इन्द्रः एवम् उक्तः सम्यक् भूमिं सर्वां विचरन् यत्र यत्र स्त्रियः दृष्टवान्, ताः सर्वाः अन्यैः पतिभिः गृहीताः आसन्। तदा सः अभीरकन्यां अपश्यत्, या रूपेण समृद्धा, सुगन्धनासिका, सुनेत्रा च आसीत्; सा न देवता, न गन्धर्वी, न असुरी, न नागकन्या आसीत्। तस्याः सदृशी कन्या नास्ति, सा अतिशयशोभायुक्ता, देव्या लक्ष्म्या इव रूपेण शोभिता। तया मनस्य क्रियाः, रूपसम्पदा च एकत्रिताः; यत्र यत्र लोके विशिष्टः सौन्दर्यलक्षणः अस्ति, तत् सर्वं तस्याः अङ्गेषु संहितम्। सा तन्वी, उत्तमा कटिस्नाता, यद् यद् तस्याः शरीरं संबद्धम्, तद् सर्वं रूपेण शोभितम्। इन्द्रः तां दृष्ट्वा चिन्तयामास—यदि सा कन्या स्यात्। अन्यः देवः मम विना, पृथिव्यां एतादृशं पुण्यं न प्राप्तवान्; एषा रत्नरूपा स्त्री भाग्यवती पूर्वजायै। यदि सा कामिनी स्यात्, तदा मम प्रयासः सफलः स्यात्; इन्द्रः तां मेघश्यामलवर्णां, सुवर्णपद्मसदृशीं, प्रवालसदृशीं च दृष्टवान्। तस्याः अङ्गानि दीप्तिमन्ति, केशाः, कपोलाः, ओष्ठाः च शोभन्ते; सा कामवृक्षस्य नवपुष्पमिव। तस्याः हृदयम् कामेन दग्धम्, नेत्रे ज्वलन्ति; सृष्टिकर्ता कथं तां निर्मितवान्, यः तस्याः तुल्यां न दृष्टवान्। यदि सा स्वकौशल्येन निर्मिता, तदा कलाराजमार्गः सर्वोत्तमः; तस्याः स्तन्यौ, यौ दृष्ट्वा इन्द्रः सन्तुष्टः अभवत्। तस्याः स्तन्यौ न अतिशयविशिष्टौ, किन्तु हृदयम् सर्वस्य उत्तेजयेत्; ओष्ठौ स्पष्टं कामचिह्नितौ। यद्यपि केशाः किंचित् वक्राः, तथापि सेवकाय शान्तिं ददाति; केशाः अपि सुखदाः। दोषः अपि महतीं शोभां उपगम्य गुणः इव दृश्यते; तस्याः नेत्रे, भूषिते, कर्णाभिमुखे गच्छन्ति। ज्ञातारः वदन्ति—चेतना कारणात् उत्पद्यते; कर्णालंकारः नेत्रे, नेत्रालंकारः कर्णे। अत्र कुण्डलस्य, अञ्जनस्य वा स्थानं नास्ति; कटाक्षः हृदयेन विभक्तः न युक्तः। यः तव संबन्धः अत्र, सः दुःखवाहः कथं? सर्वं विकारं स्वभावगुणैः शोभां प्राप्नोति। मम वृद्धावस्थायां, शतशः क्षणानन्तरं, एतत् सौन्दर्यं दृष्टवान्; एषा कौशल्यस्य सीमा, सृष्टिकर्त्रा रूपेण प्रकाशिता। सा पुरुषाणां मनांसि स्नेहैः, लीलाभिः च उत्कम्पयति; इन्द्रः चिन्तयन् तस्याः रूपेण तेजः हृतम्। तस्य शरीरे रोमाञ्चः उत्पन्नः, नूतनसुवर्णसदृशीं तां दृष्ट्वा, पद्मदलदीर्घनेत्रां। देवेषु, यक्षेषु, गन्धर्वेषु, नागेषु, राक्षसेषु च, बहु स्त्रियः दृष्टाः, किन्तु तादृशं सौन्दर्यसम्पन्नां न कापि। यत् किमपि त्रिलोक्यां श्रेष्ठं, तद् सर्वं सृष्टिकर्ता तस्याः रूपे संस्थापितवान्। इन्द्रः तां पप्रच्छ—काऽसि त्वम्? कस्य कन्या? कुतः आगता? सुशोभितभ्रुवः, वद। किमर्थं एकाकिनी मध्यमार्गे तिष्ठसि? यानि भूषणानि तव अङ्गेषु, तानि तव शोभायै न, त्वं तेषां शोभा। न कापि देवी, न गन्धर्वी, न असुरी, न नागकन्या, न किन्नरी पूर्वं दृष्टा, तव नेत्रे तादृशं सौन्दर्यं न। बहुशः पृच्छितवान्, किन्तु उत्तरं न दत्तम्; सा कन्या कम्पमाना, लज्या, शक्रं प्रत्युवाच। वीर, अहं गोपालिका, अत्र गोदुग्धं, शुद्धं घृतं, दधि, तक्रं च विक्रीणामि। दधि, तक्रं, दुग्धं च, शत्रुसूदन, यत् इच्छसि, तत् गृहाण। एवं उक्तः शक्रः तां दृढं हस्तेन गृहीत्वा, विशालनेत्रां कन्यां ब्रह्मणः समीपं निनाय। सा तेन नीयमाना, पितरं मातरं च आह्वयत्—“पितः! मातः! भ्राता! अयं मां बलात् नयति।” यदि मम कार्यं अस्ति, पितरं पृच्छ; सः निश्चितं मां दास्यति—एष सत्यम्। का कन्या न इच्छेत् प्रेमयुक्तं पतिं? मम पिता धर्मनिष्ठः, तव किमपि न प्रतिषेधयेत्। अहं तं नमस्कृत्य तुष्टयिष्यामि; यदि सः तुष्टः स्यात्, सः मां दास्यति। पितुः मनः न ज्ञात्वा, कथं स्वं दास्यामि? धर्मः विस्तीर्णः, नाशः स्यात्; अतः अहं तव प्रसन्नता न इच्छामि। यदि पिता मां ददाति, तदा तव वशे स्थास्यामि। एवं उक्त्वा, शक्रः तां ब्रह्मणः पुरः निनाय, तत्र स्थाप्य तस्याः कृते वचः उक्तवान्। “त्वं अत्र नीताऽसि, विशालनेत्रे, शोकं मा कुरु, शोभायुक्ते।” तां गोपालिकां, गौः इव शुभ्रां, महाज्योतिषा दीप्तां दृष्ट्वा— तस्याः नीलपद्मसदृशे नेत्रे, पूर्णस्तन्यौ सुवर्णभित्तिसदृशे; कमला अपि तां स्वसदृशीं मन्यते। तस्याः उरू मदोन्मत्तगजदन्तसदृशे, नखाः रक्तदीप्ताः; सा दृष्ट्वा, कमला अपि स्वं अतीर्णां मन्यते, मनः मोहितम्। तां प्राप्तुम् इच्छित्वा, सा हृदयविहीनाऽभवत्; गोपालिका अपि दाने श्रेष्ठं स्वं मन्यते। यदि सः मां रूपात् गृहीत्वा इच्छति, तदा पृथिव्यां मम सदृशी भाग्यवती नास्ति। सः मां नीतवान्, मम दर्शनं प्राप्तम्; तेन त्यक्ता मृत्युः, तेन स्वीकृता जीवनसुखम्।