तत्र, महान् तरुः बहुभिः प्रसारितशाखाभिः चतुर्मुखस्येव अन्यः प्रतीतः अभवत्; तस्य मूलगह्वरेषु द्विजातीनां अनन्ताः कुट्यः दृश्यन्ते स्म। तत्र देवाः हृष्टहृदयाः विविधाः स्वराः उच्चैरुत्सारयन्ति स्म; यद्यपि सः तरुः पुष्पहीनः, तथापि सः पुष्पितः इव दृश्यते स्म। तत्र नदीश्रेष्ठा, सुन्दरैः शुकैः शाखासु लम्बमानैः, मालतीचम्पकपुष्पैः, सुरभिकेतकीपुष्पैः च शोभिता अभवत्। कोकिलमालाभिः, फेनपुष्पैः च सा नदी तत्र प्रकाशमाना, गङ्गायाः शशेन वा प्लक्षवृक्षेण वा यथा, तथा शोभते स्म। तत्र, सा नदी जलमध्ये स्थित्वा भगवन्तं जनार्दनं संबोधितवती—“तं अग्निं समर्पय; अहं देवाज्ञां पूर्णयिष्यामि।” ततः विष्णुः तया संबोधितः तस्मिन्नेव काले प्रत्युवाच—“त्वं दाहात् न भयं कुर्याः; अयं अग्निराजः त्वया न परित्याज्यः।” पश्चिमसागरं दाहाग्निं नेतुम्, शुभे, एवं त्वं गन्तव्या; एवं त्वं जलं प्राप्तवती, पुण्ये। ततः गोविन्दः दाहाग्निं सुवर्णपात्रे स्थाप्य सरस्वत्यै महतीं नदीं समर्पितवान्। सा सुन्दरनितम्बा तं गृहित्वा पश्चिमदिशं गता; स्वगुप्तिशक्त्या महती नदी पुष्करं प्राप्तवती। सीमापर्वते तत्र, शुद्धा नदी उत्पन्ना; पुष्करस्य विशालवनं देवैः सिद्धैः च सेवितं अभवत्। तत्र पितामहः यज्ञसत्रं अकरोत्; श्रेष्ठर्षिणां सिद्ध्यर्थं महती नदी तत्र आगता। यत्र यत्र ब्रह्मणा यज्ञः अग्निकुण्डेषु कृतः, तत्र सर्वाणि तानि तत्र सा स्वजलैः प्लावयित्वा पुनः उत्पन्ना। तत्र, तस्मिन् पुण्यक्षेत्रे, पुण्यफलवती सरस्वती पुष्करे उत्पन्ना; एवं वायुः, जगतः प्राणः, तस्य क्षेत्रस्य पूरणं कृतवान् इति कथ्यते। सा पुण्यशीला, शुभा, पुण्यदा सरस्वती तत्र क्षेत्रं प्राप्तवती, तत्र देवीरूपेण स्थिता, मर्त्यानां पापनाशिनी। ये पुण्यकर्माणि कृत्वा पुष्करे सरस्वतीं पश्यन्ति, तैः घोरं पतनं न प्राप्यते। यः भक्त्या तत्र स्नानं करोति, सः ब्रह्मलोकं प्राप्त्वा ब्रह्मणा सह रमते। यः तत्र ब्राह्मणाय प्रियं दधि ददाति, सः अग्निलोकं प्राप्त्वा दिव्यसुखानि भुङ्क्ते। यः तत्र भक्त्या उत्तमवस्त्रं द्विजाय ददाति, सः उत्तमवस्त्रदानस्य दशगुणं फलम् आप्नोति। यः शुद्धचेताः स्नानं कृत्वा ज्येष्ठकुण्डे पितृभ्यः तर्पणं ददाति, सः सर्वान् पितृन् अपि नरकात् उद्धरति। पुण्ये पितृक्षेत्रे, पुण्यसरस्वतीं प्राप्त्वा, अन्यत् तीर्थं किम् इच्छेत्? इत्येव ब्रह्मपुत्रः उक्तवान्। यतः सर्वेषु तीर्थेषु स्नानफलम् एकवारं ज्येष्ठकुण्डे निमज्ज्य सर्वं प्राप्तवति। किं विस्तरेण वदामः? क्षेत्रं, तीर्थं, शुभमार्गः—यः एतत् त्रयं प्राप्तवान्, सः परमं पदम् आप्नोति। यः यथाकालं क्षेत्रे तीर्थे स्नानं कृत्वा, तर्पणं दत्त्वा, ब्राह्मणाय ददाति, सः अनन्तं सुखं भुङ्क्ते। कार्तिके मासे, शुक्लपक्षे, चन्द्रयुक्ते वैशाखे, चन्द्रसूर्यग्रहणे, कुरुक्षेत्रे च—एतेषु क्षेत्रेषु, महर्षिभिः उक्तेषु तीर्थेषु, पितामहः एतत् सर्वश्रेष्ठं तीर्थं घोषितवान्। यः कार्तिकमध्ये कुण्डे स्नानं कृत्वा ब्राह्मणाय धनं ददाति, सः अश्वमेधयज्ञस्य फलम् आप्नोति। तथैव, अपि च, अल्पकुण्डे अपि, यः स्नानं कृत्वा, ब्राह्मणाय सुन्दरं तण्डुलं ददाति, सः शीघ्रं अग्निलोकं प्राप्त्वा एकविंशतिः पितृभिः सह महाफलम् भुङ्क्ते। तस्मात्, पुरुषः सर्वयत्नेन पुष्करं गन्तुं चित्तं स्थापयेत्। यः पुष्करवनं प्राप्त्वा, यत्र पूर्वसरस्वती प्रवहति, सः शुद्धसंकल्पं, स्मृति, मेधा, बुद्धि, परमदया च प्राप्तवति। एतानि षट् सरस्वत्याः पर्यायनामानि कथ्यन्ते; ततः यत्र सा सरस्वती पूर्वगामिनी अभवत्—यः तत्र तटे स्थित्वा जलं पश्यति, सः अश्वमेधस्य फलम् आप्नोति, नात्र संशयः। यः तत्र तीर्थं पारगत्वा पुनः स्नानं करोति, सः ब्रह्मणः परिचारकः भवति। यः तत्र पितृभ्यः सुलभैः शाकादिभिः तर्पणं करोति, सः पितृबलात् महाफलानि भुङ्क्ते। यः तत्र विधिवत् श्राद्धं करोति, सः पितृन् स्वर्गं नयति, नरकदुःखात् उद्धरति। यः स्नानं कृत्वा शुद्धं जलं कुशतिलैः मिश्रितं पितृभ्यः ददाति, तस्य पितरः तृप्ताः भवन्ति। सर्वेषु तीर्थेषु एतत् उत्तमं मन्यते; तस्मात् एतत् आदितीर्थं, भूमौ सर्वतीर्थेषु प्रसिद्धम्। धर्ममोक्षकोष्ठानिरूपेण, सरस्वतीसंयोगात् उत्तमं तीर्थं नास्ति। एतत् पुण्यतीर्थं धर्मार्थकाममोक्षं च पुरुषेभ्यः दुष्कृतनिवारणाय ददाति। तत्र गोदानफलम् सहजम्; सुवर्णदानसमं च ज्ञैः कथ्यते। एवं, सरस्वत्याः पुण्यसंयोगे, पुष्करतीर्थे, स्नानदानतर्पणादिभिः, मानवः परमं पुण्यं, सुखं, मोक्षं च प्राप्तुम् अर्हति।