तस्याः दिव्यभुजावलयमिव नागपाशं, सुराभरणैः भूषितं, देवीस्तनद्वयं सुन्दरं सममुद्गतसौष्ठवं च विराजते स्म। तस्याः त्रिवलिसुशोभितं नितम्बदेशं, दीप्तनितम्बगौरवं, गम्भीरनाभिं मनोहरमध्यभागे स्थितां च पश्यामः। सा विस्तीर्णनितम्बा, सुललितोरूयुगला, सुशोभनजानुयुग्मा, सुचरणयुगला च विराजते, मुखमपि तस्याः सुशोभनं बभूव। त्रैलोक्यधारिण्याः तस्याः पृथिव्यां सर्वे अभिलषितार्थाः सुलभाः; सा महाभाग्या, श्रेस्ठवर्णा, वरप्रदायिनी च। यः कश्चित् पुष्करतीर्थयात्रां कृत्वा तां पश्यति, स धन्यः; ज्येष्ठमासस्य पौर्णमास्यां तु तस्याः प्रमुख्यपूजा विधीयते। ये मनुष्याः तस्याः महिमानं ज्ञात्वा भक्त्या पूजयन्ति, तेषां पुत्रार्थं वा वित्तार्थं वा किञ्चन दुष्करं न भवति। ये कानने, महावने, वा सागरे निमग्नाः, चौरैः बद्धाः वा, तेषां सा परमा शरण्यैव। सा सिद्धिः, श्रीः, धृतिः, कीर्तिः, लज्जा, विद्या, विनयः, प्रज्ञा; सा सन्ध्या, रात्रिः, प्रभा, निद्रा, कालरात्रिश्च। अम्बा, कमला, माता, ब्राह्माणी ब्रह्मचारिणी, सर्वदेवमाता, गायत्री, परमस्त्रीति ख्याता। सा विजयः, जयः, पुष्टिः, क्षमा, दया; सदा सावित्र्याः कनिष्ठा भगिनी, पितामहस्य क्रिया च। सा अनेकवर्णा, विश्वरूपिणी, सुन्दरनेत्रा, ब्रह्मचारिणी, सुशोभनवपुः, विशाललोचना, भक्तजनरक्षिणी। नगराणि, पुण्यस्थानानि, आश्रमाः, वनानि च उपवनेषु च तस्याः वासः; सा महादेवी सर्वत्र विराजते। सर्वेषां ब्रह्मासनानां मध्ये, सा ब्रह्मणः वामभागे स्थितवती; दक्षिणे सावित्री, मध्ये ब्रह्मा पितामहः। या यज्ञवेदिका, याजकदक्षिणा, राज्ञां सिद्धिः, सागरसीमा च तस्यैव। ब्रह्मचारिणां दीक्षा, परमतेजः, तारकाणां ज्योतिः, लक्ष्मीर्नारायणसंस्थिता च सा। मुनिनां क्षमा, सिद्धिः च, तारा मध्ये रोहिणी सा; राजद्वारेषु, पुण्यस्थलेषु, नद्यः संगमे च सा। या पौर्णमास्यां पूर्णचन्द्ररूपा, नीतौ बुद्धिः, क्षमा, धृतिः, स्त्रीणां मध्ये उमादेवीति ख्याता, शोभनवर्णा। या इन्द्रस्य सहस्राक्षस्य सुन्दरदृष्टिः, मुनिनां धर्ममना, देवानां परमगम्यं सा। कृषकाणां मध्ये सीता, भूतानां मध्ये पृथ्वी, स्त्रीभ्यः सदा सौभाग्यप्रदा, धनधान्यप्रदा च। पूजिता सा रोगमृत्युभयं नाशयति; कार्तिकमासस्य पौर्णमास्यां विशेषतः पूज्यते। सा सर्वाभिलषितफलप्रदा, कल्याणदायिनी; यः कश्चित् एतां स्तुतिं पुनःपुनः पठति वा शृणोति वा, स सर्वार्थेषु सिद्धिं प्राप्नोति, अत्र संदेहो नास्ति। गायत्र्युवाच—यथा त्वया उक्तं, तथा एव भविष्यति, पुत्र। भीष्म उवाच—हे ब्रह्मन्, एषा अद्भुता कथा मया श्रुता, यत्र गायत्र्याः अभिषेकः अस्मिन्सभायाम् अभवत्। सावित्र्याः विरोधः, शापप्रदानं च तथा, विष्णुना सर्वत्र देव्या स्तुति च श्रुता। रुद्रेण दिव्यगायत्री स्तुता, तच्छ्रुत्वा परमात्मना विस्तारतः ब्रह्मणे कथितम्। तद् श्रुत्वा मम रोमाञ्चः प्रजज्ञे, मनः प्रशान्तं जातम्, परमं हर्षं च कौतुकं च मे अभवत्। श्रीमान् नारायणः भक्त्या ब्रह्मपत्नीं प्रति तां परमां स्तुतिं रचयित्वा गिरौ स्थापयामास। ततः विष्णुर्नम्रायै, सौम्यायै, स्वामिन्यै, तुष्टिपुष्टिप्रदं वचनं व्याहरत्। हे ब्रह्मन्, एष एव तव वक्त्रात् श्रुतः; ततः किम् अभवत्, किं तत्र कृतम् इति। तत्सर्वं यथाक्रमं वदितुम् अर्हसि; तच्छ्रवणेन मे शरीरं विशुद्ध्यति, न संशयः। पुलस्त्य उवाच—यदा स परमेश्वरः पुष्करे यजनं कुर्वन् आसीत्, तदा पूर्वकथा अद्भुता शृणु। कृतयुगादौ, यदा पितामहः यजमानः आसीत्, तदा मरीचिः, अङ्गिराः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, दक्षः प्रजापतिः, सर्वाभरणभूषिताः, तेजस्विनः, प्रणम्य स्थिताः। अप्सरसां गणाः विष्णोः, देवानां प्रभोः, पुरतः नृत्यं कुर्वन्त्यः आसन्; गन्धर्वाणां गीतैः आकाशे मोदमानाः। तत्र तु तुंबुरु, महाश्रुतिः, चित्ररथसेनः, ऊर्णायुः, अनघः, गन्धर्वाणां सहस्रैः सह गानं कुर्वन्तः। गोमायुः, सूर्यवर्चाः, सोमवर्चाः, त्रिणायुः, नन्दिः, चित्ररथः च; शालिशिरः त्रयोदशः, पर्जन्यः चतुर्दशः, कलिः पञ्चदशः, तारकः षोडशः। हाहा, हूहू, हंसः च महातेजाः—एते दिव्यगन्धर्वाः भगवन्तं गीतैः स्तुवन्ति। एवं तत्र अप्सरसः नृत्यं कुर्वन्त्यः, धाता, अर्यमन्, सविता, वरुणः, अंशुः, भगः अपि; इन्द्रः, विवस्वान्, पूषा, त्वष्टा, पर्जन्यः च—एते द्वादश आदित्या दीप्ततेजसः। एवं स महोत्सवः तत्र अभवत्, सर्वे देवगणाः, मुनयः, गन्धर्वाः, अप्सरसो विष्णुं स्तुवन्तः, गायत्र्याः महिमानं कीर्तयन्तः, परमं सौम्यं, सौभाग्यं, सिद्धिं च प्राप्नुवन्ति।