राजर्षिर्नारदः महर्षिं पुलस्त्यं प्राञ्जलिरिदं पप्रच्छ—“केचन परधनं हरन्ति, केचन परदोषैः मोहिताः भवन्ति; कथं ते नरकं न यान्ति? एतत् सत्यमाख्यातु मे, ब्रह्मन्। किं वा लघुना दानविधिना, किं वा सुलभेनोपायेन पापं विनश्यति? एतन्मे वक्तुमर्हसि, भगवन्।” एवं पृष्टे पुलस्त्यः प्रहृष्टः सञ्जग्राह—“शृणु, महाभाग! एष रहस्यः परमदुर्लभः, न कदापि विष्णुना, न ब्रह्मणा, नापि देवेन्द्रेण, नापि सुरैः कश्चन प्रकाशितः। त्वं तु यच्छ्रद्दधानः पृच्छसि, तस्मात्ते वक्ष्यामि, द्विजश्रेष्ठ! यदा माघमासः आगच्छति, तदा शुचिः स्नातः संयतः च, कामक्रोधमदमत्सरलोभनिन्दाभ्यः विमुक्तः, देवानां नाथं स्मरन्, पादयोः जलैः प्रक्षालित्य, भूमौ पतितं गोमयं तिलैः वस्त्रकण्डकदलेन च संयोज्य, लघुं पिण्डं निर्माय, तस्य संख्या पुनः विचार्यते न; माघमासे यदि आषाढा नक्षत्रं स्यात्, कृष्णपक्षे मूलं वा, एकादश्यां वा व्रतं समाचरेत्, शुभे काले। तत्र विधिं शृणु—स्नात्वा, सम्यक् शुद्धचित्तः, देवानां नाथं पूजयित्वा, कृष्णस्य नामानि जपेत्, विशेषतः यत्र दोषः स्यात्। रात्रौ जागरणं कुर्यात्, पूर्वं वह्नौ होमं कृत्वा, ईश्वरस्य पूजनं च; द्वितीये दिने पुनः हरिं पूजयेत्। चन्दनागुरु-करपूरैः, कृत्सरदानैः च, कृष्णस्य नामस्मरणं पुनः पुनः कुर्वन्, कुम्भफलैः, नारिकेलैः, बीजपूर्णपात्रैः, यदि तानि न स्युः तर्हि सुपारिकफलैः, विधिवत् अर्घ्यं दद्यात्, जनार्दनं पूजयित्वा। तत्र अर्घ्यदानकाले, 'हे कृष्ण, कृष्ण, दीनबन्धो, अनाथशरण्य, करुणासिन्धो, संसारसागरमग्नानां दयां कुरु। नमस्ते, पद्मनाभ, नमस्ते विश्वसृजन्, नमस्ते पुराणपुरुष, लक्ष्म्या सहितं मयाऽर्पितं अर्घ्यं गृहाण, जगन्नाथ!'—इत्येतद् अर्घ्यमन्त्रं जपेत्। अनन्तरं विप्रं पूजयेत्, तस्मै कुप्यं, छत्रं, पादुके, वस्त्रं च दद्यात्, 'कृष्णः मयि तुष्टो भवतु' इति वक्तुं युक्तम्। यथाशक्ति कृष्णवर्णां गावं द्विजश्रेष्ठाय दद्यात्, विवेकी तिलपूर्णं पात्रं दद्यात्। तिलाः स्नानाय, लेपनाय, हवनाय, पानाय च, यथाशक्ति द्विजाय दातव्याः; ये तिलाः अंकुरिताः, ते क्षत्रियाय दातव्याः। यावन्तः तिलाः स्नानादौ प्रयुज्यन्ते, तावन्ति वर्षसहस्राणि स्वर्गे पूज्यते; तिलदानेन, भक्षणेन, स्नानेन, लेपनदानेन, हवनदानेन, पानदानेन—एतेषां षड्विधेन पापं नश्यति। एवं श्रुत्वा नारदः कृष्णं प्रणम्य पप्रच्छ—'हे कृष्ण, कृष्ण, महाबाहो, नमस्ते, विश्वसृजन्! षट्तिलैकादश्याः व्रतस्य फलं किं? तस्य काचिदाख्यां च वद, यदि प्रसन्नोऽसि, यदुकुलोत्पन्न!' श्रीकृष्ण उवाच—“शृणु, राजन्! यथावृत्तम् आख्यास्यामि। पूर्वं पृथिव्यां काचिद् ब्राह्मणी आसीत्, सा नित्यं व्रतानुष्ठाने प्रवृत्ता, देवपूजननिरता च। सा मासोपवासेषु व्यस्ता, मयि भक्त्या युक्ता, कृष्णव्रतानि नित्यं कुर्वन्ती, मम पूजनाय समर्पिता। तपसा कृशदेहा सा, देवब्राह्मणकन्याभ्यः भक्त्या समन्विता। सा गृहस्थसामग्रीं सततम् अददात्, कठोरव्रतपरायणा च। किन्तु भिक्षुकान् न कदापि तर्पयामास, न च विप्रान् तुष्टाव। अथ कालेन महता, अहं चिन्तितवान्—नूनं तस्या देहः व्रततपसां शुद्धतया निर्मलः जातः। तपसा तेन विष्णुलोकः अपि तया प्रार्थितः; किन्तु अन्नदानं न कृतम्, येन परं तृप्तिः लभ्यते। तद्विज्ञाय, अहं भिक्षाटनरूपेण कपालधररूपं धारयित्वा पृथिवीं गतवान्। भिक्षापात्रेण भिक्षां याचमानः तस्यै उपस्थितवान्। सा माम् अपृच्छत्—'कस्मात् आगतः त्वम्, ब्रह्मन्? कुत्र गच्छसि? मम पुरतः वद।' पुनः अहं तस्यै उक्तवान्—'भिक्षां देहि, सुन्दरि।' सा कोपेन महता पीडिता, मृत्तिकां ताम्रपात्रे निक्षिप्य, तत्रैव अहं स्वर्गं पुनरगच्छम्। अनन्तरं कालेन सा तपस्विनी स्वदेहेनैव स्वर्गं प्राप्तवती। मृत्तिकादानात् रम्यं गृहं तस्यै लब्धम्, किन्तु तत्र धान्यराशिः नासीत्। सा तावद् गृहं निरीक्ष्य किंचिद् न दृष्टवती; ततो गृहात् निर्गम्य माम् उपागच्छत्। क्रोधवशेन सा माम् अवदत्—'बहुव्रतानि, कठिनतपांसि, नानापर्यायोपवासाश्च मया कृतानि; लोकपालकः भगवाञ्जनार्दनः पूजितः, तर्पितश्च; तथापि मम गेहे किमपि न दृश्यते।' तदा अहं तस्यै उक्तवान्—'गृहं गच्छ, सुमहाव्रते! शीघ्रं विविधानि जिज्ञासया युक्तान्युपसर्पिष्यन्ति।' देवपत्नीः तां द्रष्टुं समायान्ति; द्वारं न उद्घाटय, यावत् षट्तिलव्रतस्य माहात्म्यं न शृणोषि। एवं मया उक्ता सा मानुषी स्वगृहं गता। तावत् वाडव, देवपत्नीः तत्र समागच्छन्। ताः तां ऊचुः—'वयं त्वां द्रष्टुं समागताः, द्वारं उद्घाटय, सुन्दरि, त्वां द्रष्टुमिच्छामः।' मानुषी ताः अब्रवीत्—'यदि मां द्रष्टुमिच्छथ, तर्हि षट्तिलव्रतस्य माहात्म्यं विशेषतः निर्दिश्य द्वारमुद्घाटयिष्यामि।' श्रीकृष्ण उवाच—'तत्र तासां काचिद् षट्तिलैकादश्याः व्रतस्य माहात्म्यं न्यगदत्, अपरया तदन्यथा वर्णितम्; एवं मया मानुषरूपेण तत्र द्रष्टव्यं जातम्।' एवं श्रीपद्मपुराणे माघमाहात्म्ये षट्तिलैकादश्याः माहात्म्यं विस्तरेणोक्तम्।