ब्रह्मणा आज्ञापिते, सर्वे वृक्षा औषधयः च यानि किञ्चिद् उत्पद्यते न वा, तानि सर्वाणि दिशः सर्वतः वायुनाऽऽनीतानि। तानि सर्वाणि तत्र यज्ञपर्वते समागतानि। तस्य पर्वतस्य दक्षिणे पार्श्वे, सर्वे देवाः पर्वतसीम्नि उत्तरदिशि स्थिताः। गन्धर्वाः, अप्सरः, वेदविदः ऋषयः च पश्चिमे तस्मिन्महायज्ञे स्थानं प्राप्नुवन्। देवगणाः, दानवाः, असुरगणाश्च, सर्वे परस्परद्वेषं परित्यज्य, परस्परं सम्यक् प्रीताः आसन्। ते सर्वे ऋषीन् उपतस्थुः, तथा ब्राह्मणान् सेवंश्चक्रुः; ऋषयः, ब्रह्मर्षयः, द्विजातयः, तथा देवार्षयः अपि तत्र आसन्। सर्वे राजर्षयः दिशः सर्वतः समागत्य, चिन्तयामासुः—कः देवः अत्र यज्ञे पूज्यः स्यादिति। पशवः पक्षिणश्च कौतुकेन तत्र समाययुः; सर्ववर्णिनः ब्राह्मणाः हविर्भागस्य स्पृहा कृत्वा समागताः। वरुणः स्वयम् रत्नानि दत्तवान्, दक्षः स्वयम् अन्नं दत्तवान्; स वरुणलोकात् आगत्य, स्वहस्तेन पक्वान्नं वितरति स्म। वायुः नानारसाः आनयत्, सूर्यः रसान् अपचत्, सोमः भोजनं ससर्ज, बृहस्पतिः बुद्धिं प्रदत्तवान्। धनाध्यक्षः विभवान् वस्त्राणि च दत्तवान्; सरस्वती, गङ्गा, नर्मदा च तत्र उपस्थिताः। अन्याः सर्वाः पुण्यनद्यः, कूपाः, तडागाः, सरः, जलाशयाः, नानाविधाः सरांसि च तत्र आसन्। मुख्याः स्रोतांसि, अनन्तानि दिव्यसरांसि, सर्वे जलाशयाः सप्त समुद्राः च तत्र समुपस्थिताः। लवणेन, इक्षुरसेन, सुरया, घृतेन, दध्ना, क्षीरेण, जलैः च सह सप्त लोकाः, सप्त अधोलोकाः, सप्त द्वीपाः, तेषां नगराणि च तत्र आसन्। वृक्षा, लता, सर्वतृणानि, शाकानि, फलानि, पृथिवी, वायु, आकाश, आपः, च पञ्चमः अग्निः—एतानि सर्वाणि तत्र समवेतानि। सर्वाणि देहवन्तः, धर्मशास्त्राणि, वेदभाष्याणि, सूत्राणि, यानि किञ्चिद् ब्रह्मणा सृष्टम्, तानि अपि तत्र आसन्। निराकारं साकारं च, यत् किञ्चिद् सुस्पष्टं दृश्यते, तत् सर्वं तस्मिन् पितृयज्ञे तदा समुपस्थितम्। तत्र देवसभायां, ऋषिसंनिवेशे, अनादिनिधनः विष्णुः ब्रह्मणः दक्षिणे पार्श्वे स्थितः। वामे तु रुद्रः पिनाकधन्वा, अनुग्रहवान् प्रभुः स्थितः; तत्रैव महात्मना ऋत्विजां नियुक्तिः कृता। भृगुः होतारं रूपेण नियुक्तः, पुलस्त्यः श्रेष्ठोऽध्वर्युः अभवत्; मरीचिः उद्गाता नियुक्तः, नारदः ब्रह्मा नियुक्तः। सनत्कुमारादयः सदा्स्याः अभवन्; प्रजापतयः दक्षादयः, वर्गाः ब्राह्मणप्रधानाः अपि तत्र आसन्। ब्रह्मणः समीपे ऋत्विजां विन्यस्तिः अभवत्; तान् वैश्रवणः वस्त्राभरणैः शोभितान् व्यवस्थितवान्। द्विजातयः मुद्राभिः, कङ्कणैः, मुकुटैः अलङ्कृताः; चत्वारः, द्वौ, दश च—एवं षोडश ऋत्विजः आसन्। सर्वे ब्रह्मणा सुसम्मानिताः, श्रद्धया पूजिताः; युष्माभिः अपि अत्र यज्ञे तेषां सम्मानः कर्तव्यः। सावित्री मम पत्नीति ब्रह्मा प्रोक्तवान्; द्विजाः, यूयं मम शरणं; विश्वकर्माणं आहूय, ब्रह्मणः शिरःमुण्डनं चक्रे। यथाविधि श्रेष्ठद्विजातिभिः तद् यज्ञे कृतम्; तयोः दम्पत्योः क्षौमे वस्त्राणि ब्राह्मणैः निर्मितानि। वेदध्वन्या तैः ब्राह्मणैः स्वर्गं पूरितम्; क्षत्रियाः शस्त्रपाणयः जगतः रक्षणाय स्थिताः। वैश्या नानाविधानि पक्वान्नानि तत्र आस्वाद्य समुपकल्पयन्; तानि स्वादूनि, समृद्धानि, विविधानि च आसन्। यद् अदृष्टपूर्वम्, अश्रुतपूर्वम्, तद् दृष्ट्वा प्रजापतिः सन्तुष्टः अभवत्; स स्रष्टा, महाबलः, वैश्यान् प्राग्वाट इति नाम दत्तवान्। शूद्राः सदा द्विजातीनां पादसेवायाः यत्र नियुक्ताः; पादप्रक्षालनं, भोजनदानं, अवशिष्टशुद्धिं च तत्र कृतवन्तः। यदा तत्र तद् अकुर्वन्, तदा ब्रह्मा पुनः तान् उवाच—"सेवायै चतुर्थे स्थितौ स्थापिताः अस्मि," इति। स तान् एवं नियुक्तवान्—"सेवा द्विजातिभ्यः, क्षत्रबन्धुभ्यः, स्वबन्धुभ्यः च भवितव्या" इति। द्वारपालः इन्द्रः नियुक्तः, वारिदाता वरुणः, धनदः कुबेरः, गन्धवाहकः वायुः अपि नियुक्ताः। सूर्यः प्रकाशकः स्थापितः, माधवः अधिपतित्वं धारयति; सोमः सोमदायकः पन्थानः वामपार्श्वे स्थितः। सा पूजिता सावित्री, सती देवी, ऋत्विजा आहूता—"आगच्छ शीघ्रम्, हे देवि" इति। सर्वे अग्नयः दीक्षिते समये प्रज्वलिताः; सा तु स्त्रीभावात् विलम्बिता, कार्ये न समुपस्थितवती। "अत्र न किञ्चिद् द्वारे अलङ्कारं कृतम्, न च भित्तौ चित्रं, न च मंगलचिह्नं कर्तुम्, न पात्राणि प्रक्षालितानि; नापि लक्ष्मीः नारायणपत्नी आगता," इति सा चिन्तयामास। स्वाहा अग्नेः पत्नी, धूम्रोर्णा यमस्य, वारुणी वरुणस्य, गौरी वायोः, सुप्रभा अपि तत्र आसन्। ऋद्धिः कुबेरस्य पत्नी, गौरी शिवप्रियासु; मेधा, श्रद्धा, विभूतिः, अनसूया, धृतिः, क्षमा अपि तत्र उपस्थिताः। गङ्गा, सरस्वती, कन्यकाः च तत्र न आगताः; इन्द्राणी, चन्द्रपत्नी, रोहिणी चन्द्रस्य प्रिया अपि अनुपस्थिताः।