शिष्यः गुरुम् प्रणम्य तस्मै यथेष्टं कार्यं निवेदयति—“आचार्यवर्य, अहं एतद् करिष्यामि,” अथवा “एतद् अपि मया कृतम्” इति स्वकार्यं सूचयति। सर्वाणि कार्याणि सम्यक् निवेद्य, यत् किञ्चित् धनं प्राप्य, तद् अपि गुरवे समर्प्य, पुनः सर्वकार्यसमाप्तिं गुरवे उद्घोषयति। यानि गन्धरसादीनि पूर्वं त्यक्तानि, तानि अध्ययनसमाप्तेः अनन्तरं सेवेत, एषा विधिः प्रतिष्ठिता। यानि शिष्यस्य नियमाः विस्तारतः उक्ताः, तान् गुरुभक्तः शिष्यः सम्यक् आचरितव्यः। यथाशक्ति गुरुम् प्रीययित्वा, शिष्यः केवलं योग्ये आश्रमस्थले आचरति, अयोग्यस्थानं वर्जयति। द्विजः गुरुम् उपसंगम्य, वेदान् वेदाङ्गानि, तेषां च अर्थान् गुरुमुखात् श्रुत्वा, भिक्षया जीवन्, भूमौ शयान्, अध्ययनं समापयति। वेदाध्ययनव्रतम् सम्पूर्ण्य, गुरवे दक्षिणां दत्त्वा, यथाविधि शिक्षां समाप्तिं करोति। गुणयुक्तः, पत्नीसंयुक्तः, अग्नीन् स्थाप्य, गृहस्थः जीवनस्य द्वितीयभागे धर्मान् आचरति। ऋषिभिः चत्वारः गृहस्थधर्माः स्थापिताः—प्रथमः शालिपिण्डनिधिः, द्वितीयः कुम्भनिधिः। तृतीयः अश्वकक्षः, चतुर्थः कपोतवत्; एतेषु श्रेष्ठत्वं, अधमत्वं च धर्मेन, जगज्जयेन च निश्चितम्। एकः गृहस्थः षड् कर्तव्यानी आचरति, अन्यः त्रिणि, अन्यः द्वे; चतुर्थः द्विजः ब्रह्मणि स्थितः। गृहस्थव्रताद् श्रेष्ठं तीर्थं नास्ति; स्वार्थं न पाच्यं, न च व्यर्थं पशुं हन्तव्यं। जीवनेऽपि अजीवनेऽपि सर्वे यज्ञार्हाः; दिवा न निद्रा कर्तव्या, न च प्रातः, न च रात्रौ। अनुचितकाले न भोक्तव्यम्, न च असत्यं वाच्यं; ब्राह्मणः अनादृतः, गृहे अनन्नः न स्थातव्यः। अतिथयः समान्यतया पूजनीयाः; पितृदेवयोः बल्यः विधीयते; ये वेदविदः, व्रतपरायणाः, वेदज्ञाः। स्वधर्मजीविनः, यज्ञतपःनिष्ठाः; तेषां देवपितृयज्ञः पूजनार्थं कर्तव्यः। ये अनित्याः, स्वधर्मत्यागिनः, अग्निसंस्कारत्याजिनः, गुरुवचनविरोधिनः—असत्यनिष्ठानां कर्माधिकारः नास्ति; केवलं सर्वेभ्यः समविभागः अस्ति। यथा पाचकाय गृहस्थः ददाति, तथा शेषभोजनं विघसाशी नाम्ना प्राप्नोति, स च अमृतं खादति। यज्ञशेषं अमृतसमं, यज्ञार्पितान्नं तुल्यम्; शेषभोजी विघसाशी इति कथ्यते। स्वपत्नीपरायणः, जितेन्द्रियः, कर्मनिपुणः, पुरोहितैः, ब्राह्मणैः, गुरुभिः, मातुलैः, अतिथिभिः परिवृतः—ज्येष्ठैः, बालकैः, रोगिभिः, वैद्यैः, बान्धवैः, मित्रैः, मातापित्रभ्यां, श्वशुरेण, भ्रात्रा, पुत्रेण, पत्नीया—कन्यया, दासैः सह विवादं न कुर्यात्; एतेषु कलेः वर्जनेन सर्वपापात् विमुक्तिः। एतेषु जयेन सर्वलोकजयः सिध्यति—नात्र संशयः; गुरु ब्रह्मलोकस्य स्वामी, पिता प्रजापतिलोकस्य स्वामी। अतिथिः सर्वलोकस्वामी, पुरोहितः वेदलोकस्य स्वामी; श्वशुरः अप्सरसां स्वामी, बान्धवाः वैश्वदेवलोकस्य स्वामी। बान्धवमित्राः भूतलदिशां स्वामिनः; माता, मातुलः, ज्येष्ठः, बालकः, रोगी च आकाशे शक्तिमन्तः। पुरोहितः ऋषिस्वामी, शरणागताः साध्यलोकस्य रक्षकः; वैद्यः अश्वलोकस्य स्वामी, भ्राता वसुलोकस्य रक्षकः। पत्नी चन्द्रलोकस्य राणी, कन्या गृहस्थ अप्सरसां मध्ये; ज्येष्ठभ्राता पितृतुल्यः, पत्नीपुत्रौ स्वदेहवत्। लिपिकाः, दासाः, कन्या च विशेषतः दयास्पदाः; तेषां निन्दायाम् अपि सहिष्णुतया दुःखं न कर्तव्यम्। गृहस्थधर्मनिष्ठः, धर्मपरायणः, श्रान्तिजितः, बहूनि कर्माणि नारभेत्; धर्मज्ञः अल्पानि एव आरभेत्। त्रयो गृहस्थाश्रमपथाः, तेषां सर्वे श्रेष्ठं प्राप्नुवन्ति; चतुर्विधाश्रमविभागः अपि परमं इति कथ्यते। यानि पूर्वं निग्रहाः उक्ताः, तान् कामयमानः, कुम्भीन, शिल्पीन, कपोतवत् जीवन् अपि आचरितव्यः। यत्र एते जीविकापथाः दृश्यन्ते, तत्र देशः समृद्धः; स दशपितृवंशपूर्वापरस्य शुद्धिकारकः। ये दुःखरहिताः, गृहस्थधर्ममपि आचरन्ति, ते चक्रधराणां लोकं प्राप्नुवन्ति। येषां इन्द्रियाणि जितानि, तेषां एषः मार्गः विधीयते; गृहस्थाश्रमस्थः संयतचित्तः स्वर्गलोकं प्राप्नोति। ब्रह्मणा स्थापितः एषः आश्रमः, त्यक्त्वा द्वितीयं आश्रमं गच्छति, तत्र स्वर्गलोकसम्मानं लभते। तृतीयं आश्रमं, वानप्रस्थं, कथयामि; शृणु—गृहस्थः स्वगात्रे वलिपालित्यं, श्मश्रूधवलं च दृष्ट्वा—यदा तस्य पुत्रस्य अपि पुत्रः भवति, तदा वने गच्छेत्; गृहस्थस्य श्रान्तस्य व्रतैः वानप्रस्थाश्रमः विधीयते। शृणु, भीष्म, सर्वलोकाश्रयाणां विषये; ये दीक्षायाः अनन्तरं तीर्थेषु स्थित्वा, संसारत्यागिनः भवन्ति। ये पुरुषाः ज्ञानबलसम्पन्नाः, सत्यशुद्धिस्थैर्ययुक्ताः, जीवनस्य तृतीयभागे वानप्रस्थाश्रमे स्थित्वा कालं यापयन्ति।