भगवतः साक्षात्संनिधौ तस्मिन्यज्ञवेद्ये ब्राह्मणाय वरं वृणीष्वेति वचनं प्रदत्तम्—"यद् यत्काम्यं तव हृदि तिष्ठति, तत्सर्वं दास्ये, मम किञ्चिदपि नास्ति निगूढम्, हे प्रभो।" तदाकर्ण्य ब्रह्मा उवाच—"नाहं तव किञ्चन वरं गृह्णामि; अहं दीक्षितः, सभायां स्थितः, सर्वेषां कामानां पूर्तिकर्ता अस्मि, यः मां यत्र इच्छति।" एवमुक्ते वरदेन तस्मिन्यज्ञकर्मणि, पितामहेन, रुद्रः प्रत्युवाच—"एवं भवतु" इति, ततः स्वयमेव तस्मात् वरमयाचत्। मन्वन्तरस्य समाप्तौ, भगवान् शम्भुः स्वबलात् पुनः ब्रह्मणः परमं स्थानं स्थापयामास। स चतुर्वेदविदां शिरोमणिः, तस्मिन्काले, देवः नगरीं निरीक्षमानः स्थितः। तत्र कौतूहलवशात् स ब्राह्मणानां संवादमण्डपे प्रविश्य, महेश्वरः तस्मिन्नेव उन्मत्तवेषे हव्यकुण्डे स्थितवान्। स ब्रह्मणो निवासं प्रविश्य, देवैः श्रेष्ठैः ब्राह्मणैश्च दृष्टः; केचन तं हसितवन्तः, अन्ये तु तिरस्कारं कृतवन्तः। अपरे ब्राह्मणा उन्मत्तं तम् रजसा छित्त्वा, अन्ये बलदर्पिता इषुभिः दण्डैश्च ताडितवन्तः। ते तम् उपहसन्तः हस्तैः ताडयित्वा, केचन तापसाः जटाम् आदाय समीपम् आनयन्। ततः ते पृच्छन्ति—"कस्य शिक्षया एष व्रतोपदेशः कृतः? अत्र वाममार्गिण्यः स्त्रियः सन्ति; तासां कृते त्वया आगमनम्।" "कस्य गुरुणा एष शिक्षितः, पापकर्मदर्शिन्? किं वाक्यं प्रमत्तवत् वदन् अस्माकं मध्ये विचरस्य्?" एतेषां प्रश्नानां प्रत्युत्तररूपेण स उन्मत्तवेषधारी वदति—"लिङ्गं ब्रह्मरूपं मम, योनिः जनार्दनः; एष बीजं हुतं अन्यथा लोकाय क्लेशदायकम्। मया अयं पुत्रः उत्पादितः, तेनापि अहं जातः; महादेवस्य कृते सृष्टिः कृतवती, हिमालये पत्नी निर्मिता। उमा रुद्राय दत्ता—कस्य सा कन्या, वद? त्वं मोहितः, न जानासि; भगवती वदतु। नैतदाचरणं ब्रह्मणा कृतम्, न विष्णुना दर्शितम्, नापि गिरीशेन ब्रह्महत्या कृत्वा। कथं तर्हि त्वं देवं निन्दसि, 'अद्य त्वया दण्ड्यः' इति?" एवं तैर् ब्राह्मणैः ताड्यमानः, शंकरः, नृपश्रेष्ठ, स्मितपूर्वकं सर्वान् ब्राह्मणान् उवाच—"न जानीत मां ब्राह्मणाः? अहम् उन्मत्तः, विमूढधीः; सर्वे यूयं दयालवः, मैत्र्यनिष्ठा, तथापि मां ब्रह्मरूपिणं हन्ता हरं विगणयन्तः, एतानि वचनानि वदथ।" तस्य देवमायया मोहिताः ते द्विजश्रेष्ठाः जटिलं तं हस्तपादमुष्टिभिः ताडयन्ति। दण्डैः शूलैश्च तं उन्मत्तवेषं ताडयन्तः, ते ब्राह्मणाः तं संतापयन्तः, स कोपमाविशत्। ततः स भगवान् शापमदात्—"यूयं वेदविहीनाः भविष्यथ, जटिलाः, यज्ञपतनाः, परदाररताः। वेश्याभोगपराः, जुआराः, पितृमातरविहीनाः; न पुत्रः, न पित्र्यं धनं, न ज्ञानं स्थास्यति। सर्वे मोहिताः, इन्द्रियहीनाः, भीषणभिक्षाशिनः, परान्नजीवन्तः।" "आत्मन्याश्रयः, निरहंकारः, अधर्मनिष्ठः; ये तु ब्राह्मणाः दयां दर्शितवन्तः मयि उन्मत्तवेषे—" तेषां धनं, पुत्राः, दासदासी, जीविका, स्त्रियः च कुलजाः स्थास्यन्ति, यदि मया तुष्टिः।" एवं शापवरौ दत्त्वा, भगवान् तत्रैव अन्तर्धानं गतः। देवस्य प्रयान्ति, ब्राह्मणाः तम् शंकरं समाचिन्तयन्। यत्नेन अन्वेष्य अपि, तं न दृष्टवन्तः; ततः नियमपालनाय, पुष्करवनं जग्मुः। तत्र मुख्ये सरसि स्नात्वा, शतरुद्रियम् अनुवचन्; जपस्य समाप्तौ, देवः दिव्यया वाचा तान् सम्बोधयामास— "न कदापि मिथ्या उक्तं मया, मुक्तेष्वपि न; शमः यदा पुनः स्थाप्यते, तदा पुनः शुभं दास्यामि। ये ब्राह्मणाः शान्ताः, दमयुक्ताः, दृढभक्त्या मयि स्थिताः—तैः वेदः, धनं, वंशः च न नश्यति। ये चाग्निहोत्रनिष्ठाः, जनार्दनभक्तिपरायणाः, ब्रह्मपूजकाः, दीप्तसूर्योपासकाः—" "समत्वस्थितचित्तानां, न किञ्चिद् अनिष्टं भविष्यति।" इति उक्त्वा, स भगवान् तूष्णीं बभूव। एवं महादेवात् अनुग्रहम् लब्ध्वा, सर्वे ब्राह्मणाः सह, दिव्यपितामहम् उपजग्मुः। विरिञ्चेः पुरतः स्थित्वा, संयुक्तस्तोत्रैः तं तुष्टुवुः; स तुष्टः ब्रह्मा तान् उवाच—"वरं वृणीध्वम्।" ब्रह्मणः वचनेन, सर्वे द्विजश्रेष्ठाः प्रमुदिताः; "किं वरं याचामः, हे ब्राह्मणाः, यदा पितामहः तुष्टः?" ते ब्राह्मणाः प्रार्थयन्ते—"होमाः, वेदाः, विविधशास्त्राणि, प्रजालोकाः—एतानि सर्वाणि वरदानात् अस्माकं भूयुः।" तेषां वचनेन, कोपः तत्रैव उत्पन्नः—"कः त्वं, कः श्रेष्ठः? वयं श्रेष्ठाः, तथा अन्ये अपि।" एतद् 'नैवम्, नैवम्' इति वदन्तः, द्विजाः तत्रैव, ब्रह्मा तान् क्रोधयुक्तान् दृष्ट्वा उवाच— "यः यः त्रिसु समूहैः सभाबाह्यः स्थितः, तस्मात्, द्विजाः, एकः मूलहीनः कण्टकः भवतु। ये तु तत्र उदासीनाः स्थिताः, ते उदासीनाः एव स्युः; ये तु शस्त्रधारिणः, कटिधृतखड्गाः, युद्धाय स्थिताः...