सूतः महर्षये सप्रणयं उक्तवान्—हे ब्रह्मन्, तत्र त्वया किं कृतं? क्रोधः उत वा क्षमा? यत् कृतं, यत् दृष्टं, यत् उक्तं, तत् सर्वं अत्र कथय। विस्तारतः पितामहस्य कर्माणि, यज्ञस्य परमं विधिं च सर्वं श्रोतुमिच्छामि। यज्ञकर्मणां क्रमः, आरम्भः, होतृः स्वयम्, होतृभागस्य निर्धारणं, प्रथमं हविः कस्य कृते समर्पितम्—एतत् सर्वं कथय। भगवतः विष्णोः सहाय्यं, कस्य द्वारा, कथं च, अमरैः किम् कृतं—एतदपि निवेदय। देवलोकात् मृत्युलोकं कथं आगतः? गार्हपत्याग्निः, अन्वाहार्यः, दक्षिणाग्निः, आहवनीयः, वेदी, स्रुक्, स्रुवः, प्राशित्रपात्रं, आवभृथं च—एतानि यथाक्रमं कथय। त्रयाणि अग्नीनि कथं सन्निर्मितानि, हविसां वहकानि, देवाः हविभाजः, पितरः पितृयज्ञभागिनः कृताः—एतदपि कथय। भागार्थं यज्ञविधिना के यज्ञाः, यज्ञकर्माणि च कृतानि? यूपः, समिधः, कुशः, सोमः, शुद्धिकर्ता, परिसव्यदण्डाः—यज्ञसामग्री कथं ब्रह्मणा निर्मिता? प्राचीनैः के पितामहकर्मणा प्रकाशिताः? क्षणाः, निमेषाः, कालपरिमाणानि, एकः कालः, मुहूर्ताः, तिथयः, मासाः, दिनानि, संवत्सरः, ऋतवः, कालसंयोगाः, त्रिविधः कालः, आयुः, क्षेत्राणि, क्षयः, लक्षणानि, रूपशोभा—त्रिविधः वर्गः, त्रैलोक्यं, त्रिविधं ज्ञानं, त्र्यग्निः, त्रिविधः कालः, त्रिविधं कर्म, त्रिविधः वर्गः, त्रिगुणाः, सृष्टाः लोकाः, परमसृष्टारः, अल्पबुद्धयः, धर्मपथः, अधर्मपथः, चातुर्वर्ण्यस्य उत्पत्तिः, रक्षकः, चातुर्वेदविद्, चातुर्वर्ण्यस्थितः, परमज्योतिः, परमतपः, परमात्परः, परमात्मा, सर्वलोकसेतु, शुद्धः, वेदवित्साध्यः, स्वामी, सतां मध्ये असत्, तेजस्विनां मध्ये अग्निः, मनुष्येषु मनः, तपस्विषु तपः, यतिषु यतिः, दीप्तिषु दीप्तिः—एतत् सर्वं पितामहः, लोकपिता, सृजति। यज्ञफलस्य अन्वेषणं, मनः यज्ञे कथं स्थितम्—एष मे संशयः, ब्रह्मन्, एष महती मे शंका। परमं ब्रह्म अद्भुतं, देवदानवैरपि श्रुतं, कर्मणामपि अद्भुतं, सत्येन वर्णितम्। पुलस्त्यः उवाच—त्वया महद् ब्रह्मविषयं पृष्टम्, यथाशक्ति वक्ष्यामि, शृणु पुण्यकथां। यं त्वं पृच्छसि, स सहस्रवदनः, सहस्रनेत्रः, सहस्रपादः, सहस्रकर्णः, सहस्रहस्तः, अव्ययः। सहस्रजिह्वः, सहस्रबलसम्पन्नः, सहस्रेश्वरः, सहस्रदाताः, सहस्रोत्पत्तिः, अव्ययः, सहस्रहस्तः। स एव हविः, प्राशित्रम्, होमः, घृतप्रदाता, पात्राणि, शुद्धिकर्तारः, वेदी, दीक्षा, पक्तिः, स्रुक्। स एव स्रुवः, सोमः, आवभृथः, प्राशित्रपात्रम्, दक्षिणा, धनम्, अध्वर्यु, सामगः, ब्राह्मणः, सहायकः, सभाः, यज्ञशाला। स एव यूपः, समिधः, कुशः, स्रुक्, स्रुवः, मुसलः, पूर्ववेदी, यज्ञभूमिः, ऋत्विक्, बन्धनसाधनम्। स एव लघु-महद् परिमाणम्, स्थिरमानम्, प्रायश्चित्तकर्म, अश्वः, वेदी, कुशदण्डः। स एव मन्त्रः, यज्ञः, हविः, अग्निभागः, सत्, प्रथमभागी, हविप्रभोक्ता, शुभज्वालः, शस्त्रधारी। वेदविदः, ब्राह्मणाः, एतं नित्यं प्रभुं यज्ञरूपं वदन्ति—एष पुण्यः दिव्यः आख्यानम्, महराजन्, यं त्वं पृच्छसि। एतदर्थं भगवतः ब्रह्मा पृथिव्यां यज्ञं अकरोत्—देवमनुष्यानां हिताय, लोकसमृद्धये। ततः ब्रह्मा, कपिलः, परमेश्वरः, देवाः, सप्तर्षयः, त्र्यंबकः, सनत्कुमारः, महात्मा मनुः, प्रजापतिः, प्राचीनदेवाः—सर्वे यज्ञं अकरोत्, तेजसा वैश्वानरस्य तुल्याः। पूर्वे, पद्मगर्भे, यत्र पद्मजः शयाने, तत्र देवाः, ऋषिगणाः उत्पन्नाः। एष पौष्करकः प्रादुर्भावः महात्मनः, प्राचीनः कथ्यते, यत्र वेदः स्मृतिः च सम्यक् स्थापितौ। वराहः, वेदमुखः, ब्रह्मणः प्रादुर्भूतः; श्रेष्ठः देवः, वराहरूपं धारयित्वा, तस्य सहाय्याय प्रादुर्भूतः। कोकामुखं पुण्यस्थलं पुष्करे विस्तारितवान्; वेदपादः, यूपदंष्ट्रः, कर्महस्तः, वेदमुखः, तत्र स्थितः। यस्यानलः जिह्वा, दर्भः केशः, ब्रह्म शिरः, तपो महान्, दिनरात्र्रे नेत्रे, दिव्यः, वेदाङ्गानि अंगानि, शास्त्रध्वन्यालङ्कृतः; घृतं नासिका, स्रुक् चञ्चुः, सामगानध्वनिः स्वरो, सत्यधर्मसम्पन्नः, महात्मा, कर्मवीर्यपूजितः; नखाः प्रायश्चित्तम्, स्थिरः, जानु sacrificial पशवः, यज्ञरूपः, अन्त्राणि उद्गातृः, चिन्हं अग्निहोत्रम्, फलबीजमहौषधिः; अन्तरात्मा वायुः, मन्त्राः स्थिराः, नितम्बः आपः, रक्तं सोमः, वेदः स्कन्धः, गन्धः हविः, सर्वेषां देवपितृयज्ञेषु अतिक्रान्तः। एवं भगवतः पितामहस्य यज्ञकर्माणि, सृष्टिक्रमः, स्वरूपाणि, वेदव्यासेन दिव्यकथायाः रूपेण, धर्मप्रेम्णा, श्रद्धया च, कृत्यं विस्तरेण निवेदितम्।