तदा ब्रह्मा स्वयं दानवान् उवाच—“मम यज्ञे देवैः सह कलहो न भवेत्। सदा मैत्रीं कुरुत, मम कार्यस्य च सहायाः भवत।” तं वचनं श्रुत्वा दानवाः प्राहुः—“यथाज्ञापयसि, पितामह, तथा सर्वं करिष्यामः। देवाः अस्माकं अपत्याः, तेषां न किंचिद् भयम् अस्ति।” तेषां वाक्यं श्रुत्वा पितामहः तुष्टः अभवत्। क्षणमात्रं तिष्ठन्तः, तत्र महर्षयः समागताः। तेषां पितृयज्ञस्य श्रवणेन, केशवः तेषां पूजां स्वीकृतवान्। ततः पिनाकधारी देवः तान् आसनेषु उपवेशयामास। वसिष्ठः ब्रह्मणा प्रेरितः, तेषां हविर्दानं चकार। गोदानं कृत्वा, तेषां कुशलं पृष्ट्वा, तान् पुष्करे वासं दत्त्वा, “अत्र स्थित्वा भवत” इति उक्तवान्। ततः सर्वे मुनयः जटिलाः च मृगचर्मवाससः, उत्तमं सरः पुष्करं शोभयामासुः, यथा सुराः गङ्गां शोभयन्ति। केचित् मुण्डितमस्तकाः काषायवाससः, केचित् दीर्घश्मश्रवः, केचित् विरलदन्ताः, केचित् उन्मीलितनेत्राः। केचित् स्थूलाङ्गाः, अन्ये प्रोत्फुल्लनेत्राः; केचित् दीर्घकर्णाः, केचित् विकृतकर्णाः, अन्ये विदारितकर्णाः। केचित् दीर्घललाटाः, अन्ये विकृतललाटाः, तेषां स्नायुचर्म च प्रकाशमानम्; तेषां मुनीनां विशुद्धचित्तानां उदराणि दृश्यन्ते स्म। पुण्यं पुष्करं सर्वतः दीप्तं दृष्ट्वा, नरव्याघ्राः तस्य पुण्यस्थलस्य आकर्षणेन तटं समुपेयुः। तत्र वालखिल्याः महात्मानः, केचित् शिलापेषकाः, अन्ये चूर्णपाषाणभक्षकाः, केचित् शुद्ध्याचरणपरायणाः। केचित् वायुभक्ष्याः, अन्ये जलबलाः, केचित् पत्रभक्ष्याः; अनेकाः विविधव्रतानुष्ठानपरायणाः, केचित् भूमिशय्याः। यदा तेषां कश्चन सरसि मुखं दृष्टम्, तदा सर्वे सुन्दरमुखाः अभवन्; “किमेतत्?” इति विस्मयं गताः, परस्परं निरीक्षन्त। तत्र पुण्ये स्थले मुखदर्शनात्, तेषां मुखानि सुन्दराणि अभवन्; ततो मुनयः तस्य सरसः नाम “मुखदर्शन” इति चक्रुः। स्नात्वा नियमं कृत्वा, ते देवपुत्रवत् सुन्दराः, अनुपमगुणसम्पन्नाः अभवन्। ते तपस्विनः, राजन्, सर्वे काननवासिनः, पुण्यस्थलं यज्ञोपवीतेन एव विभागयन्तः, तत्र विराजमाना आसन्। ते अग्निहोत्राणि समर्प्य, विविधानि कर्माणि अकुर्वन्; चिन्तयन्तः, राजन्, तपसा पावितपापाः अभवन्। “न अन्यं तीर्थं गमिष्यामः; एतत् सरः श्रेष्ठम्,” इति द्विजातयः तस्य नाम “महापुष्कर” इति चक्रुः। तत्र पुण्यस्थले कुटिलग्रीवान् बहून् दृष्ट्वा, सर्वे समागताः विस्मिताः अभवन्। द्विजातिभ्यः दानानि दत्त्वा, पूर्वसारस्वतीं श्रुत्वा, स्नानकाङ्क्षिणः ब्राह्मणाः तत्र आगच्छन्। तत्र सारस्वत्याः श्रेष्ठानि तीर्थानि, नानाब्राह्मणगणैः समाकीर्णानि, कर्कन्धु-इङ्गुदी-कश्मर-प्लक्ष-अश्वत्थ-विभीतकवृक्षैः शोभितानि। तथा पौलोम-पलाश-करिर-पीलुवृक्षैः, सारस्वत्याः वनगुल्मैः, स्यन्दनवृक्षैः च विराजितानि। कपित्थ-करवीर-बिल्व-आम्लातक-अतिमुक्त-कन्द-पारिजातवृक्षैः च भूषितानि। कदम्बकाननैः, सर्वभूतप्रियैः, फलेन पत्रैः पुष्पैः च वातजलचालितैः, दन्तोलूखलिकवृक्षैः अपि समृद्धानि। तथा श्रेष्ठैः मुनिभिः, विशेषतः शिलापेषकैः, परिवृतानि, स्वाध्यायघोषेण निनदितानि, शतशः मृगगणैः पूरितानि। अहिंसापरैः, परमधर्मनिष्ठैः, काञ्चनं, पूर्वनन्दं, विशालकं इति ख्यातानि, शोभितानि। तत्र नदी पुष्करे पञ्चधारा प्रवहति, यदा भूमौ ब्रह्मसभायाम् आसीत्। यदा यज्ञवाटिका सज्जिता, ब्राह्मणादयः आगता, शुभदिनं घोषितम्, देवविधिः अनुष्ठितः। तत्र देवा यज्ञकर्मणि प्रवृत्ताः, ब्रह्मा अपि तत्र दीक्षितः आसीत्। यज्ञं कुर्वन्, तस्य सर्वे अभिलाषाः सिध्यन्ति स्म; धर्मार्थनिपुणः, यानि मनसा चिन्तितवान्, तानि तत्रैव प्रादुरभवन्। द्विजातयः तं सर्वत्र उपतस्थुः; देवाः गन्धर्वाः च गानं अकुर्वन्, अप्सरसां गणाः नृत्यं अकुर्वन्। दिव्यवाध्यानि सुशोभनानि वादितानि; तस्य यज्ञस्य सिद्ध्या देवाः अपि तृप्ताः अभवन्। ते परमविस्मयं प्राप्ताः—मानुषेषु किमु वक्तव्यम्? पुष्करे ब्रह्मणि स्थिते यज्ञः प्रवर्तमानः आसीत्। ततः, भीष्म, मुनयः संतुष्टाः, सरस्वतीं “सुप्रभा” इति नाम्ना, तथा “सरस्वती” इति सम्बोधितवन्तः। सरस्वतीं द्रुतगामिनीं, ब्रह्मयज्ञे दीप्तां दृष्ट्वा, सर्वे मुनयः ताम् अतीव महतीं मेने। एवं सा श्रेष्ठा नदी सरस्वती, पुष्करे, ब्रह्मार्थं मुनिसन्तोषाय च समुत्पन्ना। सरस्वती पञ्चधारा, पुण्यं पुण्यतरं चकार; सा सुप्रभा इति च, सरस्वती इति च, राजन्, कथ्यते।