ततः ब्राह्मणैः प्रार्थितः ब्रह्मा, "वाञ्छितं वरं देहि" इति याच्यमानः, तेषां यथेष्टं वरान् अदात्। या च देवी गायत्र्या दत्ता, सा सर्वैः अनुमोदिता; सा पुण्यशीला यज्ञस्थले देवतानां समीपे स्थितवती। तदा स यज्ञः शताधिकं दिव्यवर्षपर्यन्तं समृद्धिम् अवाप; हे कपर्दिन्, तदा त्वं याचकवेषेण यज्ञवाटिकायाम् आगतः। त्वया पञ्चशिरस्ककपालं महद् धार्यमाणं, सत्रे प्रविष्टं, यजमानब्राह्मणैः दूरस्थं दृष्ट्वा परिहृतः। "कथं त्वमत्रागतः, वेदविद्भिर् निष्कासितः?" इति ब्राह्मणैर् निर्गृह्य निन्द्यमानः अपि, महेश्वरः स्मितपूर्वकं सर्वान् ब्राह्मणान् उवाच—"एष यज्ञः पितृपावनः, सर्वान् तृप्तिदः।" केचन तं निष्कासयितुं प्रयासं कुर्वन्ति, किन्तु श्रेष्ठब्राह्मणाः कपर्दिनं प्राहुः—"भुक्त्वा खाद्यं ततः गच्छ।" कपर्दी तान् प्रत्युवाच—"भोजनानन्तरं गमिष्यामि, विप्राः।" इति उक्त्वा, कपालं पुरतः स्थापयित्वा, समुपविवेश। तस्य कर्म दृष्ट्वा ईश्वरः कौशलपूर्वकं व्याहरन्, कपालं भूमौ स्थापयित्वा, ब्राह्मणान् निरीक्ष्य उवाच—"पुष्करं स्नानाय गच्छामि, विप्रश्रेष्ठाः।" तैः शीघ्रं गन्तव्यम् इति प्रेरितः, स भगवान् तत्रतः निर्गतः। स कपर्दी स्नानाय पुष्करं गतः, देवाञ् मोहयित्वा, आकाशे स्थितः; तदा ब्राह्मणाः विचिन्तयन्तः—"कथं ह्यत्र हविः क्रियते, कपालस्य सभायाम् उपस्थिते? पूर्वं प्रजापतिना कपालं अशुचि इति निषिद्धम्।" तेषां मध्ये कश्चन ब्राह्मणः उक्तवान्—"अहं कपालं निष्कासयामि।" स तद् उत्थाप्य, स्वहस्तेन दूरं क्षिप्तवान्। तत्र पुनरन्यत् कपालं समुत्पन्नम्, तदपि पुनः निष्कासितम्; द्वितीयं, तृतीयं, विंशतिं, त्रिंशतं, पञ्चाशत्, शतं, सहस्रं, दशसहस्रं च—एवं कपालानां न अन्तः। तदा ते ब्राह्मणाः कपर्दिनं देवमभिगम्य, शरणं जग्मुः; पुष्करवनं प्राप्त्वा, वेदमन्त्रैः सम्यक् स्तुतिं कृतवन्तः। सर्वे संयुक्ताः स्तुवन्तः, हरः तैः तुष्टः अभवत्; भक्त्या शिवः तान् ब्राह्मणान् आत्मनः दर्शनं दत्तवान्। तदा स देवः तान् नम्रान् ब्राह्मणान् उवाच—"कपालं विना पुरोडाशसमाप्तिः न सिध्यति।" "मम आदेशं पालयत, विप्राः; स्विष्टकृत् भागः मम एव। यदि एवं कृतं, सर्वमम आदेशः सम्पूर्णः स्यात्।" ब्राह्मणाः शम्भुं प्रत्युवाचुः—"एवं स्यात्, आदेशः पाल्यते।" ततः प्रभुः कपालं हस्ते धारयन्, पुण्यं पितामहम् उपससार। "वरं वृणु, ब्रह्मन्, यत् ते हृदि प्रियं वाञ्छितं तिष्ठति; सर्वं दास्यामि, मम किञ्चित् नास्ति गुप्तम्।" ब्रह्मा उवाच—"नाहं त्वत्तः वरं गृह्णामि; दीक्षितः अस्मि, सभायाम् उपविष्टः। इच्छुकाय सर्वं साधयामि।" एवं वरदेन उक्ते, रुद्रेण पितामहः "एवं स्यात्" इति प्रत्युक्त्वा, तस्मात् वरं याचितः। ततः यदा सः मन्वन्तरः अतीतः, तदा भगवान् शम्भुः पुनः स्वशक्त्या ब्रह्मणः उच्चस्थानं स्थापयामास। स चतुर्वेदविद् देवः तस्मिन् काले नगरीं निरीक्ष्य, जिज्ञासया ब्राह्मणानां संवादगृहं प्रविष्टवान्; स एव मदवेषधरः महेश्वरः यज्ञवह्निसमीपे स्थितवान्। स ब्रह्म्णो गृहम् प्रविश्य, देवैः श्रेष्ठैः च ब्राह्मणैः च दृष्टः; केचन तम् उपहसन्ति, अन्ये तु निन्दन्ति। अन्ये ब्राह्मणाः मदवेषधरम् उपरि रजः क्षिप्तवन्तः, अन्ये बलदर्पेण मुष्टिभिः काष्ठैः च ताडयन्ति। हस्तैः उपहसन्तः ताडयन्ति; केचन तापसाः तस्य जटां गृहित्वा समीपम् आनयन्ति। तेन पृष्टम्—"कस्य शिक्षया एष विधिः त्वया कृतः? अत्र वाममार्गिण्यः स्त्रियः सन्ति; तासां कृते त्वमागतः।" "कस्मात् आचार्येण एष विधिः दर्शितः ते, पापकृत्? किमर्थं त्वं पिशाचवद् वचनानि उच्चार्य, अस्माकं मध्ये धावसि?" "लिङ्गं ब्रह्मरूपं मम, योनिः जनार्दनः; बीजं हुतम् अन्यथा लोकदुःखहेतुः।" "मया एष पुत्रः उत्पादितः, तेन च अहम् अपि जातः; महादेवस्य कृते सृष्टिः, हिमालये पत्नी निर्मिता।" "उमा रुद्राय दत्ता—कस्य सा कन्या, ब्रूहि? त्वं मोहितः, न जानासि; साध्वी वदतु अस्माकं मध्ये।" "एष आचारः न ब्रह्मणा कृतः, न विष्णुना दर्शितः, नापि गिरीशेन ब्रह्महत्या कृत्वा।" "कथं तर्हि त्वं देवम् उपालिप्ससि, 'अद्य त्वं दण्डनीयः अस्माभिः' इति?" एवं तैः ब्राह्मणैः ताड्यमानः, शङ्करः, राजन्, सस्मितम् उक्तवान्—"न जानीत मम, विप्राः? अहं उन्मत्तः, ज्ञानहीनः; यूयं सर्वे दयालवः, स्नेहे स्थिताः, तथापि मां ब्रह्मरूपिणं हरेति, एवं वदथ।" स देवमायया मोहिताः द्विजश्रेष्ठाः तं जटिलं हस्तैः पादैः मुष्टिभिः च ताडयन्ति। दण्डैः शूलैः च अपि मदवेषधरं ताडयन्ति; तैः ब्राह्मणैः पीडितः सः कोपाविष्टः अभवत्।