तस्याः नेत्रयोः समता कमलस्य नास्ति, तस्य कर्णौ शङ्खवत् शुद्धजलस्यैव उपमा। अधरः तु तस्य प्रवालस्यापि अतिशयितः, असंशयं तस्मात् अमृतमिव अन्तर्भवति, यत् बहिः प्रवहति। यदि मया शतजन्मसु किञ्चिदपि पुण्यकर्म कृतं, तस्य प्रभावेन एष यः मम मनसि वाञ्छितः, पुनः पतिरस्तु। एवं सा गोपकन्या तन्मनसा निमग्ना सती, तस्मिन्नेव क्षणे ब्रह्मा यज्ञकारणाय शीघ्रं हरिम् अभ्यभाषत। तदा ब्रह्मणा उक्तं—"एषा भगवती गायत्री नाम, भगवन्," इति। ततः विष्णुस्तं ब्रह्माणं प्रत्युवाच। "अतः त्वं एतां भार्यां कुरु, जगत्पते; मया तुभ्यं दत्ता एषा, गान्धर्वविधिना विवाहं कुरुष्व, न विलम्बः कार्यः।" "अद्य एव हस्तं गृहाण, देव, न संशयं कुरु," इत्युक्त्वा ब्रह्मा स्वयं तां गान्धर्वविधिना विवाहं चकार। तां लब्ध्वा ब्रह्मा यज्ञाध्यक्षं प्रति उवाच—"एषा मम भार्या जाता, गृहे स्थापयतु।" तां हरिणाङ्ककुण्डलाभूषितां, शुक्लवस्त्रावृतां कन्यां, वेदविदः ऋत्विजः पत्निगृहं निनयुः। उदुम्बरदण्डधारी च मृगचर्माच्छादितः ब्रह्मा स्वतेजसा यज्ञमण्डपे विराजमानः आसीत्। तदा वेदविद्भिः ब्राह्मणैः भृगुणा सह यज्ञः आरब्धः; वेदविहितेन विधिना तैः कृतः स यज्ञः पुष्करे सहस्रयुगपर्यन्तं प्रवृत्तः। ततः भीष्मः पप्रच्छ—"द्विजश्रेष्ठ, तस्मिन्यज्ञे किमद्भुतं जातम्? कथं च तत्र रुद्रविष्णू उपस्थितौ?" "गायत्री आभीरकन्या सा तत्र पत्नीत्वेन किं चकार? धर्मज्ञैः किं कृतम्? सर्वं यथावत् आख्याहि।" पुलस्त्य उवाच—"राजन्, तस्मिन्यज्ञे यानि अद्भुतानि जातानि, तानि सर्वाणि कथयामि, एकाग्रचित्तेन शृणु।" रुद्रः तत्र सभायां प्रविश्य महदद्भुतं चकार; देवः तत्र ब्राह्मणसन्निधौ निन्दितरूपं धारयामास। विष्णुः तु किञ्चित् न चकार, कारणं तस्य तत्र पार्षदत्वम्। गोपबालकाः तु तस्याः गोपकन्यायाः वियोगं ज्ञात्वा न तुष्टाः। ताः सर्वाः गोपिकाः अपि तत्र ब्रह्माणं समुपेयुः; तां वेष्टनबन्धनया यज्ञसीम्नि स्थितां दृष्ट्वा—माता "पुत्र!" इति, पिता "पुत्रि!" इति, बन्धवः "भगिन्यः!" इति, सख्यः "सखे!" इति चुक्रुशुः। "कस्य त्वया नीताऽसि, रक्तलाक्षार्पितपादे! कः ते वसनं हरितवान्, कः च ते ऊर्णावस्त्रेण संवीतवान्?" "कस्य कन्या त्वं, केन ते जटाभिः रक्तसूत्रं बद्धम्?" इत्येवमुक्त्वा श्रीहरिः स्वयं प्रत्युवाच—"अस्माभिः एषा नीताऽसि, भार्यार्थं नियुक्ता; कन्यां ब्रह्मणा समर्पिता—अत्र व्यर्थं न वदत।" "एषा सती, सौभाग्यवती, कुलस्य प्रियंवदा; यदि न सती, कथं सभा प्राप्ता? अतः त्वं न शोचितव्या, एषा ते कन्या भगवंतं ब्रह्माणं प्राप्ता।" "योगनिष्ठाः योगिनः, वेदविदः ब्राह्मणाश्च, या स्थितिः तया प्राप्ता, तां न यान्ति। धर्मनिष्ठत्वं, सदाचारः, धर्मनिष्ठा त्वं ज्ञात्वा, एषा कन्या विरिञ्चये मया दत्ता।" "एषा आभीरकन्या त्वया सह दिव्यान् लोकान् गमिष्यति, तव वंशे च देवकार्यसिद्धये। अहं चत्रावतारं करिष्यामि, नन्दादीनां पृथिव्यां अवतीर्णे।" "तेषां अवतीर्णे अहम् अपि तत्र वत्स्यामि, सर्वाः तव कन्याः मया सह स्थास्यन्ति। न तत्र दोषः, न द्वेषः, न मत्सरः; गोपाः स्वकर्मणि प्रवर्तन्ते, मानवाः न भीतः स्युः।" "न चास्याः किञ्चिदपि दोषः भविष्यति; विष्णोः वचनं श्रुत्वा ते प्रणम्य निर्जग्मुः।" "देव, यद् अनुग्रहम् अदात्, स मे सत्यं भवतु; धर्मस्थापनाय अस्माकं वंशे अवतारः भवेत्।" "तव दर्शनात् वयं स्वर्गवासिनः भवन्ति; एषा कन्या शुभदात्री मम वंशं तारितुम् अर्हति।" "एवं भवतु, देवाधिदेव; तव अनुग्रहेण," इति विष्णुना गोपाः सान्त्विताः। ब्रह्मा अपि वामहस्तेन तेषां संवादं कृतवान्; सा लज्जिता सती स्नेहपूर्वं तत्र स्थिताऽभूत्। "केन मया नाम्ना समाख्याता, केन चात्र आगता?" इति दृष्ट्वा गायत्री आभीरकन्या उवाच। सा वामहस्तेन सर्वान् प्रणम्य उवाच—"अत्र स्थिता अस्मि, मातः, ब्रह्माणं समाश्रित्य।" "देवं पतिं लब्धवती, जगतां प्राचीनं स्वामिनं; नाहं शोचनीया, न त्वया, न पित्रा, न बन्धुभिः।" "मम सख्यः, भगिन्यः, तेषां पुत्रैः सह, गच्छन्तु; मम कुशलं सर्वेभ्यः निवेदयन्तु, अहं देवैः सहात्र स्थास्यामि।" तेषां निर्गतेषु, सा गायत्री सुन्दरी ब्रह्मणा सह शोभमाना यज्ञमण्डलं प्रविष्टा।