तदा ब्राह्मणाः तम् पापदर्शनं प्रेक्ष्य विविक्षया पप्रच्छुः—"केन गुरुणा तेयं प्रथा दर्शिता? किं कारणं यद् अस्मान् मध्ये मूढवद् वचनानि वदन् धावसि?" तदा स उवाच—"लिङ्गं ब्रह्मरूपं मम, योनिश्च जनार्दनः; एष बीजसमर्पणं यथान्यथा कृत्वा लोके क्लेशं जनयति। मया अयं पुत्रः सृष्टः, तेन च अहं अपि जातः; महादेवस्य हेतोः सृष्टिः जाताऽपि, हिमालये पत्न्यपि निर्मिता। उमा रुद्राय दत्ता—का सा कन्या, वद मे? त्वं मोहिता न जानासि; भवतु, भगवती मध्ये वदतु।" नैवैतदाचारः कदापि ब्रह्मणा कृतः, न विष्णुना दर्शितः, नापि गिरीशेन ब्रह्महत्या कृत्वा। किमर्थं तर्हि त्वं देवं निन्दसि—"अद्य त्वया दण्डनीयः" इति? एतेन प्रकारेण तं ब्राह्मणाः ताडयन्ति स्म। तदा शंकरः, राजन्, सस्मितं सर्वान् ब्राह्मणान् उवाच—"न वा मां जानीत, ब्राह्मणाः? अहं उन्मत्तो, विमूढधीः; सर्वे यूयं दयालवः, सख्ये स्थिताः, तथापि मां ब्रह्मरूपेण अवगम्य, हरं विगणय्य, एतानि वचनानि वदथ।" ते द्विजश्रेष्ठाः तदेव देवस्य मायया मोहिताः स जटिलं हस्तपादमुष्टिभिः ताडयन्ति स्म। दण्डैः शूलैश्चापि तं विकृतवेषधरं ताडयामासुः; ब्राह्मणैः पीडितः स भगवान् क्रुद्धः अभवत्। तदा स देवः शापमदात्—"वेदविहीनाः भविष्यथ, जटिलाः, यज्ञपतनाः, परस्त्रीगामिनः। वेश्याभिः, द्यूतैश्च संलग्नाः, पितृमातरविहीनाः, न पुत्रो न पितृद्रव्यम् नापि विद्या स्थास्यति। सर्वे मोहिताः, इन्द्रियविहीनाः, तीक्ष्णभिक्षाम् आश्रित्य, परान्नभोजिनः भविष्यथ।" "स्वधार्यं कृत्वा, निःस्पृहाः, अधार्मिकाः; ये तु ब्राह्मणाः मयि उन्मत्तवपुषि दया दर्शितवन्तः—" तेषां वित्तं, पुत्राः, दासदास्याः, जीविकोपायः, स्त्रियश्च कुलसम्भूताः यदि अहं तुष्टो भूयासं, तदा स्थितं भविष्यति।" एतद्विधाय शापवरौ भगवान् अन्तर्हितः। तस्मिन्नन्तर्हिते ब्राह्मणाः शंकरमिव तं देवेश्वरं मनीषुः। ते यत्नेन विचरन्तः तम् अदृष्ट्वा, व्रतानि पालयन्तः, पुष्करवनं गताः। तत्र मुख्यसरोवरस्नानं कृत्वा, शतरुद्रीयं जपन्तः, जपसमाप्तौ देवस्याकाशवाणी श्रुतिः—"न कदापि मिथ्यावचनं मया कृतम्, न मुक्तेषु अपि; नियमः स्थाप्ये पुनः सुखं दास्यामि। ये ब्राह्मणाः शान्ताः, दम्याः, दृढभक्ताः मयि—तेषां वेदवित्तकुलं न नश्यति। ये च अग्निहोत्रे, जनार्दनभक्तौ, ब्रह्मणि, भास्करे च पूजायाम् अनन्यचित्ताः—" "ये समचित्ताः, तेषां किञ्चिदपि अनिष्टं न स्यात्।" इति उक्त्वा स भगवान् तुष्णीं बभूव। तदनन्तरं देवेश्वरात् वरं लब्ध्वा, सर्वे ब्राह्मणाः एकत्रिताः दिव्यपितामहम् उपजग्मुः। विरिञ्चिं प्रेक्ष्य, संयुक्तस्तोत्रैः प्रीतिं कृत्वा, ब्रह्मा तान् तुष्टः उवाच—"वरं वृणीध्वम्।" तेन वचनेन सर्वे द्विजश्रेष्ठाः प्रमुदिता अभवन्—"किं वरं वव्रेयुः, ब्रह्मणि तुष्टे?" ते ऊचुः—"होमाः, वेदाः, विविधशास्त्राणि, प्रजालोकाः—एते सर्वे वरदानात् अस्माकं भूयुः।" एवं वदत्सु तेषु, तत्र द्विजेषु कोपः उत्पन्नः—"कः अस्माकं श्रेष्ठः? के वयं, के अन्ये?" इत्यादि। एवं द्विजाः 'नेति नेति' इति वदन्तः, ब्रह्मा तान् कोपपूर्णान् दृष्ट्वा उवाच—"यः युष्माभिः त्रिभिः गणैः सभाबाह्यत्वं प्राप्तम्, तस्मात् एकः मूलहीनः वनस्पतिः भवतु। ये तु उदासीनाः तिष्ठन्ति, ते उदासीनाः स्थास्यन्ति; ये शस्त्रधारिणः तिष्ठन्ति, ते तथैव। तृतीयो ब्राह्मणगणः कौशिकीति विख्यातः। एष क्षेत्रं त्रिधा विभाग्य भवतु।" "ये 'लोक'शब्देन बहिः प्रकीर्तिताः, तेषां एष प्रदेशः न विज्ञेयः; विष्णुना तु सदा रक्षितः। यत् मया दत्तं तद् अक्षयम् अविच्छिन्नं भविष्यति।" इत्युक्त्वा ब्रह्मा समापनं दृष्टवान्। ब्राह्मणाः चैक्येन, कोपद्वेषपूरिताः सन्तः, अतिथिपूजनं वेदाध्ययनं च निरताः। एतत् परमं क्षेत्रं, पुष्कराख्यं, ब्रह्मणः नाम्ना प्रसिद्धम्; ये शान्तद्विजाः तत्र वसन्ति, क्षेत्रवासिनः इति कथ्यन्ते। तेषां ब्रह्मलोके किञ्चिदपि दुर्लभं नास्ति; कोकामुखे, कुरुक्षेत्रे, नैमिषारण्ये ऋषिसंवादे, वाराणस्यां, प्रभासे, बदरिकाश्रमे, गङ्गाद्वारे, प्रयागे, सागरसङ्गमे, रुद्रकोटौ, विरूपाक्षे, मित्रवने च—एतेषु सर्वतीर्थेषु द्वादशवर्षसाध्यं फलं षण्मासाभ्यां लभ्यते, पुष्करे तु ब्रह्मचर्ये स्थितस्य संशयो नास्ति। सर्वेषां तीर्थानां परमं, क्षेत्राणां श्रेष्ठतमं; सततं पूज्यते ब्रह्मणा भक्त्या युक्तैः साधुभिः।