ते तु यथापूर्वं पावनान् अग्नीन् सम्यक् उपचरतः, यज्ञनिष्ठाः, संयताः, अल्पभोजिनः, विष्णुभक्तिपरायणाः च सन्ति। तस्मिन्नेव काले केवलम् अग्निहोत्रादि समस्त यज्ञाङ्गानि अनुष्ठीयन्ते, अपर्वण्यम् धान्यं, यवम्, वन्यशाकम्, शिष्टभोजनं च उपयुज्य। ग्रीष्मे यज्ञभोजनं दद्यात्, शीतकालस्य पञ्चमासेषु अपि; वने वासिनां आश्रमस्थैः चत्वारः जीवितमार्गाः स्मृताः। केचित् प्राप्तं तदन्नं त्वरितं भुञ्जते, अन्ये मासपर्यन्तं सञ्चिन्वन्ति, अन्ये संवत्सरपर्यन्तं, अपराः द्वादशवर्षपर्यन्तं सञ्चिन्वन्ति। एते अतिथिपूजायै च यज्ञार्थाय च कुर्वन्ति; वर्षासु विस्तीर्णस्थले वसन्ति, शीतकाले जलाश्रिता भवन्ति। ग्रीष्मे पञ्चाग्नितपः आचरन्ति, शरदि अमृतोपमं खाद्यं भुञ्जन्ति, पृथिव्याम् चरन्ति, पादाग्रेषु स्थित्वा अपि। विश्रान्तौ अपि तिष्ठन्ति वा उपविशन्ति वा; केचित् मुसलपेषणं कुर्वन्ति, अन्ये शिलापेषणम्। केचित् शुक्लपक्षे पक्वयवपेयम् पिबन्ति, अन्ये कृष्णपक्षे, केचित् विधिनियुक्तं खादन्ति। केचित् मूलैः, अन्ये फलैः, अन्ये केवलं जलैः जीवन्ति, दृढव्रताः; एवं वैखानसाः तपस्विनः विधिनियुक्तं व्रतानुचराः सन्ति। एतेषां चान्येषां च नानाविधाः दीक्षा भवन्ति; चतुर्थः उपनिषदधर्मः सर्वेषां सामान्यः इति कथ्यते। वनस्थः गृहस्थः च सततं तावत् तस्यां युगे, ब्राह्मणेषु, सर्वार्थदर्शिषु, प्रवर्तन्ति। अगस्त्यः सप्तर्षयः, मधुच्छन्दः, गवेषणः, संकृति, सदिवः, भाण्डिर्यवप्रः, अथर्वणः— अहोवीर्यः, काम्यः, स्थाणुः, मेधातिथिः, बुधः, मनोवाकः, शिनिवाकः, शून्यपालः, कृतव्रणः— एते बुद्धिमन्तः स्वकर्मनिष्ठाः स्वर्गम् प्राप्ताः; एते प्रत्यक्षधर्मानुयायिनः, यथैव चरकगणाः। देवानां प्रभुं सम्पूज्य, ब्राह्मणाः ये वनं गताः, धर्मसूक्ष्मदर्शिनः, तीव्रतपःसम्पन्नाः, मोहं त्यक्त्वा, तस्मात् निवृत्ताः, तारेहीनाः, धीराः, समूहेन दृश्यन्ते निर्गताः। वृद्धत्वेन क्षीणाः, व्याधिभिः पीडिताः, पूर्वं आश्रमं परित्यज्य, चतुर्थं शेषं आश्रमं वनस्थं प्राप्तवन्तः। सद्यस्ककर्मा, यः सम्यक् वेदान् समर्प्य, यथायोग्यं दक्षिणां दत्त्वा, आत्मयाज्यः, सौम्यचित्तः, आत्मनि रममाणः, आत्मनि आश्रयः भवति। अग्निं आत्मनि स्थापयित्वा, सर्ववस्तु परित्यज्य, सद्यस्कः यज्ञं होमं च अत्र सततं कुर्यात्। नित्ययाजिनां आत्मपूजा यज्ञेभ्यः प्रवर्तते; त्रयः अग्नयः सम्यक् त्यक्तव्याः, तान् आत्मना आत्मनि क्षणात् मिलित्वा। यद् यत् प्राप्तं वा लब्धं वा, तद् निन्दया विना उपयोज्यं; वनस्थाश्रमनिष्ठः केशान्, रोमाणि, नखानि च त्यजेत्। यः आश्रमान् एकतः अन्यं शीघ्रं गच्छति, कर्मभिः शुद्धः, द्विजः, सर्वभूतानां अभयदानं कृत्वा, संन्यासं यः करोति, स मोक्षं प्राप्नोति। तस्य लोकाः प्रकाशमयाः, मृत्युः अनन्तं प्राप्नोति; शीलसम्पन्नः, कल्मषरहितः, न कर्तुं इच्छति नात्र न परत्र। क्रोधमोहविहीनः, विवादं सर्वं त्यक्त्वा, यदि उदासीनः आत्मनि चिंतनं कुर्यात्, स मित्रेषु शत्रुषु च दुःखं न अनुभवति, शास्त्राभावेन च हृदयम् न विक्रियते। आत्मयाज्यः यः इच्छति तं भावम्, तं निःसंशयं प्राप्नोति, धर्मनिष्ठः, संयतात्मा; ततः उत्तमगुणैः स्थितः, त्रयः आश्रमान् अतिक्रामति। चतुर्थः परमोऽश्रमः इति उद्घोष्यते; शृणु यथा वर्ण्यते, सर्वोच्चं परमं शरणम्। पूर्वाश्रमकर्माणि सम्पाद्य, ततः परमं प्राप्यते। अधुनैकचित्तेन शृणु, परमात्मार्थं सत्कर्म यत्; काषायवस्त्रं धारयित्वा, संन्यासस्य त्रिषु अवस्थासु तिष्ठेत्। यः परमं पदं गच्छति, चरकपथं अनुत्तमं, लोकाचारं त्यज्य तदभिप्रायेन— तस्य जीवनमार्गं अपि शृणु। एकाकी, अननुगामी, सिद्ध्यर्थं धर्मं आचरेत्; यः एकाकी विचरति, सम्यक् पश्यति, स न त्यजति न पतति। अनग्निः, अनिकेतः, ग्रामे भिक्षां याचेत्; शय्यां न स्थापयेत्, मुनिभावेन तुष्टः भवेत्। अल्पभोजी, नियताहारः, एकान्नभोजी; पात्रं, वृक्षमूलम्, जीर्णवस्त्रं, एकान्तता च तस्य सख्यः। सर्वेषु भूतेषु उदासीनता— एषः भिक्षुणः लक्षणम्; यस्य वाक् गूढं कूपे पतितं मृतम् इव। वाक् न प्रतिनिवर्तते वक्तृते— स मुक्ताश्रमं वसेत्; किञ्चिद् अन्यतः न पश्येत् न शृणुयात्। विशेषतः ब्राह्मणेषु, एतत् कदापि न भवेत्; यद् ब्राह्मणस्य प्रियं, तदेव सदा वक्तव्यम्। अपमानितः मौनं आसीनः, आत्मन्युपचारं योजयेत्; येन, एकाकिनः इव, आकाशम् सर्वदा पूर्यते। येन शून्यं पूर्यते— तं देवा ब्राह्मणम् जानन्ति। यः केनापि छिद्यते, यः यद् यद् दत्तं खादति, यः यत्र कुत्र शय्यां करोति— तं देवा ब्राह्मणम् जानन्ति। यः नागः इव जनैः भीतः, मित्रः इव नरकात् त्यक्तः, दीनः इव स्त्रीभिः वर्जितः— तं देवा ब्राह्मणम् जानन्ति। न स प्रमोदते न शोकं करोति, मानितोऽमानितो वा; यः सर्वभूतानां अभयदानं ददाति— तं देवा ब्राह्मणम् जानन्ति। स न मृत्यौ न जीवने रमते; केवलं कालं पश्येत्, यथा कृषकः योग्यकालं प्रतीक्षते।