ततः ब्रह्मा कपिलः परमेश्वरः देवा ऋषयस्सप्त च त्र्यम्बकः श्रीमान् च, सनत्कुमारः महात्मा मनुश्च, भगवाञ्जनार्दनः प्रजापतिः प्राचीनदेवाश्च, सर्वे दीप्त्या वैश्वानराग्निसमाना यज्ञं समारभन्त। पुरा कमलकोषे यत्र पद्मयोनिः शयने स्थितः, तत्र देवाः ऋषिगणाश्च समुत्पन्नाः। एषा महात्मनः पौष्कराख्या प्रादुर्भावः प्राचीनः कथ्यते, यत्र वेदः स्मृतिश्च सम्यगस्ते। तत्र ब्रह्मणः समुत्पन्नः वेदमुखः वराहः, स देवश्रेष्ठः वराहरूपं समास्थाय तस्य साहाय्यं कर्तुमागतः। स तु पुष्करे कोकामुखतीर्थं विस्तीर्णं कृत्वा, वेदान् पदरूपेण, यूपं दंष्ट्रारूपेण, क्रतुम् हस्तरूपेण, वेदिम् वक्त्ररूपेण स्थितवान्। यस्य जिह्वा अग्निः, केशा दूर्वा, शिरः ब्रह्म, तपस्वी महातेजाः, नेत्रे अहोरात्रे, दिव्यः वेदाङ्गानि शरीरे, शास्त्रनिनादेन शोभितः। घृतं नासिका, स्रुक् चञ्चुः, सामघोषो वाणी, सत्यधर्मसम्पन्नः, कीर्तिमान्, कर्मवीर्यविशिष्टः। नखाः प्रायश्चित्तानि, स्थिरः, जानु यूपपशवः, यज्ञस्वरूपः, अन्त्राणि उद्गातृगणः, लक्षणं वह्निः, फलबीजमहौषधिरूपः। अन्तरात्मा वायुः, मन्त्राः स्थिराः, नितम्बौ आपः, शोणितं सोमः, स्कन्धौ वेदौ, गन्धः हविः, सर्वेषां देवपितृयज्ञेषु श्रेष्ठः। शरीरं पूर्ववेधिः, तेजस्वी, नानादीक्षाभिः पूजितः, हृदयम् दक्षिणा, योगी, महायज्ञस्वरूपः, महात्मा। पूर्वकर्मसु शोभमानः, प्रवर्ग्यपात्रपरिवर्तैः भूषितः, छायापत्न्या सह, मणिशिखरसमुन्नतः। यस्यात्मा सर्वलोकहिताय, स दंष्ट्रया पृथिवीं उद्धृत्य, स्थापयित्वा ताम् उचिते स्थाने, पृथिवीं धारयिता बभूव। हरिः पृथिवीं धारयित्वा मोक्षं प्राप, तथा प्राचीनवराहेण ब्रह्मणः श्रेयसे पृथिवी धृता। पुरा पृथिवी समुद्रे निमग्ना कमले उद्धृता, स च शमदमसमन्वितः दिव्ये कोकामुखे स्थितः। आदित्यैः वसुभिः साध्यैः मरुद्भिश्चैव, रुद्रैः सर्वोपकारकैः, यक्षराक्षसकिन्नरैः सह। दिशः चानुदिशश्च, पृथिवी नद्यः समुद्राः च, ब्रह्मा तेजस्वी, चराचरगुरुः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, एवं तत्र स्थितः। स ब्रह्मा वचनमुवाच— "कोकामुखतीर्थं त्वया सदा रक्षितव्यं भगवन्, अत्र यज्ञकाले गुह्यं संरक्षितव्यं च।" "एवं करिष्ये भगवन्" इत्युक्त्वा ब्रह्मा पुनः विष्णुं प्रत्युवाच— "त्वं हि मे परं देवः, त्वं परं गुरु, त्वं परं धाम, देवानां श्रेष्ठः, इन्द्रादिभ्यः परः।" "विकचविमलपद्मलोचन, रिपुसैन्यविनाशक, मम यज्ञेन यथा दानवा विनाश्यन्ते, तथा त्वया कर्तव्यम्।" "नमस्यन्तस्य मम तद्विधं विधानं कर्तव्यम्; नमोऽस्तु ते।" विष्णुरुवाच— "देवेश्वर, भयमपाकुरु, अहं दानवानां विनाशं करिष्यामि।" "ये चान्ते विघ्नकर्तारः यातुधानासुराश्च, तान् सर्वान् हनिष्यामि; सुखी भव पितामह।" इत्युक्त्वा स तत्र स्थितः, समये साहाय्यं कर्तुम् उद्यतः; शुभवाताः ववुः, दश दिशः प्रकाशन्त। दीप्तानि ज्योतिंषि चन्द्रमा च प्रदक्षिणं कृतवन्तौ, ग्रहाः न किञ्चिदपकारं चक्रुः, समुद्राः अपि शान्ताः। पृथिवी रजोरहिताऽभूत्, आपः सर्वान् प्रमोदनम् अवहन्, नद्यः स्वाभाविकं मार्गं ययुः, समुद्राः न कम्पिताः। जनानां इन्द्रियाणि बहिरन्तरं च शुभानि, महर्षयः शोकवर्जिताः वेदान् सस्वरं जपन्ति स्म। तस्मिन् यज्ञे हविर्दाने अग्नयः शुभाः, धर्मशीलाः प्रजाः हृष्टचित्ताः। विष्णोः सत्यप्रतिज्ञस्य रिपुविनाशवचनं श्रुत्वा, देवाः दानवराक्षसैः सह समागताः। भूतगणाः, प्रेतपिशाचाश्च, गन्धर्वाप्सरसो नागविद्याधरसमूहाश्च तत्र समुपस्थिताः। वृक्षौषधयः यच्चान्यद्वर्धतेऽवर्धते वा, ब्रह्मणा आज्ञापितं, सर्वतः वायुणा समानीयम्। यज्ञपर्वतं गत्वा, दक्षिणे पार्श्वे, सर्वे देवाः उत्तरस्यां दिशि पर्वतसीम्नि स्थिताः। गन्धर्वाः, अप्सरसो, वेदविदः ऋषयश्च पश्चिमे तस्मिन्महायज्ञे स्थिताः। दिव्याः समस्ताः देवगणाः दानवासुरसमूहाश्च, द्वेषं विसृज्य, परस्परं प्रसन्नचित्ताः। सर्वे ऋषीन् सेव्य, ब्राह्मणान् चोपचरन्, ब्रह्मर्षयः द्विजातयः, देवार्षयश्च तत्र। राजर्षयः सर्वतोऽभितः समागताः, चिन्तयन्तः— "कः देवेषु अत्र यज्ञे पूज्यः स्यात्?" इति। पशवः पक्षिणश्च कौतूहलात् आगताः, ब्राह्मणाश्च सर्ववर्णाः हविः प्राप्तुमिच्छन्तः। वरुणः स्वयं रत्नानि, दक्षः स्वयं भोजनं दत्तवान्; वरुणलोकात् आगत्य सः स्वहस्तेन पक्वं भोजनं वितरति स्म। वायुः नानारसान् आनयत्, सूर्यः रसान् अपाचत्, सोमः अन्नं समारभत, बृहस्पतिः बुद्धिं दत्तवान्। धनाधिपः विभवान् वस्त्राणि च दत्तवान्, सरस्वती नदी, गङ्गा, नर्मदा च तत्र उपस्थिताः।