एकदा एकादशी देवी, या यदि निद्रा च जराव्याघातौ तस्याः अपहृतौ, त्रिलोक्याः विनाशं करिष्यति इति अभिहिता। तस्याः वचः श्रुत्वा भगवान् विष्णुः प्रत्युवाच। "यः मम अपि जयम् अकुरुत्, सः कथं त्वया विजितः स्यात्?" ततो एकादशी देवी उवाच, "भगवन्, तव कृपया अहं महादैत्यं हत्वा।" भगवान् विष्णुः पुनः उवाच, "मुनीनां देवतानां च त्रिलोक्ये सुखम् प्राप्तम्। वद, शुभे, यत् तव हृदये। तत् अहं निश्चितं दास्यामि, देवैः अपि दुर्लभम्।" एकादशी देवी सस्नेहम् उवाच, "यदि त्वम् मयि तुष्टः, भगवन्, यदि मया उक्तं सत्यम्, तर्हि एकं वरम् अहम् इच्छामि, लोकनाथ।" पुनः देवी प्रार्थयति, "देवाधिदेव, यत् अहम् इच्छामि, तत् त्वम् दत्तुम् अर्हसि, विश्वेश्वर। यदि सत्यम्, त्रयः वरान् मे दत्तुम् इच्छामि।" विष्णुः प्रत्यवदत्, "सत्यं सत्यं, धर्मज्ञे, त्रयः वराः ते दास्यामि। अत्र मिथ्या नास्ति।" एकादशी देवी पुनः निवेदयति, "देवाधिदेव, त्रिलोक्ये चतुर्षु युगेषु च सर्वत्र एव एषा व्यवस्था भवतु, प्रभो।" तदा प्रार्थयति, "तव प्रसादेन अहम् सर्वतीर्थेषु अग्र्या भवानि, विघ्ननाशिनी, सिद्धिदायिनी च।" तस्याः भक्त्या यः मां उपवसति, यः च त्वं भक्तः, जनार्दन, ते सर्वसिद्धिं प्राप्नुवन्ति, यदि त्वम् मयि तुष्टः, प्रभो।" "यः उपवासं, जागरणं, एकभोजनं वा कुर्यात्, माधव, तेषां धनं, धर्मं, मोक्षं च दत्तुम् अर्हसि।" भगवान् विष्णुः प्रत्यवदत्, "शुभे, यत् त्वया याचितम्, तत् सर्वं भविष्यति। त्वम् सर्वकामान् दास्यसि, शुभे, अन्यथा न स्यात्।" "मम भक्ताः लोके, कार्तिके भक्ताः च, चतुर्षु युगेषु त्रिलोक्ये च प्रसिद्धाः स्युः, प्रभो।" "त्वम् महाशक्तिमती, एकादशीव्रतम् यः आचरति, तं अहम् मोक्षं दास्यामि—अत्र संशयः नास्ति।" "तृतीया, अष्टमी, नवमी, चतुर्दशी, विशेषतः एकादशी—एषा हरये प्रिया। सर्वतीर्थात् अधिकं पुण्यं; सत्यं सत्यं, अत्र संशयः नास्ति।" त्रीन् वरान् दत्त्वा, एकादशी महाव्रतम् हृष्टा, बलवती च अभवत्। "त्वम् शत्रुं नाशयति, परमं सिद्धिं दास्यसि, विघ्नान् नाशयति, सर्वकामान् दास्यसि।" "पार्थ, शुभा एकादशी, शुक्लकृष्णयोः समा; न तत्र भेदः, न प्रकाशः, न तिमिरम्; भेदं न कुर्यात्।" "यः सर्वव्रतान् आचरति, तेन भेदः न कर्तव्यः। दिवा वा रात्रौ वा, यः श्रद्धया शृणोति—" "एक तिथि उभयपक्षयोः अस्ति; एकादशी क्षीणा, त्रयोदशी अन्ते।" "मध्यभागे द्वादशी पूर्णा, तिस्रः तिथ्यः स्पृशति; सा हरिप्रिया, उपवासेन आचर्या, सहस्रएकादशीफलप्रदा।" "द्वादशीदिने उपवासपरिपूर्तिः सहस्रगुणं फलम् ददाति; अष्टमी, एकादशी, षष्ठी, तृतीया, चतुर्दशी—" "यदि पूर्वतिथ्या स्पृष्टा, न उपवासः; यदि परतिथ्या स्पृष्टा, तदा उपवासः। एकादशी दिवा रात्रौ, प्रातः भागेन।" "सा तिथि त्याज्या; द्वादशीयुक्ते उपवासः। इति उभयपक्षयोः नियमः उक्तः।" "एकादशीदिने उपवासं निश्चितं कर्तव्यम्; यः एवं करोति, स वैष्णवधामं गच्छति, यत्र गरुडध्वजः विष्णुः तिष्ठति।" "धन्याः ते जनाः लोके, ये विष्णुभक्ताः; यः एकादशीमाहात्म्यं सर्वदा पठति—" "सः सहस्रगोदानेन तुल्यं पुण्यं प्राप्नोति; दिवा वा रात्रौ वा, श्रद्धया शृण्वन्तः—" "ते ब्रह्महत्यादिपापात् विमुक्ताः, निश्चितम्। विष्णुधर्मस्य तुल्यं नास्ति, न गीता अर्थस्य; पापनाशाय एकादशीव्रतस्य तुल्यं नास्ति।" अथ युधिष्ठिरः भगवान् कृष्णं नम्रः पप्रच्छ, "हे कृष्ण, विश्वेश्वर, आदिदेव, लोकनाथ, कृपया मम कृते अनुग्रहं कुरु, विस्तरेण कथय।" "माघकृष्णपक्षे का एकादशी? तस्याः नाम, विधिः च कः? तद् विस्तरेण वद।" ततो दलभ्यः उवाच, "मर्त्यलोके जन्मनः प्राणिनः पापानि कुर्वन्ति; विविधैः पापैः, ब्रह्महत्यया अपि, पीडिताः।" "केचित् परधनं हरन्ति, केचित् परदोषैः मोहिताः; कथं ते नरकं न गच्छन्ति? ब्रह्मन्, सत्यं वद।" "किम् सुलभेन उपायेन, भगवन्, वा किम् लघुदानेन, पापं नश्यति? तद् वक्तुम् अर्हसि।" पुलस्त्यः प्रत्यवदत्, "अत्युत्तमं, महात्मन्! एषा गुह्यविद्या दुर्लभा, न केनापि विष्णुना, ब्रह्मणा, इन्द्रेण, देवैः च उक्ता।" "तव प्रश्नात्, द्विजश्रेष्ठ, अहम् कथयामि। यदा माघमासः आगच्छति, शुद्धः, स्नातः, संयतः—" "रागद्वेषमदमत्सरलोभदूषणैः मुक्तः, देवाधिदेवं स्मरन्, पादौ जलैः प्रक्षालयन्—" "भूमौ पतितं गोमयम्, तिलैः च वस्त्रेण मिश्रयित्वा, लघु गोलकं कुर्यात्।" "एकशतम् अष्टौ च, तत्र अधिकं चिन्तनं न आवश्यकम्; यदा माघमासः आगच्छति, यदि आषाढा नक्षत्रम् अस्ति—" "वा कृष्णपक्षस्य मूलम्, वा एकादशीव्रतम्, तदा शुभे काले, विधिं शृणु।" "देवाधिदेवम् पूज्य, स्नानं कृत्वा, शुद्धचित्तः, कृष्णनामानि जपेत्, विशेषतः दोषे वा।" "रात्रौ जागरणं कुर्यात्, प्रथमं होमं कृत्वा, देवाधिदेवम् पूज्य; द्वितीयदिने पुनः हरिं पूज्य।" एवं श्रीविष्णु-एकादशी-व्रत-महात्म्यस्य, त्रिलोक्ये सिद्धिदायिनी, पापनाशिनी, भगवत्कृपया, विधिः, फलम् च विस्तारतः उक्तम्।