भगवान् विष्णुर्निर्देशं दत्तवान्—“त्वं लवणसमुद्रस्य पश्चिमतटे गत्वा, एतद्वडवानलं गृहीत्वा समुद्रे स्थापय।” एवं कृतमात्रे सर्वे देवाः भयात् विमुक्ताः स्युः, अन्यथा तद्वडवानलः स्वशक्त्या दहति। अतः त्वं शीघ्रं देवतानां रक्षां कुरु, मातृवत् देवभयहरणं कुरु, हे सुश्रोणि। एवं विष्णुना सम्बोधितायाः तस्याः देवी प्रत्युवाच—“नाहं स्वातन्त्र्या युक्ता, मम पितरं नृपतिं वृणुत।” सा कन्या सदा पितृवश्या व्रतानुष्ठाने स्थिता, पितुः आज्ञां विना एका अपि न गच्छति। तस्मात् अन्यः उपायः चिन्त्यः। एतद् बुद्ध्वा सर्वे तं पितामहम् उपजग्मुः। सर्वे तं पितामहम् ऊचुः—“हे पितामह, भवत्या अन्यया वडवानलस्य नेतुं सामर्थ्यं नास्ति, केवलं तव दुहितुः, या अदृष्टदोषा कन्या।” ततो ब्रह्मा सरस्वतीं दिव्यां कन्यां स्वाङ्के स्थाप्य, स्निग्धं शिरसि उपाघ्राय, तां सरस्वतीं सम्बोध्य उवाच—“देवि, देवाः मां आह्वयन्; त्वं कीर्तिमती वद; एषं वडवानलं नय, लवणसमुद्रे क्षिप।” पितुः वचनं श्रुत्वा सा कन्या क्रौञ्च्याः पृथगिव जाता, तत्रैव दुःखितचित्ता रोदितुम् आरब्धा। तस्याः नेत्रयोः अश्रुपूरितयोः मुखं दुःखेन विम्लानं, जलकणैः सिक्ते पूर्णपद्मे इव शुक्लवर्णं बभौ। तां तथा दीनां दृष्ट्वा सर्वे देवाः पितामहमुख्याः शोकवेगेन पीडिताः। तदा पितामहः तां दुःखार्तचित्तां सान्त्वयन् उवाच—“मा रुदः, तव किञ्चिदपि भयम् नास्ति। देवशक्त्या तव यशः लाभः च भविष्यति। कन्ये, एषं वह्निं नय लवणसमुद्रे क्षिप।” एवं ब्रह्मणा सम्बोधितायाः तस्याः कन्यायाः अश्रुपूरितलोचनायाः, सा पद्मयोनिं प्रणम्य “गमिष्यामि” इति उक्त्वा निर्गता। पुनः पितरं तस्याः अन्ये च “मा भैषीः” इति उक्तवन्तः। सा भयम् उत्सृज्य, हृष्टचित्ता प्रस्थितवती। तस्याः प्रस्थानकाले शङ्खदुन्दुभिध्वनिभिः, स्वस्तिवचनैः च सर्वं जगत् मङ्गलध्वनिभिः पूर्णम् अभवत्। सा शुभ्रवस्त्रा, श्वेतचन्दनाङ्गरागा, शरत्पद्मसमप्रभा, तारहारविभूषिता बभौ। तस्याः मुखं पूर्णचन्द्रवत्, नेत्रे पद्मदलायते, सर्वदिशि देवेन्द्रयशः प्रसारयन्ती बभौ। सा स्वतेजसा देवहृदयान् निष्क्रम्य जगद् उज्ज्वलयन्ती प्रस्थितवती। तस्याः गच्छन्त्याः गङ्गा तेजस्विनी तां सम्बोध्य अवदत्—“अहं त्वां पुनः द्रक्ष्यामि, क्व गच्छसि सखे?” गङ्गा मधुरं वचनम् अवदत्—“यदा त्वं पूर्वदिशं गमिष्यसि, तदा मां द्रक्ष्यसि, देवैः परिवृता अहं तव साक्षात्काराय यास्यामि।” गङ्गा पुनः अवदत्—“तदा त्वं उत्तराभिमुखी सन्त्यज दुःखम्, अहम् उत्तराभिमुखी पुण्या, त्वं सरस्वती पूर्वाभिमुखी। तत्र शतं स्नानदानाद्युपचारैः यज्ञाः क्रियन्ते; तत्र पितृयज्ञैः दत्तानि दानानि शाश्वतानि। ये मनुष्याः तत्र त्रिणृणऋणात् विमुक्ताः भवन्ति, ते मोक्षमार्गे प्रयान्ति, नात्र संशयः।” गङ्गा पुनः अवदत्—“पुनर्मिलनं ते अस्तु, स्वगृहं गच्छ, माम् अनुस्मर, पापरहिते।” तथा यमुनां रम्यां गायत्रीं सवित्र्याः सहितां च तस्याः सखीः सर्वाः तां तद्वद् विसृष्टवत्यः। ततो देवी सरस्वती, सखीभ्यः अभिवाद्य, सतीमती नदीरूपेण उत्तङ्काश्रमे प्रादुरभवत्। सा प्लक्षवृक्षात् अधः अवतीर्य, तत्रैव रूपं त्यक्त्वा, दिव्या तदा देवतानां पुरतः प्रादृश्यत। तत्र विष्णुरूपिणं वृक्षं सर्वे देवाः पूजयन्ति, द्विजातिभिः सदा सेव्यमानं फलमहत्त्वाय। तस्याः शाखाः बहुविस्तीर्णाः, स चतुर्मुखस्य इव बभौ; मूलगह्वरेषु द्विजातीनां कुटीराणि बहूनि आसन्। तत्र देवकण्ठानां विविधाः स्वराः श्रूयन्ते, स वृक्षः अपुष्पः अपि पुष्पवद् दृश्यते। सा नदी श्रेष्ठा सुशकुनैः शुकैः शाखासु लीनैः, मल्लिकाचम्पककुसुमैः सुरभिकेतकीपुष्पैः च शोभिता। कोकिलमालाभिः, फेनपुष्पैः च सा बभौ, यथा गङ्गा शशिना वा प्लक्षेण च शोभते। तत्रैव जलस्थिता सा भगवंतं जनार्दनं उवाच—“तं वह्निं समर्पय, अहं देवाज्ञां पालनं करिष्यामि।” तस्याः वचनेन विष्णुः प्रत्युवाच—“त्वं दाहात् न भैषीः; एषः वह्निदेवः त्वया न परित्याज्यः। पश्चिमसमुद्रं प्रति वडवानलं नेतुं त्वया एवं कर्तव्यम्; एवं तव जलगमनं भविष्यति।” ततः गोविन्दः सुवर्णपात्रे वडवानलं स्थाप्य, सरस्वत्यै महतीं नद्यै समर्पितवान्। सा सुश्रोणी तम् आदाय पश्चिमदिशं प्रति प्रस्थितवती; स्वमायया सा नदी पुष्करम् अगच्छत्। तत्र सीमापर्वते सा शुद्धा नदी उत्पन्ना; पुष्करवनं देवसिद्धसेवितं बभूव।