तृतीयं ब्राह्मणगणं कौशिकीति कथितं, एषः क्षेत्रः त्रिधा विभक्तः सर्वेभ्यः तेषां स्वत्वं प्रदत्तम्। ये बाह्यतः 'लोक' इति शब्देन जनाः कथ्यन्ते, तेषां एषः प्रदेशः न ज्ञेयः; विष्णुः तस्य संरक्षणं निश्चितं करोति। यद् दत्तं मया, तत् शाश्वतं अविच्छिन्नं भविष्यति; एवं उक्त्वा ब्रह्मा सम्पूर्णकार्यं दृष्टवान्। ते ब्राह्मणाः, मिलित्वा, क्रोधदुःखसमन्विताः, अतिथिसत्कारं अनुवर्तन्ते, वेदाध्ययननिष्ठाः च आसन्। एषः परमं क्षेत्रम्, पुष्करनाम, ब्रह्मणः नाम्ना प्रसिद्धम्; ये शान्ताः द्विजाः तत्र निवसन्ति, क्षेत्रनिवासिनः इति कथ्यन्ते। तेषां ब्रह्मलोकमध्ये किमपि दुर्लभं नास्ति; कोकामुखे, कुरुक्षेत्रे, नैमिषे ऋषिसंवादे वा। वाराणस्यां, प्रभासे, बदरिकाश्रमे, गङ्गाद्वारे, प्रयागे, गङ्गासागरसंयोगे च। रुद्रकोटौ, विरूपाक्षे, मित्रवनमध्ये च; सर्वेषु तीर्थेषु द्वादशवर्षसिद्धिः। तत्र मनुष्या षण्मासे सिद्धिम् आप्नुवन्ति, नृपतिश्रेष्ठ, पुष्करे तु ब्रह्मचर्यनिष्ठे संशयः नास्ति। सर्वतीर्थेषु एतत् परमं, सर्वक्षेत्रेषु एतत् उत्तमम्; सदा पूजितं, आराधनया, पितामहेन। अधुना अहं सवित्रीब्रह्मणोः संवादं विस्तरं कथयिष्यामि, यथा अनुभूतं, हास्यरूपेण महाविनिमयः। यदा सवित्री निर्गता, सर्वाः दिव्याः स्त्रियः समागच्छन्; विष्णोः प्रसिद्धा पत्नी, भृगुप्रसवा, तत्र आसीत्। लक्ष्मीः सदा आमंत्रिता शीघ्रं तत्र आगता; मदिरा महाभाग्या, योगनिद्रा श्रीसमृद्धिदायिनी च आगच्छन्। श्रीः पद्मनिवासिनी, भूति, कीर्ति, श्रद्धा बुद्धिमती, पुष्टि, तुष्टि—सर्वाः देव्या एकत्रिताः। सती दक्षकन्या, उमा, पार्वती, त्रैलोक्यसुन्दरी, स्त्रीशुभदायिनी। जया, विजय, मधुच्छन्दा, अमरावती, सुप्रिया, जनकान्ता—सर्वाः सवित्रीगृहं प्रविष्टाः। गौरी सहिताः, शोभितवसनाभूषिता, पुलोमाकन्या, शक्रपत्नी, अप्सराः च आगच्छन्। स्वाहा, स्वधा, धूमोर्णा सुन्दरमुखी, यक्षी, राक्षसी, गौरी महाधन्या। मनोजवा वायुपत्नी, ऋद्धि कुबेरप्रिया, देवकन्याः, दानवपत्नीः च आगच्छन्। सप्तर्षिपत्न्यः, ऋषिप्रिया स्त्रियः, भगिन्यः, कन्याः, विद्याधरीसमूहाः च। राक्षसीस्त्रियः, पितृकन्याः, जगन्मातरः, वधूः, स्नुषाः, सर्वाः सवित्रीं अनुगन्तुम् इच्छन्। सर्वे आदित्याः, दक्षकन्याः, एकत्रिताः; ताभिः परिवृता, पुण्यशील ब्रह्माणी, पद्मनिवासिनी, प्रस्थितवती। एकैः मधुराणि गृहीतानि, अन्यया शूपः, सुन्दरमुख्या फलेन पूरितं पात्रम्, ब्रह्मणः समीपं जग्मुः। केचित् भृष्टधान्यपात्राणि, अन्ये दाडिमानि, उत्तमवृक्षफलानि च गृहीतवन्तः। अन्ये करीरफलानि, पद्मानि, कुसुम्भकं, जीरकं, खर्जूराणि च। केचित् उत्तमनारिकेलानि, द्राक्षापूर्णपात्राणि, श्रिङ्गाटकफलानि च गृहीतानि। गन्धकर्पूरं, शुभजम्बूफलानि, आकृति, आमलकीफलानि, निम्बानि च केचित् गृहीतवन्तः। केचित् पक्वबिल्वफलानि, चिपिटं, सुन्दरमुख्याः कर्पासपुच्छं, कुसुम्भकवस्त्राणि च गृहीतानि। एवं विविधानि कर्माणि शूपैः कृत्वा, सर्वाः सुन्दरमुख्यः स्त्रियः सवित्रीसहिताः, शुभदर्शना, सहसा आगच्छन्। सवित्रीं तत्र आगच्छन्तीं दृष्ट्वा, इन्द्रः भीतः अभवत्; ब्रह्मा नम्न शीर्षा स्थितः, 'किं वदिष्यति?' इति चिन्तयन्। विष्णुः, रुद्रः, लज्जासमन्वितौ, अन्ये द्विजाः, सभासदः, देवाः, सर्वे भयाकुलाः अभवन्। पुत्राः, पौत्राः, भ्रातृपुत्राः, मातुलाः, भ्रातृगणः, ऋभवः—ये देवेषु अपि देवाः—सर्वे दुःखिताः 'किं सवित्री वदिष्यति?' इति स्थिताः। सा ब्रह्मणः समीपे स्थितवती, वस्तुतः गोपकन्या आसीत्। सा मौनं धृत्वा, सर्वेषां वचांसि शृण्वती; अध्वर्युना आहूतायाः, उत्तमवर्णा स्त्री न आगच्छत्। अन्याः, शक्रेण आभीरात् आनीता, विष्णवे दत्ता; रुद्रेण अनुमता, पितृणा दत्ता। कथं सा यज्ञे भागं स्वीकरिष्यति, अथवा यज्ञसंपूर्णता कथं भविष्यति? इति चिन्तयन्तः, पद्मजः प्रविष्टः। ब्रह्मा सभासद्भिः, ऋत्विग्भिः, देवैः परिवृतः आसीत्; तत्र ब्राह्मणैः वेदविद्भिः अग्नौ आहुति दीयमानाः। गोपकन्या पत्न्याः प्रकोष्ठे स्थितवती, मेषरज्जुकटिता, कषायवस्त्रधारिणी, परमपदं चिन्तयन्ती। पतिसंनिष्ठा, जीवनं तस्मिन्नेव, स्त्रीषु अग्रणी, सुषमा, विशालाक्षी, सूर्यसमा दीप्त्या। सा तत्र सभां सूर्यदीप्त्या प्रकाशयन्ती, शोभिता; ऋत्विजः अपि दीप्ताग्निं समीपं आगच्छन्।