गृहस्थाश्रमस्य धर्माः विविधाः सन्ति, तत्र कश्चित् षट् कर्तव्यानी पश्यति, अन्यः त्रीणि, अन्यः द्वे, चतुर्थः तु द्विजः ब्रह्मणि स्थितः भवति। तस्मात् गृहस्थव्रतं तीर्थात् श्रेष्ठं न विद्यते; गृहस्थः स्वस्यार्थं केवलं न पक्वं खादेत्, न च पशुं व्यर्थं हन्यात्। जीवितं वा अजीवितं वा, सर्वं यज्ञार्हं, कर्मार्हं च; गृहस्थः दिवास्वप्नं न कुर्यात्, न च रात्रौ पूर्वे वा परे वा निद्रायाः प्रवृत्तिः। अयोग्यकाले न खादेत्, न च मिथ्यावचनं वदेत्; ब्राह्मणः अपूजितः गृहस्थे अन्नं न खादेत्। अतिथयः पूजनीयाः, पितृदेवयोः अर्पणं विधीयते; वेदविदः व्रतानुष्ठानेषु निष्ठाः वेदविज्ञाः च पूज्याः। स्वधर्मे स्थिताः, यज्ञतपसि दृढाः, तेषां पितृदेवयोः अर्पणं मानार्थं कर्तव्यम्। यः अनित्यः, स्वधर्मं त्यक्तवान्, अग्निं उपेक्ष्य, गुरुवचनं विरुद्धं आचरति— मिथ्याभिषक्तस्य कर्मणि अधिकारः नास्ति; तत्र सर्वेभ्यः प्रीतिभाग एव शेषः। यथा पाचकाय गृहस्थः दातव्यं, यः शेषभोजनं सदा खादति सः विघसाशी इति कथ्यते, अमृतं खादति सदा। यज्ञशेषं अमृतं इव, यज्ञार्पितं अन्नेन तुल्यं, शेषभोजनं विघसाशी इति प्रसिद्धः। गृहस्थः स्वपत्नीं प्रति निष्ठः, आत्मसंयमी, कर्मकुशलः, जितेन्द्रियः, पुरोहितैः, ऋत्विग्भिः, आचार्यैः, मातुलैः, अतिथिभिः च परिवृतः भवति। वृद्धैः, बालकैः, रोगिभिः, वैद्यैः, बान्धवैः, ज्ञातिभिः, मित्रैः, मातरः, पितरः, श्वशुरः, भ्राता, पुत्रः, पत्नी च सह। कन्यया, सेवकैः, विवादं न कुर्यात्; तैः विवादं वर्जयित्वा सर्वपापात् विमुक्तः भवति। तैः विजित्य सर्वलोकान् जयति— नात्र संशयः; आचार्यः ब्रह्मलोकस्य स्वामी, पिता प्रजापति-लोकस्य स्वामी। अतिथि सर्वलोकस्य स्वामी, ऋत्विग् वेदलोकस्य स्वामी; श्वशुरः अप्सरःमध्ये स्वामी, बान्धवः वैश्वदेव-लोकस्य स्वामी। ज्ञातयः मित्राणि च पृथिव्याः दिशां स्वामिनः; माता, मातुलः, वृद्धाः, बालकाः, रोगिणः च आकाशे शक्तिमन्तः। पुरोहितः ऋषिमध्ये स्वामी, शरणागतः साध्य-लोकस्य रक्षकः; वैद्यः अश्व-लोकस्य स्वामी, भ्राता वसु-लोकस्य रक्षकः। पत्नी चन्द्रलोकस्य राणी, कन्या गृहे अप्सरःमध्ये; ज्येष्ठः भ्राता पितृसमः, पत्नी पुत्रः च आत्मस्वरूपः। लिपिकाः, सेवकाः, कन्या च विशेषतः दयनीयाः; तस्मात् तैः निन्दितः सदा सहनशीलः भवेत्। गृहकर्मनिष्ठः धर्मनिष्ठः, श्रमं जित्वा, बुद्धिमान्, न बहूनि कार्याणि आरभेत्; धर्मिष्ठः अल्पकार्याणि आरभेत्। गृहस्थाश्रमस्य त्रीणि प्रकाराः श्रेष्ठफलप्रदाः, चतुर्विधानि जीवनविभागानि अपि परमं कथ्यते। ये पूर्वोक्तानि नियमाः, तान् कामयमानः पालयेत्, कुम्भधारकः, शिलाच्छेदकः, कपोतवृत्तिः इति जीवनविधयः अपि। यत्र एते जीवविधयः, तत्र प्रदेशः समृद्धः, दशपूर्वदशापरपितृणां शुद्धिः। यः निर्भयः, गृहस्थवृत्तिं आचरति, सः चक्रधराणां लोकं प्राप्नोति। जितेन्द्रियाणां गृहस्थपथः विधीयते; स्वसंयमिनां गृहस्थानां स्वर्गलोकः प्रतिष्ठितः। ब्रह्मणः स्थापितं गृहस्थाश्रमं त्यक्त्वा द्वितीयं आश्रमं प्राप्नोति, तत्र स्वर्गे सम्मानितः भवति। तृतीयं वानप्रस्थाश्रमं वक्ष्यामि; शृणु। यदा गृहस्थः स्वे अंगेषु वाल्यं, श्मश्रुं च पश्यति— यदा च पुत्रस्य पुत्रः भवति, तदा वनं गच्छेत्; गृहस्थस्य व्रतैः श्रान्तस्य वानप्रस्थाश्रमः विधीयते। शृणु, भीष्म, सर्वलोकाश्रयाणां विषये; ये दीक्षया युक्ताः, पुण्यस्थानेषु वसन्ति, संसारात् निवृत्ताः। ये पुरुषाः ज्ञानबलसम्पन्नाः, सत्यम्, शौचम्, क्षमा च धारयन्ति, तृतीयं जीवनभागं वानप्रस्थे यापयन्ति। ते पूर्ववत् अग्निं सेवन्ति, यज्ञनिष्ठाः, संयताः, अल्पभोजनाः, विष्णुभक्ताः च। तत्र केवलं यज्ञाग्न्यर्पणं, यज्ञसामग्री च विधीयते; अप्लुतं शालि, यवः, वनधान्यं, विघसः च। ग्रीष्मे यज्ञार्पणं, शीतकालस्य पञ्चमासेषु अपि; वानप्रस्थे चतुर्विधानि जीवनविधयः स्मृताः। कश्चित् प्राप्तं त्वरितं खादति, कश्चित् मासपर्यन्तं संगृह्य खादति, कश्चित् संवत्सरपर्यन्तं, अन्यः द्वादशवर्षपर्यन्तं। अतिथिपूजायै, यज्ञार्थं च एते आचरन्ति; वर्षासु खुलं वसन्ति, शीतकाले जलाश्रयः। ग्रीष्मे पञ्चाग्नितपः, शरदि अमृतभोजनं, पृथिव्यां भ्रमन्ति, पादांगुष्ठे स्थिता अपि। स्थित्वा, उपविश्य, विश्रान्तौ अपि; कश्चित् मुसलपेषणं, कश्चित् शिलापेषणं। कश्चित् शुक्लपक्षे सिक्तयवपेयम्, कश्चित् कृष्णपक्षे, कश्चित् विधिना खादति। कश्चित् मूलैः, कश्चित् फलैः, कश्चित् केवलं जलैः जीवन्ति, व्रते दृढाः; एवं वैखानसाः विधिपूर्वकं व्रते स्थिताः। एते चान्ये च दीक्षा दृढव्रतानां; चतुर्थः उपनिषद्-धर्मः सर्वेषां सामान्यः इति कथ्यते। एवं गृहस्थाश्रमस्य, वानप्रस्थाश्रमस्य, धर्माः, जीवनविधयः च, शास्त्रानुसारं प्रतिपादिताः।