं ब्राह्मणाय दद्यात्। एकां गाम् मन्त्रशुद्धां दत्त्वा, स लोकान् प्राप्नोति; अधिकं वचनं किम्? रात्रौ अपि इच्छायाम्। स्नात्वा धनं ददाति, स अनन्तं सुखं भुङ्क्ते; तत्र तिलदानं ऋषिभिः प्रशंसितम्। कृष्णपक्षे चतुर्दशीदिने स्नानं सदा विधीयते; यः तत्र पिण्डं पीठस्य वा गुडस्य करोति। पितृशुद्ध्यर्थं कृत्वा, स पितृलोकं प्राप्नोति; पुष्करवनं प्राप्त्वा, ततः सरस्वतीं गच्छति। सा देवी गुह्यं प्रविश्य पश्चिमाभिमुखं गन्तुं आरब्धवती; तस्मात् पुष्करात् समीपे, रम्यं स्थलं अस्ति। तत्र तालवनं फलपुष्पसम्भृतं प्राप्त्वा, सा देवी तत्र स्थित्वा, पुनः ऋषिसुखं वनं प्रविश्य। सर्वऋतुपुष्पैः पूर्णं, सिद्धैः सुरैः सेवितं, नन्दा नाम श्रेष्ठा नदी, त्रैलोक्ये प्रसिद्धा। सा मीनमकरसर्पसमृद्धा, निर्मलजलपूर्णा; सूतः उवाच—ततः देवव्रतः पृष्टवान्, 'किं सा अन्योत्तमा नदी?'। 'मम जिज्ञासा अस्ति, हे ब्रह्मन्, नन्दा या सरस्वती कथ्यते; सा कथं जाता, किमर्थं श्रेष्ठा नदी?'। इत्युक्ते, पुलस्त्यः भीष्माय पुरातनं वृत्तान्तं कथयामास, यथा नन्दा नाम्ना अभवत्। प्रभञ्जनः नाम राजा, क्षत्रधर्मनिष्ठः, बलवान्, तस्मिन्नेव वने मृगयायाम् संलग्नः। स तत्र झंझावत्स्थितां हरणीं अपश्यत्, तां शीघ्रबाणेन आहतवान्। सा सर्वदिशः वीक्ष्य, तं बाणधारिणं दृष्ट्वा, उवाच—'किमिदं कृतवान् मूढ! कर्म अत्यदुष्करम्।'। 'अहम् केवलं स्तनं नीत्वा शिशवे ददामि; त्वया त्वरया, मांसलोभेन, निर्भयेन आहताऽस्मि।'। 'राजा न एवम् हरणीं हन्ति—गुप्तशिशुं स्तनं ददात्यां, अथवा गुप्तसंभोगे प्रवृत्तां—इत्यपूर्वं श्रुतम्।'। 'अहं शिशवे स्तनं ददामि, त्वया वज्रसदृशेन बाणेन हता, दोषरहिताऽपि वनं प्राप्ता।'। 'तस्मात्, त्वं दुष्टचित्तः, त्वमपि मांसभक्षी भविष्यसि; कण्टकवनं प्रविश्य, व्याघ्ररूपं धारय।'। तस्य शापं श्रुत्वा, राजा ताम् पुरतः स्थित्वा, विक्षिप्तेन्द्रियः, अञ्जलिं कृत्वा हरणीं उवाच। 'मम न अभिप्रायः शिशुस्तनदायिन्याः हन्तुं; अज्ञानात् कृतवान्, हे सौम्ये, क्षम्यतां, स्थिरचित्तया।'। 'कदा व्याघ्ररूपं त्यक्त्वा, मानवशरीरं पुनः लभे? वद, हरणि, शापविमोचनम्।'। इत्युक्त्वा, हरणिः शुभं वचनं उवाच—'हे राजन्, शतवर्षान्ते, शापपरिपाकसमये, नन्दया सह संवादं करिष्यसि।'। 'नन्दया साक्षात्कारं संवादं च कृत्वा, शापसमाप्तिः भविष्यति।'। हरण्या उक्त्वा, राजा ततः व्याघ्रः अभवत्। व्याघ्ररूपेण, तीक्ष्णनखदंष्ट्रयुक्तः, तत्र स्थायि, चतुष्पदां हत्वा भक्षयन्। कालान्तरं, द्विपदां अपि भक्षयामास; तत्र वने शतवर्षः व्यतीतः। मृगमांसं भक्षयन्, आत्मनं निन्दन् उवाच—'कदा पुनः मानवत्वं प्राप्नोमि?'।