सर्वे दानवाः—योनिभक्षः, वृषपर्वा, लिङ्गभक्षः, वैरुरुः, निःप्रभः, सप्रभः, प्रसिद्धः च, निरुदरः, एकचक्रः, महाचक्रः, द्विचक्रः, कुलसम्भवः, शरभः, शलभः, क्रपथः, क्रपथः, क्रथः, बृहद्वन्तिः, महाजिह्वः, शङ्कुकर्णः, महाध्वनिः, दीर्घजिह्वः, उर्कनयनः, मृदकायः, मृदप्रियः, वायुः, गरिष्ठः, नमुचिः, शम्बरः, विज्वरः, विभुः, विश्वक्सेनः, चन्द्रहर्ता, क्रोधवर्धनः, कालकः, कालकण्ठः, कुण्डदः, रणप्रियः, गरिष्ठः, वरिष्ठः, प्रलम्बः, नरकः, पृथुः, इन्द्रतापनः, वातापिः, केतुमान्, बलदर्पितः, असिलोमः, सुलोमः, बाष्कलिः, प्रमदः, मदः, शृगालमुखाः, केशी, शरदः, एकाक्षः, राहुः, वृत्रः, क्रोधविमोक्षणः च—एते चान्ये च बहवः महाबलिनः दानवाः ब्रह्माणं समन्तात् समवेत्य, तं वाक्यम् ऊचुः— “भगवन्, त्वया वयं सृष्टाः, न तु त्रिलोकी दत्ता, वरं तु उत्तमं सुरेभ्यः दत्तवानसि, तान् श्रेष्ठान् कृतवानसि। भगवन्, पितामह, अस्माकं यज्ञे किम् अत्र कर्तव्यम्? यत् अस्मदर्थं हितं स्यात्, तत् वद; यत् किमपि कार्यं, तत् कर्तुं समर्थाः वयम्। किम् एते दीनाः, अदितेः कुक्षिसम्भवाः देवा:? ते हि नित्यं अस्माभिः पराजिताः हताश्च। त्वं सर्वेषां पितामहः, अस्माकं च देवानां च; तव यज्ञसमाप्तौ, देवाः पुनः अस्मभ्यं प्रतिपाद्यन्ताम्। निश्चितं सम्पत्तौ कलहः भविष्यति; अद्य तु सर्वैः दानवैः सह वयं केवलं पश्यामः।” इति तेषां गर्वितं वचनं श्रुत्वा, श्रीमान् जनार्दनः, शक्रेण सह, शम्भुम् इदं वचनम् अब्रवीत्—“दानवश्रेष्ठाः ब्रह्मणा आहूताः, रुद्रसहिताः, अत्रागताः, विघ्नं कर्तुं प्रयत्नं कुर्वन्ति। यावत् यज्ञः समाप्तः न भवति, तावत् धैर्येण स्थितव्यम्; यज्ञे समाप्ते, देवाः सङ्ग्रामम् आरभन्ताम्। महाबाहो, त्वया मया च सह शक्रस्य विजयार्थं, पृथिव्याः दानवविनाशः कर्तव्यः। मरुतः द्विजातीनां परिचारकाः नियोजिताः; दानवानां सम्पदः गृहीत्वा, हविषि समर्पयेम। यदा ब्राह्मणाः आगमिष्यन्ति, जनाः च क्लिश्यन्ति, तदा तस्य पतनं करिष्यामः, सेवकत्वं प्राप्य।“ एवं विष्णुना उक्ते, ब्रह्मा उवाच—“एते दानुपुत्राः क्रुद्धाः, तव कोपं जनयितुम् इच्छन्ति। त्वं रुद्रैः सुरैः सह धैर्येण स्थित्वा, यज्ञे समाप्ते युगान्ते कर्म कुरु। अहं त्वां च एतान् दानवश्रेष्ठांश्च प्रेषितवान्; शमः वा कलहः वा, सर्वे तस्मिन्काले यथायोग्यं आचरन्तु।” पुनः पुलस्त्यः उवाच—ततः स्वयं ब्रह्मा दानवान् इदं वचनम् अब्रवीत्—“मम यज्ञे देवैः सह कलहः न भवेत्। सदा सौम्यभावेन मम कार्ये सहायाः भवत।“ दानवाः ऊचुः—“यथा त्वं आज्ञापयसि, पितामह, तथा सर्वं करिष्यामः। देवाः अस्माकं अपत्यानि; तैः न किञ्चिद्भयं।“ इति श्रुत्वा, पितामहः तैः तुष्टः अभवत्। तत्र किञ्चित्कालं तिष्ठन्तः, महर्षयः समवेताः। पितामहस्य यज्ञश्रवणेन केशवः तेषां पूजां स्वीकृतवान्। ततो पिनाकधारी देवः तान् आसनानि दत्तवान्। वसिष्ठः ब्रह्मणा प्रेरितः, तेषां पवित्रं पायः अर्पितवान्। पश्चात् गोदक्षिणां दत्त्वा, तेषां अक्षयकल्याणं पृष्ट्वा, पुष्करे वासं दत्तवान्, “अत्र स्थीयताम्” इति उक्तवान्। ततः सर्वे मुनयः, जटिलाः, मृगचर्मधारिणः, उत्तमं सरः शोभयन्ति स्म, यथा दिवौकसः गङ्गां शोभयन्ति। केचन मुण्डितमस्तकाः, केचन कपिलवाससः; केचन दीर्घश्मश्रवः, केचन विरलदन्ताः, केचन उन्मीलितलोचनाः। केचन स्थूलदेहाः, केचन प्रोत्फुल्ललोचनाः; केचन दीर्घकर्णाः, केचन विकृतकर्णाः, केचन विदारितकर्णाः। केचन दीर्घललाटाः, केचन विकृतललाटाः, स्नाय्वस्थिस्पर्शिनः; तेषां शुद्धचित्तानां मुनीनां उदराणि दृश्यमानानि। पुष्करतीर्थं समन्तात् दीप्तिमन्तं दृष्ट्वा, नरव्याघ्राः, पुण्यस्थानलुब्धाः, तस्य तीरे समवेताः। तत्र वालयखिल्याः महात्मानः, केचन शिलापेषकाः, केचन चूर्णभक्षाः, केचन शौचव्रतानुष्ठानिनः। केचन वायुभक्षाः, केचन जलाशिनः, केचन पत्रभक्षाः; बहवः विविधव्रतानुष्ठानिनः, केचन भूमिशयनाः। ते तत्र सरसि मुखं दृष्ट्वा, तत्क्षणात् सुन्दरमुखाः अभवन्; किमेतदिति विस्मिता, परस्परं अपश्यन्। तस्मात् पुण्ये स्थले मुखदर्शनात्, तेषां मुखानि सुन्दराणि अभवन्; तस्मात् तैः तपस्विभिः तद् 'मुखदर्शन' इति नाम कृतम्। स्नात्वा, नियमं कृत्वा, सुन्दररूपाः अभवन्, यथा देवपुत्राः, अतुलगुणसम्पन्नाः। ते दीप्तिमन्तः, हे नरश्रेष्ठ, सर्वे वनवासिनः तत्र स्थिताः, केवलं यज्ञोपवीतेन तीर्थं विभागयन्तः। ते अग्निहोत्रादीनि यज्ञकर्माणि च अकुर्वन्, चिन्तयन्तः, हे राजन्, तपसा पावितपापाः अभवन्।