तदा ब्रह्मा भगवन्तं विष्णुं कमलनयनं, शत्रुसैन्यविनाशिनं, समुपेत्य उवाच— "यथा मम यज्ञः दानवान् विनाशयति, तथा त्वं अपि कर्तुमर्हसि।" पुनः सः प्रणिपत्य विष्णुं प्रार्थयामास— "नमस्ते, त्वां प्रणमामि; नम्रस्य मम कृते तथा सम्यक् व्यवस्थां कुरु।" तदा विष्णुः प्रहृष्टः प्रजापतिम् उवाच— "देवेश, भयम् उत्सृज; अहं दानवानां विनाशं करिष्यामि।" पुनः सः प्रतिज्ञां दत्तवान्— "यान्तः प्रतिहर्तारः ये यातुधानाः असुराश्च, तान् सर्वान् अहं हनिष्यामि; त्वं च शान्तः भव, पितामह।" एवं उक्त्वा विष्णुः तत्रैव स्थितः, यथाकालं सहाय्याय सज्जः। शुभाः वाताः प्रववुः, दश दिशः प्रकाशमानाः अभवन्। तेजांसि चन्द्रमा च प्रदक्षिणं चक्रतुस्तत्र; ग्रहाः नापीडयन्, अपि च समुद्राः प्रशान्ताः अभवन्। पृथ्वी रजसा रहिता, जलानि सर्वानन्ददायकानि, नद्यः स्वगत्या प्रवहन्त्यः, समुद्राः च न कम्पिताः। जनानां इन्द्रियाणि बाह्यानि च अन्तरङ्गानि च शुभानि; महर्षयः दुःखरहिताः वेदान् उच्चैः शुश्रावुः। तस्मिन् यज्ञे, हविर्दाने अग्नयः शुभाः अभवन्; धर्मनिष्ठाः जनाः पुण्यशीलाः हृष्टहृदयाः अभवन्। यदा विष्णुना प्रतिज्ञातं शत्रुविनाशनं श्रुत्वा, देवाः दानवैः राक्षसैः सह समागताः। भूतगणाः, प्रेताः, पिशाचाः च यथाक्रमं तत्र आगताः; गन्धर्वाः, अप्सरसो, नागाः, विद्याधरगणाः अपि। वृक्षाः, ओषधयः, यत् किमपि स्थावरं जङ्गमं च, ब्रह्मणः आज्ञया सर्वतः वातेन आनीतम्। ते सर्वे यज्ञपर्वतं प्राप्ताः, तस्य दक्षिणे पार्श्वे; देवाः उत्तरतः पर्वतसीम्नि स्थिताः। पश्चिमे गन्धर्वाः, अप्सरसो, वेदविदः ऋषयः तस्मिन् महायज्ञे स्थानं प्राप्तवन्तः। सर्वे देवगणाः, दानवासुरसमूहाः च, वैरं परित्यज्य, परस्परं प्रसन्नाः अभवन्। सर्वे मुनिसेवायाम्, ब्राह्मणसेवायाम् च, तत्पराः अभवन्; ऋषयः, ब्रह्मर्षयः, द्विजातयः, देवरर्षयः च तत्र उपस्थिताः। राजर्षयः सर्वतः समागताः, चिन्तयन्तः— "कः देवतानां पूज्यः स्यात् अस्मिन्यज्ञे?" इति। पशवः, पक्षिणः अपि कौतूहलात् आगताः; सर्ववर्णब्राह्मणाः हविप्राप्त्यर्थं समुपस्थिताः। वरुणः स्वयम् रत्नानि दत्तवान्, दक्षः स्वयं भोजनं दत्तवान्; सः वरुणलोकात् आगत्य, पक्तान्नं स्वहस्तेन वितरति स्म। वातः नानारसान् आनयत्, सूर्यः रसान् अपाचत्, सोमः अन्नं सञ्जग्मे, बृहस्पतिः बुद्धिं दत्तवान्। धनाधिपः विविधरत्नवस्त्रदानं चकार; सरस्वती नदी, गङ्गा, नर्मदा च तत्र उपस्थिताः। अन्याः सर्वाः पुण्यनद्यः, कूपाः, तडागाः, सरांसि, सरोवराणि, विविधानि जलाशयाः तत्र आसन्। प्रधानाः स्रोतांसि, दिव्यसरोवराणि, जलाशयाः, सप्तसमुद्राः च तत्र उपस्थिताः। लवणं, इक्षुरसः, सुरा, घृतं, दधि, क्षीरं, जलं च— सप्तलोकाः, सप्तपातालानि, सप्तद्वीपाः, तेषां नगराणि च तत्र आसन्। वृक्षाः, लतानि, सर्वतृणानि, शाकानि, फलानि; पृथ्वी, वायु, आकाश, जलं, अग्निः च तत्र आसन्। सर्वाणि भूतानि, धर्मशास्त्राणि, वेदभाष्याणि, सूत्राणि, यत् किमपि ब्रह्मणा निर्मितं तत् सर्वं तत्र आसीत्। निर्गुणं, सगुणं, साक्षात् दृश्यं, यत् किमपि प्रकाशमानं— तत् सर्वं तस्मिन् पितामहयज्ञे तदा आसीत्। तत्र देवसभायाम्, मुनिसङ्घेन सहितः, नित्यः विष्णुः ब्रह्मणः दक्षिणे पार्श्वे स्थितः। वामे पिनाकधारी, शंकरः, करुणासिन्धुः, स्थितः; तत्र महात्मना ऋत्विजां चयनः कृतः। भृगुः होतृ, पुलस्त्यः श्रेष्ठोऽध्वर्युः, मरीचिः उद्गाता, नारदः ब्रह्मा नियुक्ताः। सनत्कुमारादयः सदस्या अभवन्; प्रजापतयः दक्षादयः, गणाः च ब्राह्मणपुरोगमाः। ब्रह्मणः समीपे ऋत्विजां व्यवस्था कृताः; वस्त्राभरणैः भूषिताः, तान् वैश्रवणेन विन्यस्ताः। द्विजातयः मुद्राभिः, कुण्डलैः, किरीटैः च भूषिताः; चत्वारः, द्वौ, दश चान्ये— एवं षोडश ऋत्विजः। सर्वे ब्रह्मणा ससम्मानं पूजिताः; यूयं अपि अत्र यज्ञे तान् सदा सम्मानयितुमर्हथ। "एषा सावित्री मम पत्नी; यूयं द्विजाः मम शरणं।" इति ब्रह्मा उक्त्वा, विश्वकर्माणं आहूय, स्वशिरः मुण्डनं विधिवत् अकारयत्। यज्ञे द्विजश्रेष्ठैः तदनुष्ठितं; युग्मस्य ब्राह्मणैः क्षौमवस्त्राणि निर्मितानि। वेदघोषेण ब्राह्मणाः स्वरेण दिवं पूरयन्ति स्म; क्षत्रियाः शस्त्रधारिणः जगतः रक्षणाय स्थिताः। वैश्याः नानाविधानि भोज्यान्नानि तत्र निर्मितवन्तः; स्वादु, बहुलं च अन्नं तदा सञ्जातम्। अप्राकृतं दृष्ट्वा, अप्रश्रुतं श्रुत्वा, प्रजापतिः तुष्टः अभवत्; सृष्टिकर्ता प्रभुः वैश्यानां नाम 'प्राग्वाट' इति दत्तवान्। शूद्राः सदा द्विजपादसेवायाम् नियोजिताः— पादप्रक्षालनं, भोजनदानं, अवशिष्टशुद्धिः च। तत्रैव ते तदा तद् अकरोत्; ततः पितामहः पुनः तान् उवाच— "सेवार्थं चतुर्थे आश्रमे त्वां न्ययोजयम्।" एवं तस्मिन् महायज्ञे सर्वे देवाः, दानवाः, ऋषयः, गन्धर्वाः, ब्राह्मणाः, सर्वाणि भूतानि च, ब्रह्मणः आज्ञया, एकत्र समागताः, धर्मानुष्ठानं कृतवन्तः।