सर्वे देवाः भगवतः समीपं आगच्छन्, तं केवलं शरणं वयम् इति प्रार्थयन्तः। शरणं याचितवन्तः देवाः तव सहायः भव, प्रभो, इति विनयपूर्वकं निवेदयन्। त्वं स्वामी, त्वं बुद्धिः, त्वं सृजिता, त्वं कारणं, त्वं सर्वलोकानां जननी, त्वं एव विश्वस्य पिता, इति देवाः भगवन्तं प्रार्थयन्। भगवान् देवेशः, शरणागतपालकः, भयभीताः देवाः शरणं गतम् इति दृष्ट्वा तान् आश्वासयन्। तदा देवाः भगवतः समीपं आगत्य व्यथिताः आसीत्—मूराख्यः दैत्यः अतिवीर्यवान् अतिभीष्मः स्वबलात् सर्वान् देवान् पराजित्य स्वर्गात् अपास्य, स्वर्गे अधिराज्यं कृतवान्। इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा विष्णुः इत्युवाच। भगवान् विष्णुः शक्रं प्रति अपृच्छत्—कः स दैत्यः? किं रूपं? किं बलं? कुत्र तस्य निवासः? कः तस्य शक्तिः? कः तस्य पराक्रमः? कः वरः तस्य? सर्वं विस्तरेण कथय, शक्र। इन्द्रः उवाच—पूर्वं ब्रह्मवंशे उत्पन्नः तलजङ्घाख्यः दैत्यः आसीत्, स अतिभीष्मः। तस्य पुत्रः मूराख्यः दैत्यः, अतिवीर्यवान्, देवद्वेषी, सर्वदेवान् भयङ्करः। स चन्द्रवतीनाम्नि नगरे वसति, तत्र सर्वे देवाः तेन पराजिताः स्वर्गात् अपास्यन्त। स तत्र अन्यं इन्द्रं स्थापयामास, वायुं, अग्निं, चन्द्रं, सूर्यं, वरुणं अपि अपस्थान्ये स्थापयामास। एतत् सर्वं तेनैव कृतम्, जनार्दन, सत्यं सत्यं, तेन देवलोकः सर्वस्थानशून्यः कृतः। एवं वचनं श्रुत्वा जनार्दनः कोपितः अभवत्—'स तं दुष्टं दैत्यं, देवद्वेषिणं, हनिष्यामि।' ततः भगवान् देवैः सह चन्द्रवतीं नगरं गच्छन्, तत्र देवाः दैत्यराजं पुनः पुनः गर्जन्तं दृष्टवन्तः। स तेन सर्वे देवाः पराजिताः दश दिशः पलायिताः। हरिं दृष्ट्वा दैत्यः—'तिष्ठ तिष्ठ'—इति उवाच। भगवतः नेत्रे क्रोधात् रक्ताभवत्, तं दैत्यं प्रति उवाच—'असदाचारिन्, मम भुजं पश्य।' ततः विष्णोः पुरतः स्थिताः सर्वे दुष्टाः दैत्याः दिव्यैः बाणैः निपातिताः, भयेन संतप्ताः। कृष्णः चक्रं दैत्यसेनायां प्रक्षिप्य शतशः दैत्यान् छिन्नवान्, बहवः विनष्टाः। तथापि एकः दैत्यः तत्र पुनः पुनः युद्धं अकरोत्, तेन सर्वे देवाः नष्टाः, मधुसूदनः अपि पराजितः। तेन दैत्येन हस्तयुद्धं आरब्धम्, दिव्यं युद्धं सहस्रवर्षाणि कृतम्। विष्णुः चिन्तायाम् अपतत्, सर्वे देवाः नष्टाः अभवन्। विष्णुः तेन पराजितः, बदरिकाश्रमं गतः। तत्र सिंहवतीनाम्नि गुहायां जनार्दनः शयनं कृतवान्; सा गुहा द्वादश योजनानि दीर्घा, एकद्वारिका, पाण्डव। तत्र विष्णुः शयनं कृतवान्, दैत्यः तं हन्तुं उद्दिश्य यत्नं कृतवान्; महायुद्धेन क्लान्तः योगमायया मोहितः। दैत्यः पृष्ठतः प्रविश्य गुहां प्रविष्टः, तत्र शयनं विष्णुं दृष्ट्वा हृष्टः अभवत्। हरिं पराजितं मन्यते, सन्देहं कृत्वा गुहां प्रविष्टः—'नूनं दैत्यभीषणं हनिष्यामि।' तत्र विष्णोः शरीरात् कन्या उत्पन्ना, युधिष्ठिर; सा सुन्दरी, भाग्यशालिनी, दिव्यास्त्रधारिणी। तस्य तेजः अंशात् उत्पन्ना, अतिबलवती, पराक्रमी; सा दैत्यराजः मूरः तां दृष्टवान्, धनञ्जय। तया युद्धं कृतम्, कन्या अपि तं युद्धाय समाह्वयत्; सा कन्या सर्वशस्त्रविद्या निपुणा। तस्य घोषैः महादैत्यः मूरः भस्मीकृतः। तस्य दैत्यस्य निपातं दृष्ट्वा भगवान् तत्र जाग्रत् अभवत्। भगवान् तं पतितं दैत्यं दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्—'कस्य कृते मम भीष्मः शत्रुः हतः?' इति। सा कन्या उवाच—'मया करुणया भीष्मं कर्म कृतम्। तेन देवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, नागाः, राक्षसाः, इन्द्रः च सर्वे पराजिताः स्वर्गात् अपास्यन्त। हरिं शयानं मया दृष्ट्वा, मूरः पृष्ठतः आगतः।' 'यदा निद्रा जरा च नश्येत्, तदा सा कन्या त्रिलोकं विनाशयेत्।' इति श्रुत्वा विष्णुः तां प्रति वचनं उवाच। भगवान् उवाच—'यः मम अपि पराजयितवान्, स कथं त्वया विजितः?' एकादशी प्रत्युवाच—'भगवन्, तव कृपया महादैत्यं हनितवती।' भगवान् उवाच—'त्रिलोकस्थाः ऋषयः देवाः सुखं प्राप्तवन्तः। वद, शुभे, तव मनसि किं अस्ति? यद् दुष्करं देवैः अपि, तद् निःसंशयं दास्यामि।' एकादशी उवाच—'यदि त्वं मयि तुष्टः, भगवन्, यदि मम वचनं सत्यम्, तदा एकं वरं मनसि इच्छामि, लोकनाथ।' 'तव इच्छितं, देवेश, प्रार्थये, प्रभो; यदि सत्यम्, विश्वनाथ, तदा त्रयं वरं देहि।' भगवान् उवाच—'सत्यं सत्यं उक्तवान्, धर्मे, त्रयं वरं तुभ्यं दास्यामि। अत्र मिथ्या न भविष्यति।' एकादशी उवाच—'देवेश, त्रिलोकं चतुर्युगेषु सर्वत्र, प्रभो, एवं स्यात्।' 'तव कृपया, सर्वतीर्थेषु अग्रगण्यां, विघ्ननाशिनीं, सिद्धिप्रदां देवीं माम् कुरु।' 'यः भक्त्या मम व्रतं पालनं करोति, यः जनार्दनं भक्त्या उपासते, तव तुष्ट्या सर्वसिद्धिं प्राप्नुयुः।' 'यः उपवासं, जागरणं, एकभोजनं वा करोति, माधव, तस्य धनं, धर्मं, मोक्षं च दास्याः।' एवं एकादशीव्रतस्य महिमा भगवता प्रतिपादिता, देवाः सुखं प्राप्तवन्तः, संसारस्य हिताय एकादशी देवी प्रतिष्ठिता।