हरिः ॐ। तदा कन्ये कथं केन तव जटाः रक्तसूत्रेण भूषिताः इति पृष्टवत्यां भगिन्यां, स्वयं भगवान् हरिः तां वाचं श्रुत्वा प्रत्युवाच। सः उवाच—अस्माभिः एषा कन्या अत्रानेता भार्याकार्ये नियुक्ता च, ब्रह्मणा चास्याः समर्पिता; अतः निरर्थकवचनं मा कुरु। एषा कन्या सद्गुणवती, सौभाग्यवती, कुलस्य सर्वस्य च प्रीति हेतुर्भवति; यदि सा सद्गुणा न स्यात्, कथं सभायाम् आगता स्यात्? इति। एवं ज्ञात्वा, हे सुभगे, त्वं शोकं मा कुरु; एषा पुण्या कन्या तव ब्रह्माणं प्राप्तवती। यं पदं योगिनः योगनिष्ठाः, वेदविद् ब्राह्मणाश्च न प्राप्नुवन्ति, तत् तव कन्या प्राप्तवती। त्वां धर्मिष्ठां सदाचारिणीं धर्मनिष्ठां च विज्ञाय, अहं तां कन्यां विरिञ्चये दत्तवान्। एषया अभीरकन्यया दिव्यान् महान् लोकान् त्वं यास्यसि; तव वंशे अपि देवकार्यसिद्धये। अहं चात्रावतारं करिष्यामि, स एव मम लीला भविष्यति यदा नन्दादयः पृथिव्यां अवतीर्यन्ते। तेषां अवतरणे अहं तेषु मध्ये वत्स्यामि; सर्वाः तव कन्याः मया सह स्थास्यन्ति। तत्र न दोषो भविष्यति, न द्वेषः, न मत्सरः; गोपाः स्वकर्म कुर्वन्ति, नराणां न भयम्। न च अस्याः कर्मणः कदापि दोषः भविष्यति; विष्णोः वचनं श्रुत्वा ते सर्वे प्रणम्य जग्मुः। ते तदा ऊचुः—भगवन्, त्वया यः वरः दत्तः, स मे सत्यताम् आगच्छतु; धर्मस्थापनाय अस्माकं वंशे अवतारः भविष्यतु। तव दर्शनमात्रेण वयं स्वर्गवासिनः जाताः; एषा कन्या कल्याणी मम वंशं तारयिष्यति। 'एवं भवतु, देवेश,' इति तव वरदानं, महाबाहो। ततः स्वयं विष्णुना गोपाः तुष्टाः अभवन्। एवमेव ब्रह्मा अपि वामहस्तेन जल्पन् अवदत्; सा सुन्दरी स्वबान्धवानां पुरतः लज्जया स्थितवती। तदा सा गायत्री अभीरकन्या पृच्छन्ती दृष्ट्वा—'केनाहं नाम्ना कृतास्मि, केन चात्र प्राप्तास्मि?' इति उक्तवती। वामहस्तेन सर्वेषां पुरतः प्रणम्य, 'अत्राहं तिष्ठामि, मातः, ब्रह्माणं संप्राप्य,' इति अवदत्। 'सर्वलोकनाथं देवम् पतिं प्राप्तास्मि; न मया शोचनीयं, न त्वया, न पित्रा, न बान्धवैः। मम सखीमण्डलम्, भगिन्यः तेषां च पुत्राः गच्छन्तु; सर्वेभ्यः मम कुशलं निवेदय, अहं देवैः सहात्र स्थास्यामि।' इति उक्त्वा, सर्वेषां गच्छति, सा रूपवती गायत्री ब्रह्मणा सह दीक्षितमण्डपं प्रविवेश। ततः ब्राह्मणैः 'वाञ्छितान् वरान् देहि' इति याच्यमानः ब्रह्मा तेषां कामान् दत्तवान्। यदपि देवी गायत्र्या दत्तं तत् अनुमोदितम्; सा पुण्यवती यज्ञे देवानां समीपे स्थितवती। तदा यज्ञः शताधिकैः दिव्यैः वर्षैः समृद्धः; हे कपर्दिन्, त्वं तदा भिक्षार्थं यज्ञमण्डपं प्राप्तवान्। पञ्चशिरसा विशालकपालं धारयन्, त्वं ऋत्विजां भागिनां च दूरस्थः स्थितवान्, तैः परित्यक्तः। 'कथं त्वं अत्र आगतः, वेदवित् ब्राह्मणैः निषिद्धः?' इति तैः ब्राह्मणैः तिरस्कृतः, अपसारितश्च। तदा महेश्वरः सर्वान् ब्राह्मणान् स्मितपूर्वकं उवाच—'एषः पितृयज्ञः सर्वेषां तृप्तिदायकः।' केचन तं अपसारयितुं प्रयत्नं कृतवन्तः, परं श्रेष्ठब्राह्मणाः कपर्दिने ऊचुः—'भुक्त्वा अन्नं ततः गच्छ।' कपर्दी प्रत्युवाच—'हे ब्राह्मणाः, भुक्त्वा गमिष्यामि।' इति उक्त्वा, सः कपालं पुरतः स्थाप्य उपाविशत्। तस्य कर्म निरीक्ष्य, ईश्वरः कौशलं चकार; भूमौ कपालं स्थाप्य, ब्राह्मणान् अवलोक्य तिष्ठन्। सः अवदत्—'अहं पुष्करं स्नातुं गच्छामि, हे ब्राह्मणश्रेष्ठाः।' तैः शीघ्रं गन्तव्यम् इति प्रेरितः, सः परमेश्वरः तत्रतः निर्गतः। सः आकाशे स्थित्वा देवांश्च मोहितवान्; कपर्दिनि पुष्करं गच्छति स्नानार्थम्, तदा ब्राह्मणाः—'कथं अत्र हविः कार्यम्, कपालस्य सभायाम् उपस्थिते? प्राचीनकाले प्रजापतिना कपालं अशुद्धमिति उक्तम्।' सभ्यः कश्चन ब्राह्मणः उक्तवान्—'अहं कपालं निष्कासयामि।' तेन सभ्येन उत्थाप्य कपालं स्वहस्तेन निक्षिप्तम्। तत्रापि अन्यत् कपालं प्रादुरभूत्; पुनः निष्कासितम्; द्वितीयं, तृतीयं, विंशतिं, त्रिंशतिं च! पञ्चाशत्, शतं, सहस्रं, दशसहस्रं—न हि अन्तः कपालानाम्। ते कपर्दिनं देवं प्रणम्य शरणं जग्मुः; पुष्करवनं प्राप्त्वा, वेदपाठेन तं स्तोतुम् आरब्धाः। सर्वे मिलित्वा स्तुतिं कृत्वा, ततः हरः तैः तुष्टः; भक्त्या शिवः ब्राह्मणान् आत्मनं दर्शयामास। ततः देवः तान् भक्तनतांश्च ब्राह्मणान् उवाच—'कपालं विना पुरोडाशस्य समापनं न शक्यते।' 'मम वचनं कुरुत, हे ब्राह्मणाः; स्विष्टकृत् भागः मम। यदि एवं क्रियते, सर्वं मम आदेशः सम्पद्यते।' ब्राह्मणाः शम्भुम् ऊचुः—'एवं अस्तु, आदेशं ते करिष्यामः।' ततः प्रभुः कपालं हस्ते गृहीत्वा, पितामहम् उपससार। हरिः ॐ।