ये ये अग्निहोत्रे भक्तिपूर्वकाः, जनार्दनभक्तये दृढनिश्चयाः, ब्रह्माणं तेजस्विनं सूर्यं च ये पूजयन्ति, तेषां न किञ्चिद् अमङ्गलं भवति, येषां चित्तं समत्वे प्रतिष्ठितम्। इत्युक्त्वा सः तत्र मौनं जग्राह। ततः सर्वे ते महादेवेन प्रसन्नेन वरं लब्ध्वा, सह सर्वैः दिव्यैः गच्छन्ति यत्र दिव्यपितामहः। विरिञ्चिं समुपस्थित्य तं सम्यक् स्तुत्य स्तोत्रैः तुष्टुवुः। तदा प्रसन्नः ब्रह्मा तान् उवाच—“मत्तः वरः वृण्यताम्।” ब्रह्मणः वचो श्रुत्वा, सर्वे द्विजश्रेष्ठाः हृष्टाः सञ्जज्ञिरे—“किं वरं वृणीमहि, ब्रह्मणि प्रीतिम् उपगते?” तदा ऊचुः—“अग्निहोत्राणि, वेदाः, शास्त्राणि विविधानि, प्रजालोकाश्च—एतानि सर्वाणि वरदानात् अस्माकं सन्तु।” एवं ब्राह्मणैः उक्ते, तत्र कोपः समुत्पन्नः—“कः भवति, कः श्रेष्ठः? वयं श्रेष्ठाः, अन्ये अपि तथा।” इति ब्रह्मणः द्विजातिभिः “न तथा, न तथा” इति वदद्भिः, ब्रह्मा तेषां कोपं दृष्ट्वा उवाच— “यतः भवन्तः सभायाः बहिः त्रिषु गणेषु स्थिताः, तस्मात्, द्विजाः, एकः मूलहीनः वृक्षः भवतु युष्माकम्। ये तु उदासीनाः स्थिताः, ते तथैव स्युः; ये शस्त्रधारिणः युद्धाय स्थिताः, ते तथैव सन्तु। तृतीयः ब्राह्मणानां गणः कौशिकाः इति अभिधेयाः। एष क्षेत्रः त्रिधा विभागः भवतु युष्माकम् सर्वेषाम्। ये बहिः ‘लोक’ इति शब्देन ‘जनाः’ कथ्यन्ते, एष देशः न विज्ञेयः; विष्णुः तं निश्चितं रक्षिष्यति। यद् अहं दत्तवान्, तत् शाश्वतम् अविच्छिन्नं च भविष्यति।” इत्युक्त्वा, ब्रह्मा ततः समापनं दृष्टवान्। ते ब्राह्मणाः, एकत्रिताः, कोपद्वेषयुक्ताः सन्तः, अतिथिपूजनपरायणाः वेदाध्ययनरताश्च अभवन्। एतत् परमं क्षेत्रं पुष्करनामकं ब्रह्मणः नाम्ना प्रसिद्धम्; ये शान्तात्मानः द्विजाः तत्र वसन्ति, क्षेत्रवासिनः स्मृताः। तेषां ब्रह्मलोके किञ्चिदपि दुर्लभं नास्ति—कोकामुखे, कुरुक्षेत्रे, नैमिषारण्ये ऋषिसंवादे वा। वाराणस्यां, प्रभासे, बदरिकाश्रमे, गङ्गाद्वारे, प्रयागे, गङ्गासमुद्रसङ्गमे च। रुद्रकोटौ, विरूपाक्षे, मित्रवने च—एतेषु सर्वतीर्थेषु द्वादशवर्षेण यद् साध्यते, तत् नरैः षण्मासाभ्यन्तरे लभ्यते, राजश्रेष्ठ। किन्तु पुष्करे, यदि ब्रह्मचर्ये चित्तं स्थिरं भवति, तत्र न संशयः। सर्वेषां तीर्थानां तद् परमं, सर्वेषां क्षेत्राणां तद् श्रेष्ठम्; सदा पूज्यं साधुभिः, भक्त्या पितामहेन। अधुना वक्ष्यामि सवित्रीब्रह्मणोः संवादम्, यथानुभूतं, हास्यपूर्वकं महद्द्वन्द्वम्। सवित्र्याः प्रस्थितायाः सर्वाः दिव्याः स्त्रियः समागच्छन्; विष्णोः ख्यातया भार्या, भ्रुगुप्रसूतिः लक्ष्मी, तत्रासीत्। लक्ष्मीः सदा आहूता शीघ्रं तत्र आगता; मदिरा महाभाग्या, योगनिद्रा श्रीदात्री च आगतः। श्रीः पद्मस्था, भूति, कीर्तिः, श्रद्धा प्राज्ञा, पुष्टि तुष्टिश्च—एता देव्योऽपि समागताः। सती दक्षकन्या, या उमा पार्वती च, शुभा सा, त्रिलोक्यां सौन्दर्यख्यातिः, स्त्रीणां सौभाग्यप्रदा च। जया विजयाः, मधुच्छन्दा, अमरावती, सुप्रिया, जनकान्ता—एता अपि सवित्र्याः शुभगृहं प्रविश्य। गौरी सहिताः, शोभायुक्ता, पुलोमात्मजा, शक्रपत्नी अप्सरसः सहिताः आगताः। स्वाहा, स्वधा, धूमोर्णा सुन्दरमुखी, यक्षी राक्षसी च, गौरी महाधन्या च आगताः। मनोजवा वायुपत्नी, ऋद्धिः कुबेरप्रिया, देवकन्याः, दानवपत्नीश्च आगताः। सप्तर्षिपत्न्यः, ऋषिपत्न्यः कुलीनाः, भगिन्यः, कन्यकाः, विद्याधरीगणाः अपि तत्र। राक्षस्यः, पितृकन्याः, जगन्मातरः, वध्वः, सूनुष्यः, सर्वाः सवित्रीं साकं गन्तुम् इच्छन्त्यः। सर्वे आदित्याः, दक्षकन्याः अपि समागच्छन्; ताभिः परिवृता पुण्या ब्राह्मणी पद्मस्था अग्रे जगाम। का चित् मधुराणि, या चित् शूपं, कन्या सुन्दरमुखी, फलपात्रं वहन्त्यः, सर्वाः ब्रह्मणः समीपं ययुः। काश्चित् लाजपात्राणि, काश्चित् दाडिमानि, काश्चिद् बिभ्रति हरितकीफलानि। अन्याः करीरफलानि, पद्मानि, कुसुम्भकं, जीरकं, खर्जूरानि च। काश्चित् श्रेष्ठनारिकेलानि, द्राक्षापूर्णपात्राणि, श्रृङ्गाटकफलानि च। गन्धान् कर्पूरं, शुभजाम्बूनि, अक्षोटान्, आमलकीफलानि, निम्बूकानि च वहन्त्यः। काश्चित् पक्वबिल्वानि, चिपिटम्, कुसुम्भकवासांसि, कर्पासपुच्कानि वहन्त्यः। एवं शूपैः विविधानि कर्माणि कृत्वा, सर्वाः कुलाङ्गनाः सवित्रीसहिताः, शुभदर्शना, सहसा समागच्छन्। सवित्रीं तत्र आगच्छन्तीं दृष्ट्वा, इन्द्रः भयाकुलः अभवत्; ब्रह्मा अपि शिरः नतं कृत्वा तिष्ठन्, मनसा चिन्तयामास—“किं मां वक्ष्यति इयं?