समीत्वं, ऐश्वर्यं, प्रधानं, भेदः, कारणत्वं, ब्रह्मत्वं, काम्यता च—एतानि तत्त्वानि परिगण्यन्ते। प्रधानस्योपयोग्यत्वं भेदः कथ्यते; सर्वत्र ब्रह्मपुरुषः कर्ता चाकार्ता च। प्रधानस्य चैतन्यं साम्यत्वं स्मृतम्; तत्त्वानां क्रियाकारणभेदश्च। तत्त्वानां संख्यानं च हेत्वभेदश्च, ऐश्वर्यं च—एवं साङ्ख्यं मनीषिभिः निश्चितार्थैः कथितम्। एवं तत्त्वसमूहः संख्यायते; ब्रह्मतत्त्वस्यैव श्रेयांसि श्रुत्वा मनीषिणः सत्यमेव वेदुः। एषा साङ्ख्यकाराणां भक्तिः पुण्यैः आत्मिकत्वेन प्रतिष्ठिता; अधुना योगसमुत्थां भक्तिं शृणु, हे पितामह। यः प्राणायामरतः, नित्यध्यानपरायणः, जितेन्द्रियः, यथालाभमश्नन्, व्रतानि चरन्, सर्वेन्द्रियनिग्रही च भवति। स हृदि चित्तं समाधत्ते, हृदयकमले स्थितं प्रजापतिं चिन्तयन्, रक्तवदनं सुन्दरनेत्रं च। तस्य वदनं सर्वतो दीप्तिमान्, कटीसूत्रेण शोभितः, चतुर्मुखः, चतुर्भुजः, वराभयकराभ्यां युक्तः। एषा योगसमुत्था सिद्धिः परा ब्रह्मभक्तिः स्मृता; यः देवतायां एवं भक्तिमान्, स ब्रह्मभक्तः इति कथ्यते। शृणु च, नृपते, पुण्यक्षेत्रवासिनां धर्मान्, यथा देवेन स्वयमेव ब्राह्मणविष्ण्वादिसभायां प्रोक्तम्। स विस्तारतः पूर्वं सर्वेषां सन्निधौ निरूपितः—निरहंकारः, निरममः, निरासक्तः, निरुपार्जनः च। स्वजनस्नेहरहितः, लोष्टाश्मकाञ्चनतुल्यदृष्टिः, सर्वभूतेभ्यो विविधकर्मणा अभयदः। सदा प्राणायामनिष्ठः, ध्यानपरायणः, यज्ञरतः, नित्यशुचिः, तपोधर्मरतः च। ये ब्राह्मणाः पुण्यक्षेत्रवासिनः, साङ्ख्ययोगविधिपारगाः, धर्मविदः संशयरहिताश्च, ते एषया विधिना पूजयन्ति। शृणु, पौष्कर, तेषां मध्ये ये पुष्करारण्ये म्रियन्ते, तेषां परमदुर्लभं अक्षयब्रह्मसायुज्यं लभन्ते। तं पदं प्राप्य, पुनर्जन्म न लभन्ते, मृत्युञ्च न; पुनरावृत्तिं परित्यज्य ब्रह्मविद्यायां स्थिताः भवन्ति। अन्येषां तु, गार्हस्थ्याश्रमादिषु स्थितानां, पुनरावृत्तिः अस्ति; षड्धर्मनित्यरतः, गार्हस्थ्यधर्मपालकः च भवति। यः यज्ञे सम्यगाहूतः, विधिवत् मन्त्रैः हविः समर्पयति, स सर्वदुःखविनिर्मुक्तं महाफलमवाप्नोति। सर्वेषु लोकेषु तस्य पन्थाः कदापि न विघ्न्यते; दिव्यशक्तिसम्पन्नः, ऐश्वर्ययुक्तः, सखिभिः सहोन्नतः। सहस्रनारीवृतः, स्वच्छन्दगामी, दिव्यरत्नमयेन विमानकेन, नवसूर्यसमानदीप्त्या विचरति। स सर्वेषु लोकेषु इच्छया विचरन्, अवध्यः, सर्वगुणैः समन्वितः, सर्वैश्वर्यसम्पन्नः, पुरुषेषु स्पृहणीयतमः। स्वर्गात्पतित्वा, स महाकुले जातः, सुन्दरः, धर्मज्ञः, धर्मरतः, सर्वविद्याविदग्धश्च। तथैव ब्रह्मचर्येण, गुरुषुश्रूषया, वेदाध्ययनैः, यथालाभमश्नन्, आत्मसंयमेन च युक्तः। सत्यम् अविचलितः, स्वधर्मनिष्ठः, सर्वकामसम्पन्नः, सर्वेषां कामानां प्राप्त्याश्रितः। स द्वितीयसूर्यवत्, दिव्यविमानेन निर्बाधं गच्छति; गुह्यकगणाः, ये ब्रह्मा न स्मृताः, तमुत्कर्षेण पूजयन्ति। अप्रमेयबलपराक्रमः, देवदानवपूजितः, तैः समत्वं, समराज्यं च प्राप्नोति। देवादीनां मध्ये, स संग्रामे अजेयः, सहस्रकोट्यब्दानां पर्यन्ते। एवं समराज्ययुक्तः, विष्णुलोके पूज्यते; तत्र किञ्चिद् कालं विभवेन स्थित्वा, पतित्वा पुनः— विष्णुलोकात् स्वकर्मणा, स स्वर्गलोकवासे जायते। पुष्करारण्यं प्राप्त्वा, ब्रह्मचर्याश्रमे स्थित्वा, वेदाभ्यासेन तत्र वसति, वा म्रियते। स म्रियमानः, दिव्येन विमानकेन, स्वतेजसा दीप्तः, पूर्णचन्द्रसदृशः, चन्द्रवद् रमणीयः, गच्छति। रुद्रस्य धाम प्राप्य, गुह्यकैः सह रमते; स सर्वलोकाधिपत्यं प्राप्य, महत्साम्राज्यं लभते। रुद्रलोके सहस्रयुगं सम्मानं भुक्त्वा, तस्मात् प्रयान्ति, यथाक्रमं गच्छन्ति। तत्र सदा हृष्टः, निर्गुणसुखं भुक्त्वा, महाद्विजकुले दिव्ये जन्म लभते। मनुष्येषु धर्मिष्ठः, सुन्दरः, वाग्मी, स्त्रीणां प्रियदर्शनः, महाभोगेश्वरः, बलवान् च भवति। वानप्रस्थधर्मान् आचरन्, ग्रामौषधि-वर्जनं कुर्वन्, कस्यापि लोके न विघ्न्यते। पत्रपुष्पफलमूलजलाशनः, कपोतशिलायां, मुष्टिशिलायां, दन्तपेषणायां च जीवति। यथालाभेन जीवन्, वल्कलचीरधरः, जटाधारी, त्रिस्नायी, दोषरहितः, दण्डधरः च। यः कठिनव्रतरतः, चाण्डालोऽपि, वा श्रेष्ठोऽपि, जलशय्यायां शयानः, पञ्चाग्निसाधकः, वृष्टिकाले गुहागामी च भवति—स एवमाचरन् पुण्यलोकान् प्राप्नोति।