तत्र देवाः यज्ञपशूनां स्वस्वांशान् हर्षेण गृहीत्वा तुष्टाः आसन्। तदा यज्ञस्य भागं विलम्बेन लब्धुम् इच्छन्तः देवाः वाक्यं ऊचुः—“कालातीतः यज्ञः कर्तव्यो नास्ति, यः तदा क्रियते सः फलहीनः भवति; एषा एव वेदेषु सर्वैः विद्वद्भिः दृष्टा नियमः।” तस्मिन्नेव समये वेदविद्भिः ब्राह्मणैः प्रवर्ग्यकर्म क्रियमाणम् आसीत्, द्वौ पयोमात्रौ तथा घृतं च अध्वर्युना यज्ञे प्रयुक्तम्। आह्वानात् द्विजातयः न आगच्छन्, यज्ञार्पणस्य तयारी यदा अभवत्, तदा देवी तद् दृष्ट्वा कोपिता अभवत्। देवी ब्रह्माणं सभायां मौनं स्थितं प्रष्टुम् आरब्धवती—“भगवन्, किम् एषा क्रिया युक्ता? यत् त्वया कृतम्, तत् उचितम् वा?” पुनः सापराधम् आरोपयन्ती व्याहरत्—“माम् इच्छया त्यक्त्वा त्वया पापम् कृतम्; या त्वया पत्नी कृताः सा मम पादधूल्याः तुल्या अपि नास्ति।” देवी पुनः उक्तवती—“यत् इह सर्वे जनाः सभायां स्थिताः, तेषां वाक्यं यथावत् कुरु; ते स्वामिनः इव सन्ति, तेषां आज्ञां यदीच्छसि तदा आचर। त्वया सौन्दर्येच्छया लोकनिन्द्यं कर्म कृतम्; न त्वं पुत्राणां पौत्राणां च पुरः लज्जां अकरोत्, भगवन्। इच्छया कृतं कर्म दोषयुक्तम्; त्वं देवानां पितामहः ऋषीणां च प्रपितामहः असि। स्वकीयम् शरीरम् दृष्ट्वा, लोकमध्ये कृतं कुत्सितं कर्म कथं न लज्जां अनुभूतवान्? अहम् अपि अपमानिता, भगवन्। यदि एषा ते दृढा निश्चयः, तदा स्थास्यसि, भगवन्, नमामि त्वाम्; किन्तु कथं मम सखिभ्यः मुखं दर्शयिष्यामि? पतिः माम् पत्न्यां स्थापयति—कथं एतत् वक्तुं शक्नोमि?” तदा ब्रह्मा उक्तवान्—“ऋत्विजः प्रेरितः, अहम् शीघ्रं अभिषेकानन्तरम् आगतम्; विना पत्न्या यज्ञः अत्र कर्तुं न शक्यते—पत्नीं शीघ्रं आनयतु। सा शक्रेण आनिता विष्णुना च मम दत्ता। अहम् तां स्वीकृतवान्, सुश्रोणि; यत् मया कृतम्, तत् क्षम्यताम्। पुनः त्वं दोषं न प्राप्स्यसि, धर्मज्ञे। त्वत्पादयोः पतितः, क्षमस्व, नमामि त्वाम्।” पुलस्त्यः उवाच—एवं उक्ता सा देवी कोपिता अभवत्, ब्रह्माणं शप्तुम् उद्युक्ता अभवत्। सा प्रार्थयति—“यदि तपः कृतम्, यदि आचार्याः तुष्टाः, तदा ब्राह्मणसभासु सर्वत्र, विविधेषु स्थलेषु, ब्राह्मणाः त्वां न पूजयन्ति, केवलं कर्तिके मासे वार्षिकं पूजनं भविष्यति। पृथिव्यां द्विजातयः केवलं तद् पूजनं करिष्यन्ति, अन्यत् न। एतत् ब्रह्माणं उक्त्वा, सा शतकृतुम् अपि अभाषत्। हे शक्र! त्वया गोपालिकां ब्रह्मणे दत्ता; तस्य क्षुद्रकर्मणः फलं त्वं प्राप्स्यसि। युद्धमध्ये स्थितः, त्वं शत्रुभिः बद्धः, दीनः, निर्बलः, शत्रुपुर्यां वसिष्यसि; महान् पराजयः प्राप्स्यसि, किन्तु शीघ्रं मुक्तः भविष्यसि।” शक्रं शप्त्वा, देवी विष्णुम् अपि अभाषत्—“भृगुवाक्येन मनुष्यत्वं प्राप्त्वा, त्वं पत्न्याः वियोगदुःखम् अनुभविष्यसि; तव पत्नी शत्रुना महोदधिं पारयिष्यते। यदुवंशे जातः, कृष्णनामा भविष्यसि; पशुषु दास्यं प्राप्त्वा, दीर्घं कालं विचरिष्यसि।” ततः दारुवने रुद्रः स्थितः, ऋषयः कोपिताः सन्तः तं शप्तवन्तः—“कापालिक! अधम! त्वं अस्माकं पत्न्यः इच्छसि; अतः आज तव गर्वितं लिङ्गं भूमौ पतिष्यति।” ऋषिशापेन नपुंसकः जातः, तव पत्नी गङ्गाद्वारे स्थित्वा त्वां सान्त्वयिष्यति। अग्निम् अपि देवी अभाषत्—“त्वं सर्वं भस्मसात् करोषि; पूर्वं मम पुत्रेण भृगुणा धर्मनिष्ठेन सृष्टः। अहं यया दग्धा, कथं पुनः दहामि?” जातवेदः, रुद्रः तव बीजेन त्वां प्लावयिष्यति; अशुचिषु तव ज्वाला अधिकं दीप्तिं करिष्यति। सावित्री ततः सर्वान् ब्राह्मणान् ऋत्विजः च शप्तवती—“दक्षिणा-हविषां लोभेन, वनानि वृथा चरिष्यन्ति। लोभात् तीर्थानि क्षेत्राणि च गच्छन्ति; परान्नेन तुष्टाः, स्वगृहे न तुष्टाः। अनर्हे यजमानाय यज्ञं कृत्वा, निन्द्यं दानं स्वीकृत्य, व्यर्थं धनं प्राप्य, व्यर्थं व्ययम् अपि भविष्यति। अतः मृतेषु मृतवत् भविष्यन्ति, न संशयः। इन्द्रं विष्णुं रुद्रं अग्निं च शप्तवती।” सावित्री क्रोधेन ब्रह्माणं ब्राह्मणान् च सर्वान् शप्त्वा, सभायाः निर्गता। अग्रे पुष्करं प्राप्त्वा, तत्र स्थिता। लक्ष्मी, शक्रस्य धर्मपत्नी, सुशोभना, तां अभाषत्। सा ताभ्यः युवतीभ्यः उक्तवती—“अत्र सभायां स्थातुं न इच्छामि; यत्र शब्दं न शृणोमि, तत्र गच्छामि।” ततः सर्वाः स्त्रियः स्वगृहाणि प्रत्यगच्छन्; सावित्री कोपिता ताः अपि शप्तुम् उद्युक्ता अभवत्। सा उक्तवती—“याः दिव्याः स्त्रियः माम् त्यक्त्वा गताः, अहम् अपि कोपात् ताः शप्स्यामि। लक्ष्मी एका स्थाने न वसिष्यति; सा चपला, चञ्चलचित्ता, मूढेषु वासं करिष्यति।” एवं सावित्री सभायाम् सर्वान् शप्त्वा, पुष्करे स्थितवती, लक्ष्मी च तां अभाषत्, अन्याः स्त्रियः स्वगृहाणि गताः, तथा देवी ताः अपि शप्तुम् उद्युक्ता अभवत्।