कौतूहलवशेन दिवि स्थित्वा, सुरान् मोहयित्वा, कपर्दी पुष्करतीर्थे स्नानार्थं गतः। तत्र ब्राह्मणाः समागताः, ते परस्परं चिचिन्तुः—"इह कपालसम्भवे सन्निधौ हव्यकवचरणं कथं कर्तव्यम्? प्रजापतिना हि पूर्वं कपालानामशौच्यं निगदितम्।" तेषु एकः ब्राह्मणः सभायाम् अवदत्—"अहं कपालं निष्कासयिष्यामि।" तेन सभ्येनोत्क्षिप्तं कपालं स्वहस्तेन दूरं क्षिप्तम्। तत्र तस्य स्थाने पुनरन्यत् कपालमभवत्, तदपि पुनः निष्कासितम्। एवं द्वितीयं, तृतीयं, विंशति, त्रिंशदपि कपालानि सञ्जज्ञिरे। पञ्चाशत्, शतं, सहस्रं, दशसहस्राणि च—कपालानां नान्तः कश्चनाभूत्, हे विप्रश्रेष्ठ। तदनन्तरं, ते ब्राह्मणाः कपर्दिनमुपसृत्य, देवं प्रणम्य, तस्मिन्नेव पुष्करवने शरणं जग्मुः। ते वेदपाठैः सम्यग् स्तुतिं कृतवन्तः। सर्वे मिलित्वा हरं स्तुतवन्तः, तदा शिवः प्रसन्नः सञ्जातः। भक्त्या स ब्राह्मणेभ्यः स्वदर्शनं दत्तवान्। ततः स भगवान् तान् नतमुखान् ब्राह्मणान् प्रोवाच—"परोडाशहोमस्य सिद्धिः कपालं विना न स्याद्। मम वचनं शृणुत, हे ब्राह्मणाः; स्विष्टकृदंशो ममैव। यदि एवं क्रियते, सर्वं मम आदेशं साधयिष्यथ।" ब्राह्मणाः शम्भुम् ऊचुः—"एवं भवतु; भवतो वचनं वयं करिष्यामः।" ततः प्रभुः कपालं हस्ते गृहीत्वा भगवन्तं पितामहम् उपजगाम। स प्रोवाच—"वरं वृणीष्व, हे ब्राह्मण, यः कश्चन प्रियः कामो हृदि तव वर्तते। सर्वं दास्यामि, मम किञ्चिदपि नास्ति गुप्तम्, हे प्रभो।" ब्रह्मा उवाच—"नाहं त्वत्तो वरं गृह्णामि; दीक्षितोऽस्मि, सभायां स्थितः। यः कश्चन इच्छति, तस्मै सर्वं सम्पादयामि।" एवं वरदेन यज्ञे वदति पितामहे, रुद्रः प्रत्युवाच—"एवं भवतु," इति, ततः स एव वरं याचितवान्। यदा स मन्वन्तरः अतीतः, तदा स्वशक्त्या शम्भुः पुनः ब्रह्मणः श्रेष्ठस्थानं प्रतिष्ठापितवान्। स चतुर्वेदपारंगतो देवः तस्मिन् काले नगरीं निरीक्ष्य, कौतूहलात् ब्राह्मणानां संवादमण्डपं प्रविश्य, महेश्वरः पिशाचवेषे सन्न् अग्निसमीपे स्थितवान्। स ब्रह्मणो गृहम् प्रविश्य, देवैः विप्रश्रेष्ठैश्च दृष्टः। केचित् तं हसन्ति, अन्ये तु तिरस्कुर्वन्ति। अन्ये ब्राह्मणाः तं पिशाचं रजसा छित्वा, केचित् बलदर्पेण काष्ठैः शिलाभिश्च ताडयन्ति। हस्तैः ताडयित्वा, केचन तापसाः तस्य जटां गृहीत्वा समीपम् आनयन्ति। ते तम् अपृच्छन्—"कस्य निर्देशनात् एषा वृत्तिः त्वया कृताऽस्ति? अत्र वाममार्गिण्यः स्त्रियः सन्ति; तासां कृते त्वमागतः। कस्याचार्यस्य शिक्षया एषा वृत्तिः त्वया कृताऽस्ति, पापकृत्? किमर्थं त्वं प्रलापान् कुर्वन् अस्माकं मध्ये विचरिष्यसि?" तदा स उवाच—"लिङ्गं ब्रह्मरूपं मम, योनिः जनार्दनः; बीजं चेदं हुतं चेत्, अन्यथा लोकस्य क्लेशाय भवति। मया एषः पुत्रः उत्पादितः, तेनापि अहं जातः; महादेवस्य कृते सृष्टिः कृतवत्यहम्, हिमालये पत्नी च सृष्टा।" "उमा रुद्राय दत्ता—कस्य सा कन्या, ब्रूहि? त्वं मोहितः, न जानासि; स एव भगवाँस्स्तु वदतु। नैतदाचारः ब्रह्मणा कृतः, न विष्णुना दर्शितः, नापि गिरीशेन, ब्रह्मवधं कृत्वा। कथं तर्हि त्वं देवं निन्दसि—'अद्य त्वं दण्डनीयः' इति?" एवं स ताड्यमानः विप्रैः, शङ्करः स्मितपूर्वकं सर्वान् ब्राह्मणान् प्रोवाच—"न जानीत मम रूपं, हे द्विजाः? अहं पिशाचवद् उन्मत्तः; सर्वे यूयं दयालवः, सख्ये स्थिताः, तथापि ब्रह्मरूपेण मम प्रति एवं वचनं वदथ, यद्यपि अहं हरः।" तस्य देवस्य मायया मोहिताः ते द्विजश्रेष्ठाः जटिलं तं हस्तैः पादैः मुष्टिभिश्च ताडयन्ति। दण्डैः शूलैः चापि तं पिशाचवेषधरं ताडयन्ति। तैः विप्रैः पीडितः, स देवः क्रुद्धः अभवत्। तदा तैः शापः दत्तः—"यूयं वेदहीनाः भविष्यथ, जटिलाः, यज्ञपतनाः, परदाररताः। वेश्याभिः संयोजिताः, द्यूतव्रताः, पितृमातरविहीनाः, न पुत्रः, न पितृद्रव्यम्, न विद्या स्थास्यति। सर्वे मोहिताः, इन्द्रियहीनाः, भीक्षाशिनः, परान्नजीविनः।" "स्वजीवनं कुर्वन्तः, अनासक्ताः, अधार्मिकाः; ये तु ब्राह्मणाः मयि पिशाचरूपिणि दयां प्रदर्शितवन्तः—" तेषां धनं, पुत्राः, दासाः, दास्यः, जीविकोपायः, स्त्रियश्च वंशजाः स्थास्यन्ति, यदि अहं तैः तुष्टः स्याम्।" एवं शापं वरं च दत्त्वा, प्रभुः तत्रैव अन्तर्धानमगात्। तस्मिन् देवगते, ब्राह्मणाः तम् एव शङ्करं स्वामिनं मन्यमानाः। यत्नेन विचिन्वन्तः अपि तं न दृष्टवन्तः। ततः व्रतानि पालयित्वा, ते पुष्करवनं जग्मुः। मुख्ये सरसि स्नात्वा, ब्राह्मणाः शतरुद्रीयं जपन्तः स्थिताः। जपसमाप्तौ, देवः दिव्यया वाचा तान् प्रोवाच—"नाहं कदापि मिथ्या वदामि, मुक्तानामपि मध्ये। यदा अनुशासनं पुनः प्रवर्तते, तदा पुनः श्रेयः दास्यामि।" "ये ब्राह्मणाः शान्ताः, जितेन्द्रियाः, मयि दृढभक्त्या स्थिताः—तेषां वेदः, धनं, वंशश्च न कदापि क्षीयते।