तत्र तस्मिन् गुहागहने विष्णुः निद्रायाम् स्थितः आसीत्। तदा महाबलयुद्धेन क्लान्तः स उन्नतयोगमायया मोहितः अभवत्। तस्यां गुहायाम् असौ दानवः पृष्ठतः प्रविश्य, मां सुप्तम् दृष्ट्वा, हृष्टमानसः अभवत्। स मां पराजितम् इति मत्वा, हरिं संशयन्, 'नूनम् एष दानवानाम् भीषणः मया हन्यते' इति निश्चित्य प्रविवेश। तदा तत्र विष्णोः शरीरे कन्या काचित् उत्पन्ना, या परमसौभाग्यवती दिव्यायुधधारिणी च आसीत्। सा तु तस्य तेजः अंशात् जाताऽतीव बलपराक्रमा आसीत्। तां दैत्यराजः मुरः नाम्ना, हे धनञ्जय, अदृष्ट। सः तया सह युद्धम् अकरोत्; कन्यका अपि तं युद्धाय समाह्वयत्। सा सर्वविद्यायुधधरणे निपुणा, तत्र भीषमे युद्धम् अकरोत्। तस्याः घोरनिनादैः महादैत्यः मुरः भस्मसात् कृतः। तस्य दानवस्य निधनानन्तरम्, तत्र भगवाञ्छ्रीविष्णुः प्रबुद्धः। पतितं दानवम् दृष्ट्वा, आश्चर्येण सन्तप्तः, 'कः खलु मम एष घोरशत्रुः हतः?' इति चिन्तयामास। तदा सा कन्या, कृपया घोरं कर्म कृतवती, इति उवाच—'एष दानवः येन देवगन्धर्वयक्षनागराक्षसान्, इन्द्रादीन् च सर्वान् स्वर्गात् अपास्य, हरिं सुप्तम् दृष्ट्वा, पृष्ठतः आगतः। यदि निद्रा जराश्च त्रिलोक्याः न नश्येत, सा कन्या त्रिलोक्यं विनाशयेत्।' तस्याः वचः श्रुत्वा, विष्णुः एवमुवाच—'येनापि अहम् अपि पराजितः, स कथं त्वया विजितः?' एकादशी प्रत्युवाच—'भगवन्, तव प्रसादेन अहम् एषं महादैत्यं हत्वा।' भगवान् उवाच—'त्रिषु लोकेषु मुनयः देवाश्च प्रमुदिताः। वरं वद शुभे! यद् इच्छसि हृदि, तद् अवश्यं दास्यामि, देवानामपि दुर्लभम्।' एकादशी उवाच—'यदि त्वं मयि तुष्टः, भगवन्, यद्युक्तं मया, तर्हि एकं वरं कामये हृदि, जगन्नाथ।' सा पुनः उवाच—'यद् इच्छामि तद् देवेश, त्वां प्रार्थये प्रभो। यदि सत्यम्, त्रीन् वरान् मे दत्तुम् अर्हसि, जगद्गुरो।' भगवान् प्रत्युवाच—'सत्यं सत्यं वदाम्यहम्, सुभगे, त्रयः वराः तव दास्यन्ते, नात्र मिथ्या।' एकादशी उवाच—'देवेश, त्रिषु लोकेषु चतुर्षु युगेषु यत्र कुत्रापि, मम प्रभावः स्यात्, प्रभो। तव प्रसादात् अहं सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठा, विघ्ननाशिनी, सर्वसिद्धिप्रदा देवी भूयासम्। ये मां भक्त्या उपोषयन्ति, ये च तव भक्ताः, जनार्दन, ते तव प्रसादेन सर्वसिद्धिं प्राप्नुयुः। ये यः उपोषणं कुर्वन्ति, जागरणं वा एकभोजनं वा, तान् माधव, धनं धर्मं मोक्षं च ददातु।' विष्णुः उवाच—'शुभे, यद् यद् वव्रे त्वया, तत् सर्वं भविष्यति। त्वं सर्वकामदायिनी भविष्यसि, अन्यथा न। मम भक्ताः, कार्तिके भक्ताः, चतुर्षु युगेषु त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धाः स्युः। अहम् एकादशीव्रतिनीं महाशक्तिम् मन्ये। ये मां पूजयन्ति, ते मोक्षं लभन्ते, न संशयः। तृतीया, अष्टमी, नवमी, चतुर्दशी, विशेषतः एकादशी—एषा तिथिर्हरिप्रियाः, सर्वतीर्थाद् अधिका, सत्यं सत्यं न संशयः।' एवम् अनघे, त्रिवरप्रदानं कृत्वा, एकादशी महाव्रतम् हृष्टबलासंपन्ना अभवत्। सा शत्रून् नाशयति, परमगति प्रदात्री च अस्ति, विघ्ननाशिनी सर्वसिद्धिप्रदा च। पार्थ, शुभा एकादशी शुक्लकृष्णयोः समानैव, न तत्र भेदः। सर्वव्रतिनां तिथौ भेदः न कर्तव्यः, दिवा वा रात्रौ वा भक्त्या शृण्वतः— एकैका तिथिः उभयपक्षयोः दृश्यते; यदा एकादशी हीना, त्रयोदशी अन्ते अस्ति। मध्ये द्वादशी पूर्णा, त्रयः तिथीः स्पृशन्ती, सा हरिप्रियः तिथिः उपोष्या, सहस्रैकादशीव्रतफलप्रदा। द्वादश्यां उपोष्य संकल्पविमोचनं कृत्वा, सहस्रगुणं पुण्यं लभ्यते। अष्टमी, एकादशी, षष्ठी, तृतीया, चतुर्दशी—पूर्वतिथिसंयुक्ता न उपोष्या; परतिथिसंयुक्ता उपोष्या। एकादशी पूर्णरात्रिदिवसं, प्रातरंशेन, तदा उपोषणं कर्तव्यम्। द्वादशीयुक्ता तिथिः उपोष्या। एवं शुक्लकृष्णयोः नियमः उक्तः। एकादश्यां एव उपोषणं कर्तव्यम्, न संशयः; ततो वैष्णवपदं प्राप्यते, यत्र गरुडध्वजः विष्णुः तिष्ठति। धन्यास्ते लोके विष्णुभक्ताः, ये एकादश्याः माहात्म्यं सर्वदा पठन्ति। तेन सहस्रगवां पुण्यलाभः स्यात्। दिवा वा रात्रौ वा भक्त्या शृण्वतः, ब्रह्महत्यादिपापात् विमुक्तिः। विष्णुधर्मस्य तुल्यं नास्ति, न गीतार्थस्य समम्, न च पापनाशाय एकादश्याः व्रतसमम् अस्ति। अथ युधिष्ठिरः उवाच—'भगवन् कृष्ण, जगन्नाथ, आद्यदेव, लोकनाथ, कृपया मयि दयां कृत्वा, एतद् सर्वं विस्तरशः वद।' 'माघस्य कृष्णपक्षे का एकादशी? तस्याः नाम किम्? कः विधिः? तन्मे सविस्तरं कथय।' दलभ्यः उवाच—'इह लोके जन्मनः प्राणिनः पापानि कुर्वन्ति, विविधैः पापैः क्लिश्यन्ते, ब्रह्महत्या आदिभिः।