अत्र ब्रह्मलोकस्य वर्णनं प्रचुरैः अद्भुतैः आश्चर्यैः सहितं दृश्यते, यत्र कौशलयुक्ताः क्रीडायाम् ज्ञानविषये च निपुणाः, तेजसा दीप्ताः, गुणसम्पन्नाः, उत्तमैः मयूरैः आकर्षिताः जनाः वसन्ति। ये स्थिरबुद्धयः पुरुषाः पुष्करे म्रियन्ति, ते ब्रह्मलोकं प्राप्य दीर्घकालं तत्र निवसन्ति, इच्छानुसारं सुखानि भुञ्जते च। तस्मात् लोकात् पुनः मृत्युलोकं प्रतिनिवृत्ताः, ते धनाढ्येषु समृद्धकुलेषु जायन्ते, सुखान्यपि अनुभवन्ति। यः तु पुष्करवनान्तरे कारिषीमुपयुञ्जीत, सः सर्वान् लोकान् परित्यज्य ब्रह्मलोकमेव याति, कल्पान्तपर्यन्तं तत्रैव वसति। सः तत्र न पश्यति कर्मक्लेशैः पीडितान् मर्त्यान्, तस्य पन्थाः निरवरोधः—ऊर्ध्वं, अधः, पार्श्वे वा। सर्वेषु लोकेषु सः पूज्यते, यशसा व्याप्य, आत्मसंयमितः, सदाचारनियमवित्, सर्वेन्द्रियनिर्जितश्च। नृत्ये, गीते, वाद्ये च निपुणः, मनोहरः, सदा अव्ययीपुष्पैः दिव्याभरणैः च भूषितः। तस्य वर्णः नीलोत्पलदलसन्निभः, कुण्डलितकृष्णकेशः, तस्य सहचर्यः अनुत्तमसौन्दर्ययुक्ताः, तन्व्यः, सर्वमङ्गलसम्पन्नाश्च। तत्र स्त्रियः सर्वसमृद्धिलक्षणैः युक्ताः, यौवनगर्विताः, तान् तत्रस्थान् सेवन्ते, शय्यायां च तान् आनन्दयन्ति। वीणावंशीस्वनैः सुप्तः सः जागरयति, महोत्सवसुखं भुङ्क्ते, यत् आत्मसंयमिनां विना अन्यैः दुर्लभम्। देवदेवस्य ब्रह्मणः प्रसादेन सः तं लाभं प्राप्नोति। भीष्म उवाच—श्रेष्ठाः धर्माः तु सदाचाराः, क्षेत्रकर्मनिष्ठाः। ये स्वधर्मनिष्ठाः, जितक्रोधाः, जितेन्द्रियाः, ते ब्रह्मलोकं प्राप्नुवन्ति—एषा मम न विस्मयः। नूनं द्विजातयः अपि अन्यान् लोकान् प्राप्नुवन्ति, नापि पद्मोपवासादिना। स्त्रियः, म्लेच्छाः, शूद्राः, पक्षिणः, पशवः, मृगाः, जडाः, मूकाः, अन्धाः, बधिराः, ये तपसि नियमेषु च हीनाः—तेषां गतिं ब्रूहि, हे ब्राह्मण, ये पुष्करे वसन्ति। भीष्म उवाच—ये पुष्करे म्रियन्ति, स्त्रियः, म्लेच्छाः, शूद्राः, पशवः, पक्षिणः, मृगाः, ते दिव्यदेहाः स्युः, सूर्यसन्निभैः विमानैः ब्रह्मलोकं यान्ति। ते दिव्यपरिचारकैः भूषिताः, सुवर्णध्वजैः, सुवर्णवैडूर्यप्रस्तरैः, मणिस्तम्भैः च शोभिताः। सर्वकामान् भुञ्जते, कामधेनुभिः सहिताः, सहस्रयोषित्संवृताः। महात्मानः ब्रह्मलोकं च अन्यांश्च इच्छितान् लोकान् प्राप्नुवन्ति; ब्रह्मलोकात् पतित्वा द्वीपेषु जायन्ते। द्विजातयः तु महाकुले धनाढ्यः जायते; ये तु तिर्यङ्निकायेषु पतन्ति—सर्पाः, कीटाः, पिपीलिकाः च— भूमिजाः, जलजाः, स्वेदजाः, अण्डजाः, जरायुजाः, कामतः वा अकामतः, ये पुष्करवनान्तरे म्रियन्ति, ते सूर्यसन्निभैः विमानैः ब्रह्मलोकं यान्ति। कलियुगे घोरे पापप्रवृत्ताः जनाः सन्ति। अन्येन उपायेन धर्मः स्वर्गश्च न लभ्यते; ये तु पुष्करे स्थित्वा ब्रह्मोपासकाः, ते कलियुगे स्वार्थं साधयन्ति, अन्ये निष्फलाः क्लिश्यन्ति। यत्पापं रात्रौ पञ्चेन्द्रियैः, कर्मणा, मनसा, वाचा, कामक्रोधवशेन कृतं— यदि प्रातः पुष्करे पितामहम् उपेत्य शुद्धः भवति, सः तस्मात् पापात् विमुच्यते, सूर्यस्योदयात् यावत् मध्याह्नदर्शनम्, सः शुद्धो भवति। मनसा ध्यानयोगेन, ब्रह्मसाक्षात्कारयोगेन च, पापं विनश्यति; मध्याह्ने ब्रह्मदर्शनात् पापात् विमुच्यते। यदि मध्याह्नात् सायंतनपर्यन्तं इन्द्रियैः पापं करोति, केवलं पितामहस्य सन्ध्यां दृष्ट्वा विमुच्यते। यः कामवशात् सर्वेन्द्रियविषयभोगान् भुङ्क्ते, सः पुष्करे स्थित्वा ब्रह्मनिष्ठः तपस्वी चेद्, पुष्करवनमध्यवर्ती स्वादु भोजनं भुङ्क्ते, त्रिरात्रं यद्यपि भोजनं करोति, तथापि वायुभक्षसमः स्मृतः। ये पुण्यकर्मणः पुरुषाः पुष्करे वसन्ति, ते क्षेत्रबलात् महाभोगान् लभन्ते। यथा सागरः अन्यैः तीर्थैः न तुल्यः, तथा पुष्करं अन्यैः तीर्थैः न तुल्यं। न हि पुष्करवनात् श्रेयस्करं तीर्थं अस्ति; इदानीं तत्र स्थितानां अन्येषां कथयामि। सर्वे देवाः—इन्द्रादयः, विष्णुः, गजाननः, कुमारः, रेवन्तः, सूर्यः च—तत्र सन्ति। शिवदूती देवी, कल्याणदायिनी कन्या अपि, पुण्यात्मनां तपसः संयमस्य पूजनस्य च तृप्ताः सन्ति। अन्यत्र महाव्रतानि, उपवासान्, विधीन् च कृत्वापि, यः मुख्ये पुष्करवने यथासुखं वसति, सः द्विजः सर्वकामफलप्राप्तिम् अवाप्य, पितामहसमानं परमं अक्षरं पदं गच्छति। कृतयुगे द्वादशवर्षाणि, त्रेतायां संवत्सरः, द्वापरे मासः, कलौ तु एकरात्रमेव, हे भीष्म, फलप्राप्तिः स्यात्। एष पुण्यफलः अस्मिन्स्थले वसद्भिः लभ्यते, यथा पूर्वं मया ब्रह्मणा देवदेवेन उक्तम्। पृथिव्यां एतत् क्षेत्रात् श्रेष्ठतरं नास्ति; अतः सर्वयत्नेन अस्मिन्वने शरणं गन्तव्यम्।