ततः शिवस्य शरीरमधिरुह्य तस्य ग्रीवायां सर्पवत् आवृत्य स्थितवान्; तस्य श्वासात् अग्निः उत्पन्नः। तस्य तापेन, जटावने स्थितः शशांकः स्निग्धः अभवत्, एवं तद्वपुः अपि जलमयम् इव प्लावितम्। तस्यैः अमृतधाराभिः, ब्रह्मणः शिरांसि तथा शिवशिखायाः रक्षकाणां शिरांसि मालया अलंकृतानि, तस्मिन्नेव समये ते पुनः जीवन्तः अभवन्। सः योगक्रमाणि तथा पूर्वं श्रुतानि धर्मज्ञानानि अपि उच्चैः उच्चैः उच्चारयामास; अन्योन्यं श्रुत्वा, शिरांसि विवादयन्ति स्म। 'अहं प्रथमः, अहं आदिः, अहं परात् परः, अहं सृष्टा, अहं धारयिता' इति ते उत्सुकाः परस्परं स्पर्धन्ति स्म। तदनन्तरं ते विलपन्ति स्म—'एतानि न दत्तानि, न उपभुक्तानि, न अर्पितानि मया; लोभेन ग्रस्तचित्तः, सम्पदपि ब्रह्मणे न दत्ता।' ततः प्रभोः जटाभ्यः महान् गणः उत्पन्नः—त्रिमुखः, त्रिपादः, त्रिपुच्छः, सप्तहस्तः। सः महाकेशः, पीतवर्णः, जटिलः, कीर्तिमुखः नाम्ना अभवत्; तम् दृष्ट्वा, श्मश्रुमालिका भयात् स्थिरा इव निर्जीवत्वम् उपागच्छत्। ततः कीर्तिमुखः स्वगणैः सहितः, शिवं नमस्कृत्य, अतिशयेन क्षुधितः, तं सम्बोधितवान्। शङ्करेण सम्बोधितः सः उक्तः—'युद्धे हतान् खाद'; क्षणं चिन्तयित्वा, सः गणः युद्धं न किञ्चन दृष्टवान्, हतान् अपि न दृष्टवान्। ततः ब्रह्माणं खादितुम् अभिप्रायः, किन्तु शङ्करेण निरुद्धः, तदा कीर्तिमुखः स्वं सर्वं शरीरं खादितवान्। अतिशयक्षुधया व्याकुलः, सर्वत्र निषिद्धः, तस्य वीर्यं तथा भक्ति दृष्ट्वा, प्रभोः प्रसन्नः, तम् उवाच—'मम मन्दिरे सदा निवस; मम धाम्नि यः तव स्मरणविहीनः—' 'सः शीघ्रं पतितः भविष्यति' इति उक्त्वा, सः तत्रैव अन्तर्धानम् अभवत्। तस्मिन्नेव क्षणे, देवाः शम्भोः शिरसि पुष्पवर्षम् अकुरुत। त्रिशूलधारिणः सभायां तादृशं अद्भुतं दृश्यं दृष्ट्वा, स्वयं स्वर्भानुः विस्मयेन पुनः देवेशं सम्बोधितवान्। 'कथं इन्द्रियाणि बलात् त्वां स्पृशन्ति, हे भव, यः आत्मनिग्रहवान् योगिभिः प्राप्तः? इन्द्रियैः पूज्यः, किन्तु इन्द्रियविषयैः कथं त्वम् प्राप्तः?' 'त्वं सर्वलोकपालैः ब्रह्मादिभिः पूज्यः, किन्तु त्वं न कञ्चन पश्यसि, न कञ्चन पूजयसि।' 'कथं प्रभो, त्वं लोके भिक्षार्थी इव स्थितः? त्वं रमणीं गौरीं गुप्तवान्, हे योगिनां नाथ—तां मे देहि।' 'इदानीं स्कन्दलम्बोदरपुत्रैः सह, भिक्षापात्रं गृहीत्वा, गृहे गृहे सदा भ्रम।' एवं बहुधा राहुः तत्र प्रभुं सम्बोधितवान्; भगवतः श्रुत्वा, सः किञ्चित् अपि न प्रत्युवाच। ततः राहुः मौनिनं प्रभुं त्यक्त्वा, नन्दिं सम्बोधितवान्—'त्वं मन्त्री च सेनापति च, विकटमुखः ध्वजधारी च।' 'एवं कृतं तव दुष्कृत्यं, तव शुद्धिः अपेक्षा; अन्यथा, कोपात् युद्धे इन्द्रवत् पतितः भविष्यसि।' तस्य वचनं श्रुत्वा, नन्दिः प्रभुं निवेदितवान्; त्रिशूलधारिणः भ्रूभङ्गमात्रेण तच्छित्तम् अवगच्छत्। नन्दिः, गणाधिपः, नमस्कृत्य, राहुं प्रेषितवान्; ततः, जालन्धरं गत्वा, सः स्वर्भानुं तथा गौरीं मोहिनीं विषये सर्वं विस्तारतः निवेदितवान्। नारदः उवाच—तस्मिन्नेव काले, नारायणः प्रभुः वल्कलवस्त्रधारी अभवत्; तस्य द्वितीयः शिष्यः फलम् आदाय समीपम् आगतः। तौ दृष्ट्वा, कामदूतः, मृगाक्षी, विलपन्ती अभवत्; तस्या वचनं श्रुत्वा, तौ उभौ तां सम्बोधितवन्तौ। 'मा भैः, शुभे; आवां त्वां रक्षितुं आगतौ। कथं त्वं घोरं वनं, दुष्टैः सेवितं, प्रविष्टा?' इति तां सान्त्वयित्वा, माधवः राक्षसं उद्दिश्य उवाच—'मृदुलाङ्गि, स्मिताननं स्त्रीं, तव दुष्कर्मात् विमोचय।' 'हे, पापाचर, किं कर्तुं इच्छसि? किं सर्वलोकनयनानि तव भोजनं कर्तुम् इच्छसि?' 'धर्मबलात्, पृथिवी अलंकाररहिताः भवतु; अद्य, लोकः दीपशून्यः, कामः गर्वहीनः भवतु।' 'वनमध्ये वृन्दा हन्यते चेत्, त्वं कर्ता; अतः शीघ्रं सुखालयेश्वरीं विमोचय।' हरिवचनं श्रुत्वा, राक्षसः क्रुद्धः उवाच—'यदि त्वं समर्थः, तर्हि अद्यैव तां मम गृहीतां विमोचय।' माधवस्य वचनं श्रुत्वा, राक्षसः तस्य क्रोधदृष्ट्या भस्मीकृतः, वृन्दा दूरं स्थितवती। ततः, विश्वेश्वरस्य मायया मोहितवती, सा उवाच—'कः त्वं, दयासिन्धो, येन अहं अत्र रक्षिता?' 'मम देहिकमनसः तापः, तपस्विनां दाहः, तव मधुरवाक्यैः तथा राक्षसविनाशेन नष्टः।' 'तव आश्रममध्ये, सौम्य, तपश्चर्या करिष्यामि, तपोनिधे।' तपस्वी उवाच—'अहं भारद्वाजस्य पुत्रः, देवशर्मा नाम्ना विख्यातः; सर्वसुखानि परित्यज्य, घोरं वनं आगतः।' 'एषः बालनासिकः शिष्यः मम, प्रेमिणः अत्र; अन्ये अपि बहवः शिष्याः, इच्छया रूपपरिवर्तनक्षमाः।' 'यदि त्वं मम आश्रममध्ये तपश्चर्या इच्छसि, हे कुलीने, तर्हि अन्यं वनं गच्छामः, अयं देशः राजतः दूरः।' इति राजपत्नीं संबोध्य, हरिः पूर्वदिशं गतवान्; राजा शनैः भूतपिशाचपूर्णं वनं प्रविष्टवान्। वृन्दा अश्रुपूर्णनेत्रा तं अनुवव्राज; कामदूतः पृष्ठतः गच्छन् उवाच—'मां प्रतीक्षस्व।